ΓNΩMH Tο Σύνταγμα δείχνει τον δρόμο, ο νόμος τη λύση

H «ξαφνική» απόφαση του Εθνικού Ραδιοτηλεοπτικού Συμβουλίου για μη χορήγηση
«πιστοποιητικού διαφάνειας» σε γνωστή κατασκευαστική εταιρεία ακολουθήθηκε από
δημόσιο διάλογο που στηρίχτηκε και πάλι σε φωνασκίες, συνθηματολογίες και
προσωποποιήσεις και όχι στα πραγματικά και νομικά δεδομένα. Πρώτες ανάμεσα σε
αυτά τα δεδομένα είναι δύο βασικές αρχές του συνταγματικού μας συστήματος: ότι
το Σύνταγμα θέτει γενικά πλαίσια δράσεων ή απαγορεύσεων που στη συνέχεια
εξειδικεύει ο νόμος και ότι κάθε ψηφισμένος νόμος ισχύει και παράγει έννομα
αποτελέσματα μέχρις ότου ενδεχομένως ακυρωθεί και ανατραπεί από το μόνο
αρμόδιο όργανο, τα δικαστήρια.

Με την πρόσφατη απόφασή του και, ιδίως, με την αιτιολογία της, το ΕΣΡ
παραβλέπει και τις δύο αυτές αρχές. Τρία από τα μέλη που ψήφισαν κατά της
χορήγησης του αιτούμενου πιστοποιητικού το έκαναν επειδή θεώρησαν τον ν.
3021/2002 (γνωστό και ως νόμο περί βασικού μετόχου) αντισυνταγματικό, ενώ το
τέταρτο – και κρίσιμο για την αλλαγή των ισορροπιών – εισήλθε μεν στην
αναζήτηση συνδρομής τής κατά νόμον κρίσιμης έννοιας για την ύπαρξη ή όχι
ασυμβιβάστου, οδηγήθηκε όμως στο συμπέρασμά του με βάση διόλου πειστικά
στοιχεία. Από τη στιγμή που ο νόμος 3021/2002, βάσει ρητής πρόβλεψης του ίδιου
του άρθρου 14 παρ. 9 του αναθεωρημένου Συντάγματος, εισάγει ως κριτήριο για
την απαγόρευση σύναψης δημόσιων συμβάσεων σε συζύγους και συγγενείς προσώπων
που δραστηριοποιούνται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης την έννοια της «οικονομικής
αυτοτέλειας», και μέχρις ότου η ρύθμιση αυτή κριθεί αντισυνταγματική από τα
αρμόδια δικαστήρια – κάτι που δεν έχει συμβεί -, το ΕΡΣ, όπως και κάθε άλλη
δημόσια μη δικαιοδοτική αρχή, υποχρεούται να εφαρμόζει τον νόμο – ερμηνεύοντάς
τον, πιθανώς, αλλά όχι παρακάμπτοντας τον. Και από τη στιγμή που ο νόμος
απαιτεί από το ΕΡΣ «διασταύρωση στοιχείων» σχετικών με τη συνολική οικονομική
κατάσταση των επιχειρήσεων και των προσώπων, η απόφανση περί έλλειψης
οικονομικής αυτοτέλειας λόγω της «ανακάλυψης» ενός κοινού λογαριασμού και ενός
γράμματος που πήγε σε λάθος διεύθυνση είναι προφανώς έωλη. Συνταγματική
εξάλλου, σύμφωνα με τη νομολογία, κατοχύρωση έχει και η αρχή της
«προστατευόμενης εμπιστοσύνης» του διοικουμένου, που επλήγη εδώ με την αλλαγή
στάσης του ΕΡΣ έναντι της συγκεκριμένης εταιρείας χωρίς αντίστοιχη αλλαγή ούτε
των νομικών ούτε των πραγματικών δεδομένων (με τα ίδια ακριβώς στοιχεία είχε
ήδη λάβει πάμπολλες εγκρίσεις από το ίδιο όργανο για ίδιας φύσης έργα).

Το γενικό ζήτημα της ανεξαρτησίας του Τύπου και της αποτελεσματικότητας
απαγορευτικών ρητρών με εξαντλητικό χαρακτήρα είναι ασφαλώς ένα μείζον ζήτημα
δημοκρατίας. Οι συνθήκες, όμως, υπό τις οποίες τέθηκε στην παρούσα υπόθεση και
υπό την παρούσα συγκυρία δικαιολογούν, δυστυχώς, την υπόνοια ότι, για μία
ακόμα φορά, οι θεσμοί χρησίμευσαν ως άλλοθι σκοπιμοτήτων.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου.