ΠANAΓIΩTHΣ ΠΟTAΓΟΣ Στα ίχνη του Έλληνα Mάρκο Πόλο

Ένας Έλληνας εξερευνητής από τη Βυτίνα ήταν ο πρώτος που ανακάλυψε τον ποταμό
Μπόμου στο Κονγκό το 1877, καθώς κατάφερε να φθάσει πιο μακριά απ’ ό,τι ο
φημισμένος εκείνη την εποχή Γερμανός εξερευνητής Γ. Σβάινφουρτ (1836-1925). Ο
ποταμός εξερευνήθηκε ολοκληρωτικά, 35 χρόνια μετά το πέρασμα του Ποταγού, τη
διετία 1910-1911 από μια γαλλική αποστολή.

«Ο Παναγιώτης Παταγός ήταν ένας από τους σημαντικότερους εξερευνητές του 19ου
αιώνα», λέει στα «NEA» ο καθηγητής Οικιστικής Ανάπτυξης και Πολεοδομικού
Σχεδιασμού στο Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου Εμμανουήλ Μαρμαράς.
«Ήταν ιατροφιλόσοφος και πραγματοποίησε εξερευνητικά ταξίδια στην κεντρική
Ασία και την κεντροανατολική Αφρική από το 1868 μέχρι το 1883. Από τις
εμπειρίες που συνέλεξε έγραψε ένα βιβλίο 700 σελίδων με τίτλο “Περίληψις
Περιηγήσεων” το οποίο εξέδωσε το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Δύο χρόνια αργότερα
εκδόθηκε και στο Παρίσι στη γαλλική γλώσσα».

Ο Εμμανουήλ Μαρμαράς μαζί με τον υποψήφιο διδάκτορα Σπύρο Αναγνώστου παρέθεσε
καινούργια στοιχεία για τη ζωή του Παναγιώτη Παταγού και τη συμβολή του στη
γεωγραφική γνώση για την κεντρική Ασία του 19ου αιώνα, στη διάρκεια του 7ου
Πανελλήνιου Γεωγραφικού Συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στη Μυτιλήνης. Σύμφωνα
με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Αιγαίου, η αγάπη που είχε ο Παταγός για τη
γεωγραφία και τις περιηγήσεις είναι πολύ πιθανόν να γεννήθηκε μέσα από τα
βιβλία που διάβαζε μικρός και τα οποία είχε βρει από τον πατέρα του – που
σκοτώθηκε από ληστές όταν ο ίδιος ήταν 6 μηνών. Ήταν φιλοσοφικά βιβλία και
κείμενα αρχαίων συγγραφέων.

«Το βασικότερο όμως κίνητρο, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, ήταν η ανάγκη
φυγής από την ελληνική πολιτική πραγματικότητα που τον απογοήτευε βαθιά και
που δεν έπαψε να στιγματίζει, με αποκορύφωμα την σκληρή αντιπαλότητά του λίγα
χρόνια αργότερα με την κυβέρνηση του Χαριλάου Τρικούπη», λέει ο κ. Εμ.
Μαρμαράς και προσθέτει: «Μεγάλη όμως ήταν και η απέχθεια του Ποταγού για τον
τρόπο λειτουργίας των πολιτικών φατριών και το χαμηλό πολιτικό – κοινωνικό
αλλά και ηθικό επίπεδο του λαού και ιδιαίτερα εκείνο των συγγενών και των
συντοπιτών του στην Αρκαδία».

Ο Έλληνας γιατρός ξεκίνησε το πρώτο του ταξίδι από τη Συρία και, αφού πέρασε
από το Ιράκ, την Περσία και το Αφγανιστάν, διέσχισε τους ορεινούς όγκους του
Ινδοκούς (Ινδικός Καύκασος) και του Παμίρ και συνέχισε στην Έρημο Γκόμπι, στη
Βόρεια Κίνα (Κασγκάρ και Χάμια), στη Μογγολία (Βλιαστέ), για να καταλήξει στο
Χηλή της Ανατολικής Σιβηρίας, στην καρδιά της ασιατικής ηπείρου. Από εκεί
επέστρεψε στην Αγία Πετρούπολη και στη συνέχεια μέσω Οδησσού έφθασε στην
Κωνσταντινούπολη.

«H πολύ δύσκολη διάβαση του Παμίρ ήταν πολύ σημαντική γιατί επέτρεψε στον
Παταγό να καταρρίψει πολλές ανυπόστατες αναφορές του Μάρκο Πόλο γι’ αυτές τις
περιοχές, που συνέχιζαν μέχρι εκείνη την εποχή να θεωρούνται αξιόπιστες».

Στο δεύτερό του ταξίδι ξεκίνησε από το Σουέζ και αφού περιηγήθηκε στις
βορειοδυτικές περιοχές της Ινδίας, της Νότιας Περσίας και το Αφγανιστάν,
επέστρεψε στο Κάιρο. Στο Αφγανιστάν είχε φιλοξενηθεί στις αυλές των βασιλιάδων
(εμίρηδων) όλων των σημαντικών πόλεων, όπως η Εράτ, η Καμπούλ, η Φεϊζαμπάντ.
Έγραφε μάλιστα αργότερα ότι στην Εράτ χρησιμοποιούνται ακόμα κάποιες ελληνικές
λέξεις και το στάδιον ως μέτρο αποστάσεων. Οι εμίρηδες στην Καμπούλ και
τη Φεϊζαμπάντ κατείχαν πολλές μεταφράσεις των αρχαίων και ακολουθούσαν το
αστρονομικό σύστημα του Πτολεμαίου. Διάβαζαν τα «Φυσικά» του Αριστοτέλη,
ακολουθούσαν την ιατρική του Ιπποκράτη και του Γαληνού, ενώ ο Πλάτωνας είχε
σχεδόν αγιοποιηθεί.

Το 1877, στη διάρκεια του τρίτου του ταξιδιού που τον οδήγησε στο
Κονγκό, ανακάλυψε τον ποταμό Μπόμου και ο βασιλιάς του Βελγίου Λεοπόλδος B’ –
που ήταν και πρόεδρος όλων των Γεωγραφικών Εταιρειών του Κόσμου – ζήτησε από
τον Παταγό να υπογράψει στη «Χρυσή Βίβλο των Εξερευνητών». Εκείνος έγραψε δύο
λέξεις: «Εις Έλλην». Αργότερα η βελγική κυβέρνηση έδωσε το όνομά του σε μια
λεωφόρο της πόλης Ισίρο του Βελγικού Κονγκό.

Στις κατακτήσεις του Μεγαλέξανδρου

H ελληνική υπηκοότητα του Παναγιώτη Ποταγού λειτουργούσε ως διαβατήριο σε
πολλές περιοχές όπου εκατοντάδες χρόνια νωρίτερα είχε κατακτήσει ο Μέγας
Αλέξανδρος. Ήταν περιοχές που αντιμετώπιζαν με εχθρότητα τις δυτικές
εξερευνητικές αποστολές. Εκείνος όμως ήταν και γιατρός. Προσέφερε απλόχερα τις
υπηρεσίες του όπου χρειαζόταν και οι τοπικοί άρχοντες εκτιμούσαν την
προσωπικότητά του και του παρείχαν συνοδεία για να προχωρήσει. Σε ορισμένες
περιπτώσεις τού έδιναν και συστατικές επιστολές για να τις επιδώσει σε άλλους
φύλαρχους ή άρχοντες που θα συναντούσε στην πορεία της εξερεύνησης του.
Κάποιες φορές προσπάθησε να μετριάσει τις κατάφωρες κοινωνικές ανισότητες που
είχαν δημιουργηθεί εξαιτίας των αποικιοκρατικών καθεστώτων. Το γεγονός αυτό
είχε ενοχλήσει τη Μεγάλη Βρετανία και η Βασιλική Γεωγραφική Εταιρεία
επιχείρησε να υπονομεύσει το έργο του. Άλλωστε ο Παταγός είχε κερδίσει την
εκτίμηση των Γάλλων διότι ως νεαρός γιατρός στο Παρίσι είχε θεραπεύσει από τη
χολέρα πλήθος κόσμου όταν άλλοι, Γάλλοι, γιατροί έφευγαν από τα νοσοκομεία
φοβούμενοι για τη ζωή τους. Γύρισε στην Κέρκυρα και πέθανε φτωχός, «γιατί αυτό
που πάντα τον ενδιέφερε ήταν η δόξα της πατρίδας του και η προσφορά προς τον άνθρωπο».