Tο μυστικό των φθινοπωρινών φύλλων

Την… επανάσταση στον χώρο της Βοτανικής φέρνουν νέα επιστημονικά δεδομένα
που δείχνουν πως τα χρυσοκίτρινα ή κόκκινα φύλλα του φθινοπώρου στα δέντρα,
κάθε άλλο παρά νεκρά είναι.

Η ιδέα με την οποία μεγάλωσαν πολλές γενιές, ότι δηλαδή τα συγκεκριμένα
χρώματα στα φθινοπωρινά φύλλα είναι ένδειξη του… θανάτου τους, καταρρίπτεται
από πρόσφατες επιστημονικές μελέτες. Ορισμένες εξ’ αυτών που επικαλείται η
εφημερίδα The New York Times, υποστηρίζουν ότι τα φθινοπωρινά χρώματα παίζουν
σημαντικό ρόλο στην… επιβίωση πολλών δέντρων: διώχνουν τα έντομα αλλά
προστατεύουν και από τον ήλιο!

Σε αντίθεση με τα πράσινα φύλλα (που οφείλουν το χρώμα τους στη χλωροφύλλη,
την ουσία που βοηθά στη φωτοσύνθεση) τα κίτρινα και τα κόκκινα χρωματίζονται
από άλλες χρωστικές ουσίες: τα καροτενοειδή και τις ανθοκυανίνες αντίστοιχα.
Στη διάρκεια του φθινοπώρου, αυξάνεται η παραγωγή αυτών των χρωστικών στα
δέντρα, ενώ την άνοιξη και το καλοκαίρι η παραγωγή τους βρίσκεται σε ύφεση.

Κι ενώ τα δέντρα καταναλώνουν ενέργεια για να παράγουν αυτές τις χρωστικές,
δεν έχουν (φαινομενικά τουλάχιστον) τίποτα να κερδίσουν από τα κιτρινοκόκκινα
φύλλα (οι χρωστικές ουσίες που τους δίνουν αυτό το χρώμα δεν προσφέρουν
θρεπτικά συστατικά στα δέντρα, όπως συμβαίνει με τη χλωροφύλλη). Προς τι,
λοιπόν, η… ταλαιπωρία;

Οι επιστήμονες έχουν την απάντηση. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, τα
φθινοπωρινά φύλλα παίζουν τον ρόλο του… αντηλιακού.

Προστασία του φυτού. Οργασμός… δραστηριότητας κυριεύει τα φύλλα των
δέντρων κατά τους φθινοπωρινούς μήνες: η χλωροφύλλη και άλλα συστατικά που
χρησιμεύουν στη φωτοσύνθεση αποδομούνται και στοιχεία όπως ο φώσφορος και το
άζωτο μεταφέρονται στους ιστούς του δέντρου, για να χρησιμοποιηθούν στη
βλάστηση της άνοιξης.

Για να τα κάνουν όλα αυτά, τα φύλλα χρειάζονται ενέργεια, πρέπει δηλαδή να
φωτοσυνθέσουν. Εξαιτίας, όμως, της αποδόμησης της χλωροφύλλης αυτό δεν είναι
τόσο εύκολο. Έτσι το ηλιακό φως που πέφτει πάνω στα φύλλα δεν απορροφάται και
μπορεί να τα βλάψει.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο ήλιος του Οκτωβρίου δεν είναι τόσο δυνατός όσο
του καλοκαιριού, μπορεί όμως να κάνει μεγαλύτερη ζημιά στα δέντρα. Σε αυτό το
σημείο επεμβαίνουν οι χρωστικές του φθινοπώρου. Έχει διαπιστωθεί ότι οι
ανθοκυανίνες δεσμεύουν ηλιακό φως, προστατεύοντας το φυτό.

Αυτό, βέβαια, δεν ισχύει για τα καροτενοειδή. Έτσι ο ειδικοί αναζητούν τώρα
τους τρόπους με τους οποίους προστατεύονται τα δέντρα που δεν παράγουν
ανθοκυανίνες.

Και εντομοαπωθητικά. Εκτός όμως από την ηλιοπροστασία, η Βοτανική, η
Φυσιολογία των φυτών αλλά και η Εντομολογία επιδίδονται τώρα και στη μελέτη
μιας ακόμη χρησιμότητας των φύλλων του φθινοπώρου: αυτή του εντομοαπωθητικού.

Το φθινόπωρο διάφορα έντομα και άλλοι οργανισμοί επιλέγουν κάποια δέντρα για
να αποθέσουν τα αυγά τους (ώστε την άνοιξη οι προνύμφες να έχουν τροφή). Και
όπως δημοσιεύθηκε σε πρόσφατη μελέτη, τα έντομα πιθανόν απωθούνται από τα
φθινοπωρινά χρώματα των φύλλων και προτιμούν τα πράσινα.

Εξελικτικοί βιολόγοι από το Πανεπιστήμιο του Τέξας μελέτησαν 262 είδη δέντρων
και διαπίστωσαν ότι τα δέντρα που διατηρούν πράσινα φύλλα το φθινόπωρο
ταλαιπωρούνται από περισσότερες «επιδρομές» εχθρών, όπως οι μελίγκρες.
Ανάλογες ενδείξεις αναδεικνύει και μια 3ετης μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε
σημύδες αλλά και σε κερασιές.

Σε αυτόν τον τομέα, πάντως, οι ειδικοί εκτιμούν πως έχουν ακόμη αρκετή
δουλειά. Το σίγουρο είναι πως δεν θα βαρεθούν σύντομα: όσα περισσότερα
ανακαλύπτουν για τα φθινοπωρινά φύλλα τόσο περισσότερο ενθουσιάζονται.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου