«Mπορούμε να σας ανακατασκευάσουμε»

Ο Μάικ Ρόμπινς βρίσκεται με τα μάτια ανοιχτά στο χειρουργικό τραπέζι, την
ώρα που ο γιατρός διατρυπά το κρανίο του. Επί έξι χρόνια, ζούσε με νόσο του
Πάρκινσον. Ό,τι είχε αρχίσει σαν ανεπαίσθητο τρέμουλο στον δεξιό του βραχίονα,
γρήγορα επεκτάθηκε σε όλο το χέρι και το δεξί του πόδι. Τώρα η τρύπα στο
κρανίο του φάνταζε ως η μοναδική οδός σωτηρίας.

Υπεβλήθη σε μια δραστική επέμβαση με σκοπό να εμφυτευτούν ηλεκτρόδια στον
εγκέφαλό του. Υπήρχε η ελπίδα ότι η διοχέτευση ενός μικρού ηλεκτρικού φορτίου
σ’ συτά, θα μπορούσε να αδρανοποιήσει το τρέμουλο. Καθώς ο χειρουργός
τοποθετούσε βαθύτερα τη μικροσκοπική συσκευή με τα ηλεκτρόδια, ο Ρόμπινς είδε
φώτα να αναβοσβήνουν και για λίγα λεπτά απώλεσε την ικανότητα να μιλάει. Στη
συνέχεια ο γιατρός διοχέτευσε το ρεύμα.

«Ξαφνικά, για πρώτη φορά στα εξι χρόνια, το τρέμουλο σταμάτησε», είπε ο ίδιος.
«Παρά τον όποιο κίνδυνο, η επέμβαση ήταν επιτυχημένη. Δεν μπορείτε να
φανταστείτε πόση ανακούφιση ένιωσα». H εγχείρηση έγινε το 1999 και
χαρακτηρίστηκε ως θρίαμβος. Ο ασθενής όμως χρειάστηκε να καταβάλει 17.500
λίρες, αλλά πρόσφατα, ένα τρεμούλιασμα εμφανίστηκε στην άλλη πλευρά του
σώματός του, που σημαίνει ότι θα χρειαστεί και δεύτερη εγχείρηση.

H ελπίδα του «Σούπερμαν».

Τι θα γινόταν όμως, αναρωτιέται η εφημερίδα «The Sunday Times», αν υπήρχε ένας
καλύτερος τρόπος, μια θεραπεία που θα μπορούσε να αποκαταστήσει τα
κατεστραμμένα κύτταρα στον εγκέφαλο του ασθενούς; Και τι θα συνέβαινε αν η
τεχνική αυτή μπορούσε να εφαρμοστεί και για την ίαση άλλων ασθενειών, όπως ο
διαβήτης, η ανακοπή της καρδιάς και η σπονδυλική παράλυση;

Ο παράλυτος ηθοποιός Κρίστοφερ Ριβ, που πέθανε πριν από λίγες μέρες, πίστευε
πως η νέα αυτή τεχνική που ονομάζεται θεραπεία βλαστικών κυττάρων, θα μπορούσε
να τον σώσει. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, τέτοιες ελπίδες ανάγονταν στη σφαίρα
της επιστημονικής φαντασίας, αλλά οι ανακαλύψεις που έγιναν στα τέλη της
δεκαετίας του 1990 έδειξαν ότι η συγκεκριμένη τεχνική άφηνε πολλές υποσχέσεις.

Κύτταρα-μαγιά. H βασική της ιδέα είναι απλή. Τα βλαστικά κύτταρα είναι
κενές βιολογικές πλάκες. Υπάρχουν σε δύο βασικούς τύπους. Τα ενήλικα και τα
εμβρυϊκά. Τα τελευταία προκαλούν μεγαλύτερο ενθουσιασμό γιατί μπορούν να
μετασχηματιστούν σε οποιονδήποτε από τους 200 και πλέον τύπους ιστών στο
ανθρώπινο σώμα. H διαδικασία αυτή γίνεται φυσιολογικά όταν ένα έμβρυο
μεγαλώνει μέρα με τη μέρα. Στο πλαίσιο όμως της τεχνικής, η ιδέα είναι να
ελεγχθούν τα βλαστικά κύτταρα και να μετασχηματιστούν σε προκαθορισμένους
ιστούς.

Στη συνέχεια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αντικαταστήσουν κύτταρα που
εκφυλίστηκαν από κάποια ασθένεια ή καταστράφηκαν από ατύχημα. Τα βλαστικά
κύτταρα έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για να αναπτύξουν ξανά τα κατεστραμμένα
σπονδυλικά κύτταρα σε ποντίκια. H επιστημονική επιθεώρηση «New Scientist»
αφιέρωσε σε πρόσφατο τεύχος της πέντε σελίδες σε μια βρετανική εταιρεία που
ισχυρίζεται ότι έσωσε ασθενείς που βρίσκονταν στο κατώφλι του θανάτου,
δημιουργώντας προσωπικές θεραπείες βλαστικών κυττάρων με τη χρήση δείγματος
από αίμα.

Ένεση στον εγκέφαλο. Μια ακόμη βρετανική εταιρεία ανακοίνωσε πριν από
λίγες μέρες πως ήταν έτοιμη να ξεκινήσει τις πρώτες παγκοσμίως κλινικές
δοκιμές με παραγόμενα βλαστικά κύτταρα. Πρόθεσή της είναι να τα διοχετεύσει με
ένεση στον εγκέφαλο ανθρώπων που υπέστησαν εγκεφαλικό επεισόδιο έτσι ώστε να
αναπλαστούν οι κατεστραμμένοι ιστοί και να αποκατασταθούν απολεσθείσες
λειτουργίες όπως εκείνη του βαδίσματος, της ομιλίας και του μασήματος της
τροφής.

Αυτό έχει ήδη επιτευχθεί σε πειραματόζωα. Αν πετύχει και στον άνθρωπο, θα
αποτελεί μια ανακάλυψη πιο σημαντική ακόμη και από εκείνη των αντιβιοτικών.
«Πιστεύουμε ότι τα παραγόμενα βλαστικά μας κύτταρα θα μπορούσαν να έχουν τη
δύναμη να αποκαταστήσουν τις βλάβες από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο», τόνισε ο δρ
Τζον Σίντεν που είναι επικεφαλής επιστήμονας στη βρετανική εταιρεία. Ο ίδιος
τόνισε ότι τα βλαστικά κύτταρα της εταιρείας μπορούν να μετασχηματιστούν σε
μια μεγάλη γκάμα νευρικών ή άλλων κυττάρων. H εταιρεία «τρέχει» ειδικά
προγράμματα για να δημιουργήσει θεραπείες για διαβήτη και για βλάβες του
αμφιβληστροειδούς χιτώνα.

Από την πλευρά του ο καθηγητής Κόλιν Μπλέικμορ, εκτελεστικός διευθυντής του
Βρετανικού Συμβουλίου Ιατρικών Ερευνών, πιστεύει ότι η έρευνα στα βλαστικά
κύτταρα «υπόσχεται πολλά για τη θεραπεία ανίατων σήμερα ασθενειών». Το
Συμβούλιο έχει επενδύσει περισσότερες από 40 εκατομμύρια λίρες στη σχετική
έρευνα, χρηματοδοτώντας κέντρα στο Εδιμβούργο, το Κέμπριτζ και το Λονδίνο.
Επιπλέον προώθησε τη δημιουργία τράπεζας βλαστικών κυττάρων για τη διευκόλυνση
της έρευνας.

Πριν από 30 χρόνια κανείς δεν κατάλαβε τι συνέβη…

Ο παράλυτος ηθοποιός Κρίστοφερ Ριβ που είχε υποδυθεί τον «Σούπερμαν» πέθανε πριν από λίγες μέρες χωρίς να προλάβει να γιατρευτεί με τη θεραπεία των βλαστικών κυττάρων. Πίστευε πως έτσι θα σωζόταν

H πρώτη θεραπεία με βλαστικά κύτταρα έγινε το 1968 χωρίς κανείς… να
το καταλάβει. Ήταν στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα από τον Φρ. Ρόμπερτ Γκουντ.
Ήταν η πρώτη μεταμόσχευση μυελού των οστών. Ο ασθενής ήταν ένα αγοράκι
τεσσάρων μηνών που έπασχε από γενετική ασθένεια του ανοσοποιητικού συστήματος
η οποία είχε επιφέρει το θάνατο σε 11 αρσενικά μέλη του οικογενειακού και
συγγενικού του κύκλου. Ο Ρόμπερτ Γκουντ χρησιμοποίησε μυελό των οστών από την
αδελφή του παιδιού και κατάφερε να αποκαταστήσει τη λειτουργία του
ανοσοποιητικού συστήματος.

Εκείνο τον καιρό οι γιατροί πίστευαν ότι τα βλαστικά κύτταρα εμπεριέχονταν
στους ιστούς ενήλικων ανθρώπων, αλλά δεν μπορούσαν να τα απομονώσουν και να τα
καλλιεργήσουν. Τρεις δεκαετίες αργότερα, ένας ερευνητής στο Πανεπιστήμιο
Ουισκόνσιν-Μάντισον, ο Τζέιμς Τόμσον, δημοσίευσε μια εργασία (το 1998) όπου
περιέγραφε το πώς είχε απομονώσει ένα νέο είδος βλαστικών κυττάρων από
ανθρώπινο έμβρυο και τα είχε καλλιεργήσει σε περιορισμένς ποσότητες.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου