Zούσαμε παράλληλα με τα… χόμπιτ!

Τα λείψανα ενός μικρόσωμου εξαδέλφου του σύγχρονου ανθρώπου, που
επονομάσθηκε «το χόμπιτ» και έζησε πριν από μόλις 12.000 χρόνια, ανακαλύφθηκαν
από επιστήμονες. Το εντυπωσιακό αυτό εύρημα μας οδηγεί να ξαναγράψουμε την
ιστορία της εξέλιξης του ανθρώπου.

Μίνι κρανίο. Οι ερευνητές πιστεύουν πως η ευφυΐα του «χόμπιτ» ήταν παρόμοια εκείνης του homo erectus

«Είναι η πιο εντυπωσιακή έκπληξη που υπήρξε στην Ανθρωπολογία εδώ και
δεκαετίες», δήλωσε ο Ρίτσαρντ Ντόκινς, ο σπουδαιότερος βιολόγος της εποχής
μας. H ανακάλυψη έγινε σ’ ένα απομακρυσμένο νησί της Ινδονησίας. Φανερώνει πως
ο Homo sapiens μοιραζόταν τη Γη με πιο πρωτόγονους συγγενείς του ώς την αυγή
των ιστορικών χρόνων και προσφέρει μια δελεαστική εξήγηση για τους μύθους περί
καλικαντζάρων, ξωτικών, νάνων και «αγριανθρώπων των δασών», που είναι
δημοφιλείς σε όλο τον κόσμο. Μερικοί επιστήμονες πιστεύουν μάλιστα πως το
πλάσμα αυτό, ή κάτι σαν αυτό, μπορεί να έχει επιβιώσει μέχρι και σήμερα στις
πιο απομακρυσμένες και ανεξερεύνητες περιοχές του πλανήτη.

Ο Homo floresiensis, που πήρε το όνομά του από τη νησί Φλόρες στο οποίο
βρέθηκε και επονομάσθηκε «χόμπιτ» από τους ήρωες του «Άρχοντα των Δακτυλιδιών»
του Τζ. P. P. Τόλκιν, είχε ύψος ένα μέτρο και ο όγκος του εγκεφάλου του ήταν
το ένα τέταρτο εκείνου του σύγχρονου ανθρώπου. Κυνηγούσε πυγμαίους ελέφαντες,
που είχαν το μέγεθος ενός πόνι, και γιγάντιους αρουραίους, μεγάλους σαν ένα
σκυλί γκόλντεν ριτρίβερ, ενώ προσπαθούσε να αποφύγει τους τεράστιους δράκους
του Κόμοντο και άλλες αρπακτικές σαρκοβόρες σαύρες που έχουν σήμερα
εξαφανιστεί. Το πρώτο δείγμα που βρήκε η ομάδα των Αυστραλών επιστημόνων στη
σπηλιά Λιάνγκ Μπούα είναι ένα ενήλικο θηλυκό που έζησε πριν από 18.000 χρόνια.
Έκτοτε βρέθηκαν τμήματα από έξι σκελετούς, τα οποία έχουν ηλικία 95.000 ώς και
12.000 ετών. Και καθώς οι σύγχρονοι άνθρωποι ήταν παρόντες στην περιοχή πριν
από τουλάχιστον 45.000 χρόνια και είναι γνωστό πως είχαν φτάσει στο Φλόρες,
είναι βέβαιο ότι τα δύο είδη συναντήθηκαν.

Οι τοπικοί θρύλοι

Οι επιστήμονες πιστεύουν πως η συνάντηση αυτή πιθανόν αντανακλάται στον τοπικό
θρύλο για μια φυλή «μικρών ανθρώπων», των Έμπου Γκόγκο. «Στο Φλόρες, οι θρύλοι
μιλούν με πολλές λεπτομέρειες για τους Έμπου Γκόγκο, πλάσματα με ύψος περίπου
ένα μέτρο και είχαν επαφή με τους νησιώτες», λέει ο Χένρι Τζι, διευθυντικό
στέλεχος της επιθεώρησης «Nature» που δημοσίευσε χθες λεπτομέρειες για την
ανακάλυψη. «Τώρα μπορούν να εξηγηθούν ένα σωρό θρύλοι γι’ αυτούς τους μικρούς
ανθρώπους».

Μολονότι τα «χόμπιτ» αυτά έχουν σχεδόν σίγουρα εξαφανιστεί, είναι αδύνατον να
είμαστε απολύτως σίγουροι γι’ αυτό ή ότι δεν υπήρχαν μέχρι πολύ πρόσφατα,
τονίζει ο δρ Τζι. «Είναι δυνατόν να υπάρχουν και σήμερα τέτοια πλάσματα»,
εξηγεί. «Πιστεύω πως οι πιθανότητες να βρεθεί ζωντανό ένα νέο είδος ανθρώπου
δεν είναι μικρότερες από το να βρεθεί ένα νέο είδος αντιλόπης, κι αυτό το
τελευταίο συνέβη».

Ένα διαφορετικό είδος που χρησιμοποιούσε εργαλεία

ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙ πιστεύουν ότι, όπως και ο homo sapiens, το «χόμπιτ» είναι
απόγονος του homo erectus, του πρώτου μέλους της ανθρώπινης οικογένειας που
περπάτησε στα δύο πόδια, εμφανίστηκε στην Αφρική πριν από περίπου 1,8 εκατ.
χρόνια και επεκτάθηκε στην Ασία και την Ευρώπη. Ενώ ο σύγχρονος άνθρωπος
εξελίχθηκε από τον homo erectus στις αφρικανικές σαβάνες και έγινε ψηλότερος
και ευφυέστερος από τον πρόγονό του, ο εξάδελφος «χόμπιτ» πιθανόν εξελίχθηκε
από μια μικρή ομάδα homo erectus που με κάποιο τρόπο διέσχισε πριν από 800.000
χρόνια τη θάλασσα έως το Φλόρες και παρέμεινε σ’ αυτό το απομακρυσμένο νησί.
Είναι αποδεδειγμένο πως μεγάλα θηλαστικά που αποκλείστηκαν σε νησιά, συχνά
εξελίχθηκαν σε νάνους: η φυσική επιλογή τείνει να ευνοεί αυτούς με μικρότερο
σώμα, καθώς οι φυσικοί πόροι σπανίζουν.

Ωστόσο, το φαινόμενο αυτό δεν είχε ποτέ έως τώρα παρατηρηθεί μεταξύ συγγενών
της ανθρωπότητας. H ανακάλυψη πως συνέβη μία φορά υποδηλώνει ότι μπορεί να
έχει επαναληφθεί υπό παρόμοιες συνθήκες και αλλού, αυξάνοντας τις πιθανότητες
δεκάδες άλλα είδη μικρών ανθρωπίνων πλασμάτων να έχουν αναπτυχθεί σε άλλα
νησιά σε όλο τον κόσμο. Πολλά απ’ αυτά πιθανόν να εξαλείφθηκαν από τον homo
sapiens, που επίσης είναι… ύποπτος για τη γενοκτονία του homo erectus και
του ανθρώπου του Νεάντερταλ. «Οι σύγχρονοι άνθρωποι πρέπει να είχαν συναντήσει
αυτό το πλάσμα», λέει ο καθηγητής Κρις Στρίνγκερ του βρετανικού Μουσείου
Φυσικής Ιστορίας. «Πώς το αντιμετώπισαν άραγε; Το είδαν σαν έναν άλλον άνθρωπο
ή σαν αλλόκοτο ξένο;».

Ο εγκέφαλος

Παρά το γεγονός ότι ο εγκέφαλος του πλάσματος είχε όγκο μόνο 380 κ.εκ., σε
σύγκριση με τα 1.350 κ.εκ. του σύγχρονου ανθρώπου και τα 900 κ.εκ. του homo
erectus, οι ερευνητές πιστεύουν πως η ευφυΐα του ήταν παρόμοια εκείνης του
homo erectus. Εργαλεία μικρού μεγέθους ανακαλύφθηκαν στη σπηλιά και φαίνεται
ότι τα χρησιμοποιούσε για να κυνηγάει. Είναι σαφώς ένα είδος διαφορετικό από
τον homo sapiens και όχι απλώς μια μικρότερη εκδοχή του, όπως είναι οι
σύγχρονοι πυγμαίοι που έχουν εγκέφαλο παρόμοιου μεγέθους με εκείνο των άλλων
ανθρώπων.

«Έχουμε ένα πλάσμα που είναι ουσιαστικά διαφορετικό από τους σύγχρονους
ανθρώπους, ένα νέο μέλος του γένους μας, που έζησε σχεδόν έως τους ιστορικούς
χρόνους», λέει ο δρ Τζι. «Οι επιπτώσεις είναι τεράστιες. Για τις θρησκευτικές
και επιστημονικές ιδέες της ανθρωπότητας έχει τεράστια σημασία το να είμαστε
μοναδικό είδος. Ωστόσο, το ”χόμπιτ” αυτό μας δείχνει πως εκτός από τα λίγα –
πολύ τελευταία – από τα τελευταία επτά εκατομμύρια χρόνια, υπήρξαν περισσότερα
από ένα είδη ανθρώπου και ζούσαν ταυτόχρονα. Ουσιαστικά, ουδέποτε ήμασταν ένα
και μόνον είδος».

Πώς εξελίχθηκαν τα «χόμπιτ»

* ΗΟΜΟ ERGASTER και homo erectus, οι πρώτοι άνθρωποι που στάθηκαν και
περπάτησαν όρθιοι, εξελίχθηκαν στην Αφρική πριν από δύο εκατομμύρια χρόνια.

* Ο ΗΟΜΟ ERECTUS άρχισε να μεταναστεύει από την Αφρική πριν από 1,8
εκατομμύρια χρόνια και εξαπλώθηκε στην Ασία και την Ευρώπη.

* Ο ΗΟΜΟ FLORESIENSIS, το επονομαζόμενο «χόμπιτ», πιθανώς εξελίχθηκε
από μία ομάδα homo erectus που είχε αποκοπεί από τους υπόλοιπους στο
απομωνομένο νησί Φλόρες στην Ινδονησία πριν από 800.000 χρόνια.

* ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ επιστήμονες πιστεύουν ότι, ενώ ο Homo erectus είναι
άμεσος πρόγονος του σύγχρονου ανθρώπου, ο Homo sapiens εξελίχθηκε μόνο στην
Αφρική και πουθενά αλλού.

* AYTH H «Έξω από την Αφρική» θεωρία υποστηρίζει ότι, ανατομικά, οι
σύγχρονοι Homo sapiens εμφανίστηκαν εκεί πριν από 160.000 χρόνια και άρχισαν
να μεταναστεύουν πριν από 70.000 χρόνια, αφήνοντας ίχνη από τέχνη και εργαλεία
που είχαν αναπτύξει – όλα δείγματα του σύγχρονου ανθρώπινου νου.

* ΚΑΘΩΣ ΕΞΑΠΛΩΝΟΝΤΑΝ, οι Homo sapiens δεν αναμείχθηκαν με άλλα
ανθρωποειδή, αλλά τα αντικατέστησαν, είτε σκοτώνοντάς τα είτε υπερτερώντας
στον αγώνα για την επιβίωση.

* H ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ του Homo floresiensis αποτελεί μία επιβεβαίωση της «Έξω
από την Αφρική» θεωρίας.

© The Times, 2004

Επιμέλεια: Γιώργος Αγγελόπουλος