Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Αρπαγή γυναικών. Συνηθιζόταν (Σωτ. Δημητρίου)
στις λεγόμενες ακέφαλες κοινωνίες. Σ’ αυτές οι γυναίκες χρησιμοποιούνταν ως
μέσα παραγωγής (γεωργικής ή κτηνοτροφικής) και ήταν «ισότιμες» με τους
σκλάβους.

H (εξ)αγορά της νύφης

Το 1922 επτακόσιες γυναίκες αφήνουν την Ανατολή και στοιβάζονται στην
τρίτη θέση του καραβιού που θα τους πάει στην Αμερική για να παντρευτούν. Μαζί
τους έχουν το νυφικό και τη φωτογραφία του γαμπρού, για να τον αναγνωρίσουν.

Το 2003 περισσότερες από 2.000 νύφες ζήτησαν βίζα από το ελληνικό υπουργείο
Εξωτερικών, για να παντρευτούν τον καλό τους. Κορίτσια από τη Μολδαβία, τη
Ρουμανία, την Ουκρανία και τη Ρωσία. Τη φωτογραφία του γαμπρού είναι αμφίβολο
αν την έχουν δει. Έχει δει αυτός τη δική τους σ’ ένα από τα 450 πρακτορεία που
λειτουργούν στην Αθήνα και (κυρίως) στη Θεσσαλονίκη, έχοντας πληρώσει από 500
έως 1.500 #, ανάλογα τη νύφη!

Είναι αμφίβολο αν και οι 2.000 θα πάρουν τη βίζα, αφού το υπουργείο εδώ και
χρόνια καλεί εισαγγελείς, για να εξακριβώσουν αν μεταξύ των αιτήσεων υπάρχουν
και «λευκοί γαμπροί», που δεν προσδοκούν σπιτικό αλλά επιχείρηση…

Το 2004, ένας δήμαρχος από την Ηλεία λέει ότι θα ναυλώσει πούλμαν για να φέρει
νύφες από την Ανατολική Ευρώπη. Οι Ελληνίδες έφυγαν – λέει – και τι θα
απογίνουν οι άντρες; Οι δύο απογνώσεις έσονται εις σάρκαν μία. Οι γυναίκες που
δεν έχουν μέλλον, αγοράζονται από τους άνδρες που δεν έχουν γυναίκες…

Στον Άγιο Ηλία Πηνηίων…

… στον Νομό Ηλείας, η απογραφή του 1991 κατέγραψε 51 άνδρες και 60 γυναίκες
στις ηλικίες από 20 μέχρι 39 χρόνων. Δέκα χρόνια μετά, στην τελευταία
απογραφή, οι άνδρες είναι 44 και οι γυναίκες 42. Στις θεωρούμενες ως ηλικίες
γάμου (κυρίως στην ορεινή περιφέρεια) η αντιστροφή είναι δραματική. Το 1991
ζούσαν στο χωριό 13 άνδρες και 17 γυναίκες ηλικίας από 20-24 και 18 άνδρες και
22 γυναίκες στις ηλικίες 25-29. Δέκα χρόνια μετά, επέρχεται πλήρης ανατροπή.
Έχουν μείνει 15 άνδρες και 10 γυναίκες (ηλικίας 20-24) και 19 άνδρες και 13
γυναίκες στην ηλικία 25-29…

Ο Άγιος Ηλίας δεν είναι η εξαίρεση, αλλά ο κανόνας τού τι συμβαίνει στην
(ορεινή) ελληνική περιφέρεια στις ηλικίες γάμου. Στον Νομό Ευρυτανίας (πλην
αστικών περιοχών) «μετρήθηκαν» το 1991 στην απογραφή 4.289 ανδρες και 3.567
γυναίκες στις ηλικίες 15-39. Ήδη «περίσσευαν» 722 ανδρες. Στην τελευταία
απογραφή του 2001, στις ίδιες ηλικίες μετρήθηκαν 5.690 άνδρες και 4.558
γυναίκες. «Περισσεύουν» 1.558 ανδρες! H διαφορά υπερδιπλασιάστηκε…

H Αρκαδία δεν είναι πια ο φτωχός νομός που ήταν και λόγω της χειμερινής
τουριστικής ανάπτυξης και της βιομηχανίας (ΔΕΗ) αλλά και των πολλών παραλιακών
περιοχών που αναπτύσσονται ραγδαία τα τελευταία δέκα χρόνια. Κι όμως. Το 1991,
στις ηλικίες από 15 έως 39 οι άνδρες ήσαν 17.860 και οι γυναίκες 15.313. Ήδη,
χτυπούσε καμπανάκι για 2.547 άνδρες. Δέκα χρόνια μετά, περισσεύουν περίπου
3.000 ανδρες! Στα ορεινά η κατάσταση είναι σχεδόν απελπιστική: αντιστοιχεί μία
γυναίκα σε τρεις ανδρες…

Οι γυναίκες φεύγουν…

… αλλά γιατί; Ανθρωπολόγοι (Λουκία Μουσούρου κ.ά.) σημειώνουν ότι το
φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι από τον
16ο μέχρι και τον 19ο αιώνα οι άνδρες (στον νοούμενο ελληνικό χώρο) ήσαν
περισσότεροι από τις γυναίκες, αλλά αυτό οφειλόταν στη σκληρή εργασία των
γυναικών στα χωράφια, στην ελονοσία και στους θανάτους στη γέννα. Γι’ αυτό
άλλωστε και μέχρι το 1950 (σε κάποιες περιπτώσεις και μέχρι το 1983) αντί για
την προίκα ίσχυε το αντίστροφο έθιμο, αυτό της εξαγοράς (Ελευθέριος Αλεξάκης,
Ινστιτούτο Λαογραφίας, Ακαδημία). Ο γαμπρός πλήρωνε τον πεθερό για να πάρει
την κόρη του. (Τελευταίο καταγεγραμμένο παράδειγμα στην Αχαγιά Αχαΐας όπου
δόθηκαν στον πεθερό, το 1983, 300.000 δραχμές). H προίκα είναι, σύμφωνα με την
επίκουρο καθηγήτρια στο Πάντειο Άννα Λυδάκη, το τίμημα της
αστικοποίησης της κοινωνίας. Το πληρώνει πια η γυναίκα, για να ακολουθήσει τον
άνδρα, όταν ο τελευταίος ανέβηκε κοινωνικά εγκαταλείποντας τα χωράφια. Όταν
έγινε αστός. Μια πρώτη εξήγηση είναι ότι το χωριό δεν προσφέρει ευκαιρίες
απασχόλησης σε μια γυναίκα (είτε πριν είτε μετά τις σπουδές της). Προτιμά την
πόλη. Είναι όμως μόνο αυτό;

Το 1991, μια Αμερικανίδα ανθρωπολόγος, η Jane Cowan, έμεινε για μεγάλο
χρονικό διάστημα σε μια μακεδονική κωμόπολη, στο Σοχό, 60 χιλιόμετρα
βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης. H μελέτη της «H κατασκευή της γυναικείας
εμπειρίας» ίσως αναδεικνύει και την άλλη πλευρά της γυναικείας μετανάστευσης.
H Cowan, καταγράφοντας τις απόψεις και τη ζωή γυναικών σε ηλικία γάμου,
κατέγραψε και την ασφυξία τους στο κοινωνικό περιβάλλον. Και κυρίως τους
προβληματισμούς για μετά τον γάμο. «Εδώ θεωρούν το διαζύγιο προσβολή. Και
ύστερα, με δύο παιδιά τι θα κάνω; Καλύτερα να είμαι στην πόλη να έχω και μια
δουλειά», έλεγε στην Αμερικανίδα η Ρόζα, κάτοικος Σοχού. Δεν είναι άλλωστε
τυχαίο ότι στα περίπου 45.000 διαζύγια το 2002, μόλις τα 3.500 έγιναν εκτός
Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Άλλες γυναίκες έλεγαν πως ένιωθαν στις κοινές
εκδηλώσεις του χωριού το βάρος της ηλικίας. «Μετά τα 30 σε σταματάνε στον
δρόμο και σου λένε, άντε, ακόμη να παντρευτείς;». Ο μικρός χώρος του χωριού
καταλύεται μόνο με την ανωνυμία στην πόλη…

Info

Ελευθ. Π. Αλεξάκης, «H εξαγορά της νύφης», Αθήνα 1984

Ιωάννα Καρυστιάνη, «Νύφες» (από την ομότιτλη ταινία του Παντελή
Βούλγαρη), Αθήνα 2004, «Καστανιώτης»

E. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμέλεια), «Ταυτότητες και φύλο στη
σύγχρονη Ελλάδα», Αθήνα 1998, «Αλεξάνδρεια»

Σωτήρης Δημητρίου, «Μορφές Βίας», Αθήνα 2003, «Σαββάλας»