TPITH AΠOΨH Όψεις κομματικού κράτους

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες πέρασαν, το φθινόπωρο ήρθε, ο λόγος στην Έκθεση
Θεσσαλονίκης δόθηκε: οι κάβοι που η ίδια η κυβέρνηση είχε θέσει στον εαυτό της
μένουν σιγά σιγά πίσω, όμως τίποτα δεν φαίνεται ν’ αλλάζει στον τρόπο
διακυβέρνησης. Το πρόγραμμα συνεχίζει να είναι γραμμένο από τον αντίπαλο, η
μεταρρύθμιση συνεχίζει να νοείται ως αποφυγή τριβών, η εντολή τής κάλπης
συνεχίζει να εκλαμβάνεται ως αποκατάσταση προσώπων και όχι ως βελτίωση θεσμών.
H πολιτική είτε σιωπά στα δύσκολα (Κυπριακό και, στην παρούσα φάση, Παιδεία
και Υγεία) είτε ιδιοποιείται τα αλλότρια ή τα μη πολιτικά (δημόσια έργα,
Ολυμπιακοί Αγώνες) είτε προετοιμάζει την έφοδο στα δημόσια (στην οικονομία
μέσω της «απογραφής», στη Διοίκηση μέσω της «αξιοκρατίας»). H όποια δράση έχει
ως στόχο τη μετάθεση της ευθύνης, μέσο την πρόληψη της κριτικής και ακροατήριο
το αποστρεφόμενο την πολιτική.

H λιγότερο ίσως εμφανής αλλά, πιστεύω, και πιο ανησυχητική μορφή αυτού του
«νέου ήθους» είναι η σύλληψη και χρήση του κράτους ως δυνάμει κομματικού, ή
πάντως κομματικά χειραγωγούμενου, χώρου. Από τη σωρεία παραδειγμάτων της
τελευταίας μόνο εβδομάδας (μυστικές εγκύκλιοι για προσλήψεις ημετέρων στο
στράτευμα, αδυναμία πλήρους λειτουργίας Ολοήμερων Σχολείων λόγω «αμέλειας»
στις συγκεκριμένου είδους προσλήψεις, προγραφές εκπαιδευτικών, προσπάθεια
νομοθετικού πραξικοπήματος για την ανάδειξη της ηγεσίας αθλητικών ενώσεων,
φωτογραφικές ρυθμίσεις για τη στελέχωση της νέας Ολυμπιακής Επιτροπής,
αστραπιαίες μεταγραφές παραγόντων της Ολυμπιακής οργάνωσης στο Χρηματιστήριο –
πριν καν λήξει η προηγούμενη αποστολή τους και με αγνόηση εν εξελίξει
διαγωνισμού), επιλέγω δύο απεικονίσεις του πνεύματος της κυβέρνησης, που μου
φαίνονται ιδιαίτερα αποκαλυπτικές. H πρώτη, και πρότερη χρονικά, είναι η υπό
μορφήν οιονεί ιδεολογικού μανιφέστου παρότρυνση του επίσημου κυβερνητικού
θινκ-τανκ (περισσότερο τανκ παρά θινκ στη συγκεκριμένη, και όχι μόνο,
περίπτωση) για ανακάλυψη – και αξιοποίηση – ενός «νέου πατριωτισμού» ως
απόρροια των Ολυμπιακών Αγώνων. Αν η τέτοιου είδους χρήση ενός πλήρως έξω –
(και υπέρ) – πολιτικού γεγονότος δεν συνιστά νόσφιση ιδεολογικής εξουσίας και
συγχρόνως συνειδητό άνοιγμα του κουτιού της Πανδώρας στο πιο ευαίσθητο πεδίο
της σύγχρονης δημόσιας ζωής (εκεί που παίζεται η διάκριση – και η επιλογή –
μεταξύ εθνικού και εθνικιστικού), τότε ή οι λέξεις έχουν χάσει το νόημα τους ή
η ευαισθησία των πολιτών έχει οριστικά στραφεί σε άλλες κατευθύνσεις. Το πρώτο
μέλημα μιας «κυβέρνησης όλων των Ελλήνων» θα ήταν να αφήσει τον πατριωτισμό
εκτός κομματικού ανταγωνισμού. Και το δεύτερο, ιδίως αν έχει δώσει τις
υποσχέσεις που έδωσε η παρούσα κυβέρνηση, να μη δημιουργήσει ποτέ και σε
κανέναν την εντύπωση ότι το κράτος – η στελέχωσή του και η λειτουργία του –
αποτελεί το προνομιακό πεδίο των μεγάλων ρεβάνς και της «δικαιοσύνης των
παραμερισμένων».

Και όμως – για να περάσω στη δεύτερη χαρακτηριστική περίπτωση του νέου
πνεύματος που πνέει στην κυβέρνηση – έτσι δυστυχώς το αποκαλύπτει ο
ανερυθρίαστα δημοσιοποιημένος διάλογος ανάμεσα σε κομματικά στελέχη (που
εξεγέρθηκαν επειδή κάποιοι υπουργοί τόλμησαν να τους αγνοήσουν σε μια σειρά
διορισμών) και του γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής του κυβερνώντος κόμματος
(που όχι μόνο τους δικαιολόγησε, αλλά φέρεται και να υποστήριξε το δίκιο τους
με παρέμβασή του στον Πρωθυπουργό). Τι να πρωτοθαυμάσει κανείς; Τον θρίαμβο
της θεωρίας «το κράτος είμαστε εμείς», τον σεβασμό της συνταγματικής αρχής της
ουδετερότητας της Δημόσιας Διοίκησης, την τήρηση των προεκλογικών εξαγγελιών,
τη θεσμοποίηση της σύμμειξης κόμματος και κράτους, τον κυνισμό στη χρήση της
εκλογικής νίκης και της πολιτικής συγκυρίας; Ή μήπως θα πρέπει απλώς, και πιο
ρεαλιστικά, να εκλάβουμε το επεισόδιο ως εξαγγελία του μόνου αδιαπραγμάτευτου
στοιχείου αυτής της κατά τα άλλα τόσο συναινετικής κυβερνητικής θητείας;

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου.