Έμφαση στις κοινές αξίες και όχι μόνο στην κοινή αγορά

«Ας ενώσουμε τους λαούς και όχι τα χρηματιστήρια» είναι το μήνυμα του προεδρεύοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυτό το εξάμηνο, Ολλανδού πρωθυπουργού Πέτερ Μπάλκενεντ, ενός Ευρωπαίου πολιτικού της νέας γενιάς ­ δεν είναι ακόμη ούτε 50 ετών

Παράλληλα με τη συζήτηση για το ευρωπαϊκό Σύνταγμα, διεξάγεται μια συζήτηση
για τις ευρωπαϊκές αξίες. Και αυτή είναι σημαντική όχι μόνο γιατί δίνει νόημα
στο Σύνταγμα αλλά και γιατί καθορίζει τη ζωντάνια και την ενέργεια της ίδιας
της Ένωσης.

Το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί ένα αμάλγαμα αρκετών σημαντικών
θρησκευτικών και φιλοσοφικών παραδόσεων, την κάνει μια κοινότητα αξιών. Οι
ιδέες των Ελλήνων και των Ρωμαίων, του χριστιανισμού, του ιουδαϊσμού και της
Αναγέννησης μας έκαναν αυτούς που είμαστε. Ο διάλογος με τις ισλαμικές και
αραβικές κουλτούρες μάς βοήθησε επίσης να διαμορφώσουμε την ταυτότητά μας.

H Ευρώπη είναι η ήπειρος του Μιχαήλ Αγγέλου και του Μοντεσκιέ, αλλά και της
γκιλοτίνας και του θαλάμου αερίων. Στην πραγματικότητα, η πικρή εμπειρία του
B’ Παγκοσμίου Πολέμου δίδαξε στους Ευρωπαίους πόσο σημαντική είναι η ύπαρξη
κοινών αξιών. Σε μια Ευρώπη κατεστραμμένη από τον πόλεμο, οι λαοί αναζητούσαν
ειρήνη, ελευθερία, σταθερότητα και μια νέα δυνατότητα να ευημερήσουν.

Οίκος ειρήνης

Οι αρχιτέκτονες της ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης κατάλαβαν πως τα ιδανικά αυτά θα
μπορούσαν να πραγματωθούν μονάχα με τον συνδυασμό και την ένωση των πρακτικών
ενδιαφερόντων κάθε μιας από της χώρες της Ευρώπης. Έφτιαξαν έναν εύθραυστο
«οίκο ειρήνης» σε θεμέλια από άνθρακα και ατσάλι.

Οι θεμελιωτές κληροδότησαν το οικοδόμημα στην επόμενη γενιά η οποία εμβάθυνε
και διεύρυνε την ευρωπαϊκή συνεργασία. H ηγεσία τους βοήθησε ώστε η Ευρώπη να
κάνει σημαντικά βήματα προς τα νέα της ιδανικά, της ειρήνης, της σταθερότητας
και της ευημερίας.

Ένωση λαών;

Τώρα, βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα φάση ευρωπαϊκής συνεργασίας. Στα τέλη
Οκτωβρίου θα υπογραφεί η συνθήκη του Συντάγματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μια
νέα γενιά πολιτικών είναι έτοιμη να μεταφέρει το μήνυμα.

Είναι όμως το μήνυμα ακόμα ηχηρό; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο Ζαν
Μονέ έγραψε: «Δεν φτιάχνουμε μια συμμαχία κρατών. Ενώνουμε λαούς». Όπως
φαίνεται, αυτό δεν ισχύει. Καθώς η Ένωση πορεύεται προς τα εμπρός, φαίνεται
πως κάπου στη διαδρομή άφησε πίσω τους λαούς. Κάποιοι γυρίζουν την πλάτη τους
στην όλη ιδέα, καθώς δεν μπορούν να βρουν τι κοινό υπάρχει σε όλη την Ευρώπη
και δεν αισθάνονται κομμάτι τού όλου.

Αγορές – χρήμα

H έμφαση σε καθαρά οικονομικά συμφέροντα αυξάνει τον κίνδυνο αυτό. H γενιά μου
μεγάλωσε με την εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως μιας συνεργασίας οικονομικής
μορφής. Τα πολιτικά κίνητρα πίσω από την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση πέρασαν σε
δεύτερη μοίρα, πίσω από το οικονομικό οικοδόμημα. Το αποτέλεσμα είναι η ιδέα
της Ευρώπης ως μιας αγοράς. Μια Ευρώπη των αγορών και του χρήματος και όχι των
ανθρώπων και των ιδανικών. Χωρίς όμως ηθικά θεμέλια δεν μπορεί να υπάρξει
ελεύθερη οικονομία.

Σήμερα πληρώνουμε το τίμημα για το γεγονός ότι δεν δώσαμε την πρέπουσα προσοχή
στις κοινές αξίες και την κοινή αποστολή της Ευρώπης. Μέχρι οι Ευρωπαίοι να
μάθουν επακριβώς τι αντιπροσωπεύει η Ευρώπη, τι μας εμπνέει και μας παρακινεί,
η Ένωση δεν θα μπορέσει να αναλάβει από κοινού παγκόσμια δράση.

Συμφέροντα κοινά

Το ευρωπαϊκό Σύνταγμα θα κάνει την Ένωση πιο δημοκρατική και πιο διάφανη.
Δίνει περισσότερα εχέγγυα για το γεγονός ότι οι αποφάσεις θα λαμβάνονται από
αυτούς που βρίσκονται πιο κοντά στους πολίτες και αναγνωρίζει τη σημασία των
ιδανικών στα οποία η Ένωση βασίζεται. Αυτά εξάλλου είναι η συνεκτική ουσία που
μας ενώνει, αφού αναγνωρίζουμε πως το να βασιζόμαστε απόλυτα σε προσωπικά
συμφέροντα δεν είναι πλέον λογικό όταν τα κοινά ζητήματα απαιτούν κοινή
στρατηγική.

Γιατί ποιος είναι ο λόγος να εξαφανιστούν τα κρατικά σύνορα της Ευρώπης, αν
παραμένουν αυτά ανάμεσα στους πολίτες της; Πώς μπορούν οι Ευρωπαίοι να
χαίρονται με το γεγονός ότι το Σιδηρούν Παραπέτασμα δεν υπάρχει πλέον, αν
μεμονωμένοι άνθρωποι και ομάδες μέσα στην Ένωση θωρακίζονται πίσω από ιδιωτικά
παραπετάσματα;

Φόβος – εθνικισμός

Στην πραγματικότητα, ο φόβος, η ανασφάλεια και ο εθνικισμός κάνουν ξανά την
εμφάνισή τους. Είναι σημαντικό για τους Ευρωπαίους να το αναλογιστούν καθώς
προετοιμάζονται για νέους κύκλους διεύρυνσης της Ένωσης και σκέφτονται να
αρχίσουν ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία. Μόνο αποδεχόμενοι τις
κοινές αξίες τους, οι πολίτες θα αποτρέψουν τη μετατροπή της Ένωσης σε μια
απάνθρωπη μηχανή. Μαζί, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να βρουν τι τους ενώνει.

Ο δρ Jan Peter Balkenende είναι πρωθυπουργός της Ολλανδίας και πρόεδρος
του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου