MIKΛΟΣ ΓIANTΣΟ «Aποτελεσματικός, αλλά άδικος ο καπιταλισμός»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
4 λεπτά  |
 |
|
«Το κοινό επηρεάζεται σήμερα από τα κανάλια τής TV που μολύνουν το γούστο |
Οι ταινίες του επηρέασαν την αισθητική του σύγχρονου ευρωπαϊκού σινεμά
εισάγοντας εικαστικές-χορογραφικές κινήσεις τής κάμερας, αλλά και αφηγηματικές
καινοτομίες – διάσπαση στο ίδιο πλάνο της ενότητας χώρου-χρόνου – που είχαν ως
αποτέλεσμα να δημιουργήσουν λυσσαλέους εχθρούς και φανατικούς θαυμαστές.
«Είναι αλήθεια», μας λέει ο ίδιος ο 83χρονος σκηνοθέτης, «ότι ταινίες μου
(σ.σ.: «Ιδιωτικά βίτσια, δημόσιες αρετές», «Κόκκινος ψαλμός», «O ήχος της
σιωπής») ήταν της μόδας τότε και με αυτό δεν θέλω να κάνω τον μετριόφρονα και
να αρνηθώ τη δύναμη και την επιρροή τού έργου μου, καθώς στις αδιάφορες μέρες
μας κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι έχεις πεθάνει!».
Τι πρωτοποριακό έφερνε η σκηνοθεσία σας εκείνη την εποχή;
«Έκανα πάντα τις ταινίες μου με ελαφριά την καρδιά μου, χωρίς τη συναίσθηση
ότι αυτές φέρνουν κάτι καινούργιο στον κινηματογράφο. Απλώς, αυτά που έκανα
εγώ δεν τα έκαναν άλλοι, όπως για παράδειγμα τη συνεχή κίνηση της κάμερας, με
την παράλληλη αδιάκοπη κίνηση των ηθοποιών, έτσι που το αποτέλεσμα να μοιάζει
με μπαλέτο στον αέρα. Οι ηθοποιοί στις δικές μου ταινίες δεν έπαιζαν, οι
χαρακτήρες των ρόλων διαμόρφωναν την εικόνα τους. Με απασχόλησε, επίσης, αυτό
που λέμε “εσωτερικό μοντάζ”. Αυτό συνεχίζει τη δράση μέσα στην ίδια τη
σεκάνς».
Όλες οι ταινίες τού Μίκλος Γιάντσο είχαν μέσα τους την αναζήτηση νέων
εκφραστικών και φορμαλιστικών δρόμων στον κινηματογράφο, αλλά αυτό δεν τις
εμπόδισε στο να μπουν στο μάτι τού προηγούμενου, «σοσιαλιστικού» καθεστώτος
της χώρας του… «Ένα καθεστώς ιδεολογικό και φονταμενταλιστικό δεν
υποστηρίζει, δεν προβάλλει ποτέ τις καλλιτεχνικές ανησυχίες, οι οποίες
επιμένουν να “κοιτάνε” με κριτική ή διαλεκτική ματιά τον κόσμο και τις
ιστορικές τραγωδίες γύρω τους», εξηγεί και πάει παρακάτω: «Κάποιες φορές,
μάλιστα, γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους και τις καταδιώκει».
Θα περίμενε κανείς να είναι λάτρης της μορφής, αλλά ο Ούγγρος σκηνοθέτης
διευκρινίζει ότι «η φόρμα και το περιεχόμενο μοιράζονται την ίδια σημασία σε
ένα έργο τέχνης», ακόμα και αν παραδέχεται ότι στις μέρες μας «η επαναστατική
αφήγηση δεν υπάρχει πια και τα φιλμ είναι σαν κλασικά εικονογραφημένα».
Και το κοινό, πώς μπορεί να αντιδράσει;
«Το κοινό επηρεάζεται από τα κανάλια που μολύνουν το γούστο του, προτείνοντάς
του ένα εύπεπτο μενού. Κυρίως ο θεατής να μη σκέφτεται. Γι’ αυτό τον λόγο και
η εξειδικευμένη αφήγηση κάνει σπάνιες εμφανίσεις στις μέρες μας και έχει γίνει
είδος προτίμησης των θαρραλέων».
Έχουν περάσει 13 χρόνια από την αυτοδιάλυση του σοσιαλιστικού στρατοπέδου.
Πού βρίσκεται σήμερα η τύχη αυτών των λαών που πέρασαν στον καπιταλισμό;
«Δεν ξέρω, δεν είμαι προφήτης, αλλά στις μέρες μας ο καθημερινός άνθρωπος σε
αυτές τις χώρες περνάει άσχημα. H τάξη των πολιτικών τα πάει πολύ καλά. Όσο
για τους νεόπλουτους, περνάνε τέλεια! Ο καπιταλισμός είναι τρομακτικά
αποτελεσματικός, αλλά βαθιά άδικος».
Και η συζήτηση περνάει στο Χόλιγουντ και στο γεγονός ότι το 90% των ταινιών
που παίζονται στη Δύση και σε όλο τον κόσμο είναι USA. Γιατί; Είναι καλύτερες;
«Πρόκειται για μια οικονομικο-πολιτική και κοινωνική εισβολή, που μόνο το
χρήμα έχει για θεό της. Μια εισβολή που επηρεάζει και την πνευματική οντότητα
των ανθρώπων όλου του κόσμου και τους κάνει να σκέφτονται μόνο με τους νόμους
του κέρδους. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και πολύ καλές
αμερικανικές ταινίες που σε κάνουν να σκέφτεσαι. Θα πρέπει, πάντως, να είναι
πολύ δύσκολο να δημιουργείς διαφορετικές ταινίες και να είσαι στο Χόλιγουντ».
Εν έτει 2004 και με αφορμή τον ερχομό σας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, στο
οποίο θα είστε πρόεδρος της Κριτικής Επιτροπής, τι θα ευχόσασταν στους νεαρούς
σκηνοθέτες;
«Να τους φυλάνε οι αρχαίοι θεοί και η μούσα να τους δώσει ένα φιλί στο μέτωπο,
ώστε να μπορέσουν να αντισταθούν, αλλά και για να αντέξουν τη ζωή με χιούμορ.
Και καλή τύχη. Τίποτα άλλο».
Επαναστάτης της εικόνας
Ο Μίκλος Γιάντσο έκανε τη ρήξη του με την κλασική κινηματογραφική αφήγηση στις
αρχές του ’70. Και οι ταινίες του έγιναν η «σημαία» για τους επερχόμενους
σκηνοθέτες και τους σινεφίλ τής εποχής τού ’70 και τού ’80, ενώ γράφτηκαν
τόμοι θεωρητικών κειμένων ανάλυσης του έργου του. Οι ταινίες του έπεφταν σαν
κεραυνός εν αιθρία στις αίθουσες και οι ιδεολογικές αναλύσεις και συγκρούσεις
έφταναν στα άκρα και χαρακτήριζαν την εποχή. Ανάμεσά τους, «Οι νικημένοι» τού
’65, «Κόκκινοι και λευκοί» τού ’67, «Ο ήχος της σιωπής» τού ’68, «Αστραφτεροί
άνεμοι» τού ’69, «Χειμωνιάτικος σιρόκο» τού ’70, «Κόκκινος ψαλμός» τού ’72,
«Ηλέκτρα» τού ’72, «Ουγγρική ραψωδία» τού ’79, «H καρδιά του τυράννου» τού ’81.
Google news
