Tο αίνιγμα του Σύμπαντος

Κάθε δευτερόλεπτο, κάπου στο Σύμπαν, εκρήγνυται ένα άστρο. Γίνεται
κομμάτια. H λάμψη της έκρηξης είναι μεγαλύτερη από ένα δισεκατομμύριο ήλιους
μαζί. Ουδείς καταλαβαίνει με ποιο τρόπο και γιατί συμβαίνει αυτό. Τα σούπερ
νόβα είναι ίσως τα πιο βίαια και συνάμα τα πιο μυστηριώδη γεγονότα της φύσης.

Γραφική αναπαράσταση. Μια καυτή φυσαλλίδα θερμοπυρηνικής… «κόλασης» ξεφυτρώνει δίπλα σε ένα άστρο στα πρώτα χιλιοστά του δευτερολέπτου ενός σούπερ νόβα. Τη στιγμή που «σαρώνει» την επιφάνεια του άστρου, η φυσαλλίδα μπορεί να συγκρουστεί με τον εαυτό της, πυροδοτώντας τη γιγαντιαία έκρηξη. Αριστερά, τα τελευταία στάδια ενός σούπερ νόβα, όπως τα φωτογράφισε το διαστημικό τηλεσκόπιο Χαμπλ

Μέχρι πρόσφατα δεν απασχολούσαν ιδιαίτερα κανέναν. Ωστόσο τελευταία, τα σούπερ
νόβα έχουν καταστεί γεγονότα – σταθμοί στη ζωή του Σύμπαντος, όπως λέει η
σύγχρονη επιστήμη. Χρησιμοποιώντας ένα συγκεκριμένο είδος σούπερ νόβα, το
αποκαλούμενο Τύπου 1 α (Type 1a), ως μέτρο της κοσμικής απόστασης, οι
αστρονόμοι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι μια μυστηριώδης «σκοτεινή ενέργεια»
αναγκάζει τα τμήματα του Σύμπαντος να απομακρύνονται – μια ανακάλυψη-πρόκληση
για τη Φυσική και την Κκοσμολογία. Ως αποτέλεσμα, η τύχη του Σύμπαντος – ή
τουλάχιστον η γνώση μας γι’ αυτό – έχει βρεθεί στο επίκεντρο των επιστημονικών
αναζητήσεων ενώ η κατανόηση των σούπερ νόβα θεωρείται πλέον απαραίτητη.

Τα παζλ

Οι αστρονόμοι απασχολούνται σε πολλούς τομείς για να ανακαλύψουν τις
λεπτομέρειες αυτών των εκρήξεων. Στο παρόν στάδιο, οι έρευνές τους θα
μπορούσαν να χαρακτηριστούν με τη φράση «δύο βήματα μπροστά – ένα πίσω» και
αυτό τους ενθαρρύνει γιατί πιστεύουν ότι βρίσκονται στον σωστό δρόμο.
Ταυτόχρονα όμως έρχονται στην επιφάνεια πολυπλοκότητες και δύσκολα παζλ, κι
αυτό συμβαίνει όταν έρχεται η ώρα της καταγραφής των λεπτομερειών.

Τον περασμένο μήνα, μέλη μιας διεθνούς ομάδας αστρονόμων με επικεφαλής τον δρα
Pilar Ruiz Lapuente, του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, ανακοίνωσε ότι βρήκε
ένα άστρο να απομακρύνεται με ταχύτητα από το σημείο μιας έκρηξης σούπερ νόβα
που έγινε το 1572 και την οποία μελέτησε ο αστρονόμος Tycho Brahe. Αυτό το
σούπερ νόβα, το οποίο εμφανίστηκε ως νέο άστρο στον αστερισμό της Κασσιόπης,
ήταν ένα από τα πρώτα που μελέτησαν οι αστρονόμοι και συνέβαλε στην
αμφισβήτηση της θεωρίας του Αριστοτέλη, ότι ο ουρανός πάνω από τη Σελήνη είναι
αμετάβλητος.

Αναπαραστάσεις

Την ίδια ώρα, μέλη μιας ομάδας αστροφυσικών, χρησιμοποιώντας πανίσχυρους
ηλεκτρονικούς υπολογιστές για την αναπαράσταση εκρήξεων σούπερ νόβα,
υποστήριξαν ότι κατάφεραν για πρώτη φορά να δείξουν πώς ένα τέτοιο άστρο
μπορεί να εκραγεί. Τριακόσιες ώρες χρειάστηκαν για τους υπολογισμούς τους στο
Κέντρο για τις Αστροφυσικές Θερμοπυρηνικές Λάμψεις του Πανεπιστημίου του
Σικάγου. Παρακολούθησαν τις φυσαλλίδες της θερμοπυρηνικής δραστηριότητας να
ανεβαίνουν στην επιφάνεια από τα βάθη του άστρου, σαν μια φονική μέδουσα, και
στη συνέχεια να περιφέρονται και να συγκρούονται, προκαλώντας μια
αποκαλυπτικότατη έκρηξη. Ο δρ Donald Lamp, αστροφυσικός στο Σικάγο,
χαρακτήρισε το φαινόμενο «τελείως παράξενο και μυθιστορηματικό». Οι
επιστήμονες εκτιμούν ότι αν αυτό επιβεβαιωθεί, θα τους βοηθήσει να εξηγήσουν
όχι μόνο πώς εκρήγνυνται τα άστρα, αλλά και το γιατί οι εκρήξεις μοιάζουν
μεταξύ τους, αλλά δεν είναι όμοιες. Έτσι ελπίζουν ότι θα βελτιώσουν και τις
μετρήσεις τους επί της σκοτεινής ενέργειας.

Καλή αρχή, όχι τελική απάντηση

ΚΑΠΟΙΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙ των σούπερ νόβα, σχολιάζοντας τις αναπαραστάσεις των
υπολογιστών, τις αποκαλούν «καλή αρχή» όχι όμως και «τελική απάντηση». «Δεν
νομίζω ότι αυτό είναι και το τέλος της ιστορίας», επισήμανε ο δρ Craig Wheeler
του Πανεπιστημίου του Τέξας. Όμως τα σούπερ νόβα δεν έχουν συγκεκριμένα
δεδομένα. Σύμφωνα με τους ειδικούς, ποικίλλουν, μεταξύ άλλων, στη φωτεινότητα
σε ποσοστό που φθάνει το 40% ­ ένα στοιχείο που το συνδέουν με την επέκταση
του Σύμπαντος και την ύπαρξη της σκοτεινής ενέργειας. Δεν τους καλύπτει όμως
για την απάντηση κρίσιμων ερωτημάτων που σχετίζονται, για παράδειγμα, με την
ισχύ αυτής της περίεργης δύναμης, καθώς και για το πώς μεταβάλλεται κατά τον
κοσμικό χρόνο.

Επιμέλεια: Ρένα Δημητρίου