Διαστάσεις Aναζητώντας τους διανοούμενους

Το κάναμε παλιότερα και σ’ αυτή την εφημερίδα: κάθε τόσο δημοσιεύαμε
έρευνες με θέμα «τι απέγιναν οι διανοούμενοι». Γιατί κρύφτηκαν, τι φοβούνται,
γιατί δεν βγαίνουν να καταγγείλουν τις αδικίες του καπιταλισμού;

«Σας ζηλεύω. Θα ήθελα τόσο να βγάλω ένα βιβλίο, όπως εσείς. Να αποκτήσω την αίσθηση ότι βγαίνω από τη μάζα» (του Σεμπέ, από το Φιγκαρό Λιτερέρ)

Ο Πέρυ Άντερσον βλέπει την κατάσταση της Γαλλίας και ανησυχεί. Πού είναι οι
διάδοχοι του Λεβί-Στρως, του Ντεριντά, του Λακάν και του Φουκώ; Πώς είναι
δυνατόν η διανόηση αυτής της χώρας να εκπροσωπείται σήμερα από έναν
Μπερνάρ-Ανρί Λεβί και έναν Ουελμπέκ; Πώς φτάσαμε από τα αριστουργήματα του
Τρυφώ στη γλυκανάλατη Αμελί; Ο ένοχος γι’ αυτόν τον εκφυλισμό, γράφει ο
Βρετανός ιστορικός στο London Review of Books, δεν μπορεί να είναι άλλος από
την Αμερική. H επέλαση του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού που ξεκίνησε με τον
Ρήγκαν και τη Θάτσερ σάρωσε ό,τι στεκόταν όρθιο και επέβαλε μια νοσηρή
πολιτιστική ομοιομορφία.

Στο βιβλίο του «Πού πήγαν όλοι οι διανοούμενοι;» (εκδ. Continuum), o Φρανκ
Φουρέντι προβαίνει στην ίδια διαπίστωση για τους διανοούμενους της Βρετανίας.
Σύμφωνα με αυτόν τον καθηγητή Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κεντ, οι
άνθρωποι που θα έπρεπε να αναζητούν την Αλήθεια (με A κεφαλαίο) και να
παρεμβαίνουν στα δημόσια ζητήματα σιγά-σιγά εξαφανίζονται. Οι ένοχοι δεν
περιορίζονται μόνο στον ιμπεριαλισμό. Φταίνε οι μεταμοντερνιστές, που
νομιμοποίησαν την αδιαφορία για τα κοινά ισχυριζόμενοι ότι η αλήθεια δεν
υπάρχει. Φταίει η μετατροπή των πανεπιστημίων και των άλλων πολιτιστικών
κέντρων σε τεχνοκρατικά και εξειδικευμένα ιδρύματα. Φταίει, πάνω απ’ όλα, ο
«εκδημοκρατισμός» της εκπαίδευσης. Προσπαθώντας να αποκρούσει την κατηγορία
ότι αποκλείει ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας από τη γνώση, η πολιτιστική ελίτ
κατέβασε το επίπεδο. Κι έτσι φτάσαμε οι προσωπικές απόψεις για ένα ζήτημα –
όπως τα αυτιστικά παιδιά – να θεωρούνται σημαντικότερες από τις επιστημονικές
μελέτες.

Από ποιους αποτελείται όμως αυτή η παντοδύναμη ελίτ; Μήπως εκείνοι που την
καταγγέλλουν είναι οι ίδιοι που φοβούνται ότι από την εισβολή των βαρβάρων θα
χάσουν τα προνόμιά τους; Καλώς ή κακώς δεν μπορούμε να επιστρέψουμε στο
Καίμπριτζ της δεκαετίας του ’30, σημειώνει ο Ντέηβιντ Ααρόνοβιτς στην
Ομπζέρβερ. H εποχή όπου οι διανοούμενοι ήταν διανοούμενοι και οι γυναίκες ήταν
είτε σύζυγοί είτε ερωμένες τους έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Σήμερα δεν
υπάρχουν πια αυτοί που μιλάνε κι εκείνοι που ακούνε. Όλοι είναι υποχρεωμένοι
να ακούνε. Κι αυτό δεν είναι πολιτιστικός εκχυδαϊσμός, αλλά ένα νέο στυλ
δημοκρατίας. Στο κάτω-κάτω, τα βιβλία του Ουελμπέκ γίνονται μπεστ-σέλερ και η
Αμελί έσπασε τα ταμεία (διόλου περίεργο, αφού είναι μια πολύ καλή ταινία).
Αλλά αυτό δεν εμποδίζει να ακουστούν οι απόψεις του Χόμπσμπομ ή του Τσόμσκι. H
διαμάχη ανάμεσα στην «υψηλή» και τη «χαμηλή» κουλτούρα είναι πια ξεπερασμένη.
Όσοι αναρωτιούνται πού πήγαν οι διανοούμενοι, καλό είναι να αρχίσουν να
ψάχνουν ανάμεσά τους.