H Γη των Πάγων πεθαίνει…

Το πλοίο σερνόταν μέσα στην ομίχλη, σαν να περνούσε μπροστά από μια σειρά
παγωμένα ερείπια. Προσπαθούσε να αποφύγει τα παγωμένα κομμάτια, που, άλλο
μεγάλο και άλλο μικρό, βρίσκονταν στο βορειοανατολικό άκρο της Ρωσίας.

Νεαρά κορίτσια με τις παραδοσιακές ενδυμασίες των Εσκιμώων σε χωριουδάκι της περιοχής Νουναβούτ, στον Καναδά

Στη Θάλασσα Τσούκσι, το μετεωρολογικό δελτίο έδινε καιρό αίθριο, εκεί όπου οι
επιστήμονες που βρίσκονταν πάνω στο ρωσικό ερευνητικό σκάφος «Καθηγητής
Χρομόφ» ετοιμάζονταν να πάρουν δεκάδες δείγματα νερού για να μελετήσουν τις
επιπτώσεις από το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Όμως, οι πάγοι ήταν παντού. Δεν
τους έδειχναν οι χάρτες.

Ήθελαν να προλάβουν να ολοκληρώσουν την αποστολή τους -την κοινή
αμερικανορωσική αποστολή στην Αρκτική -πριν από το τέλος του καλοκαιριού.
Κάπου κάπου, το «Χρομόφ», ένα πλοίο από τη σοβιετική εποχή, μήκους 65 μέτρων,
«έξυνε» κάποιο παγόβουνο και όλα αναποδογύριζαν στο κατάστρωμα.

Βρίσκονται στο βορειότερο άκρο της πορείας τους, σε ένα ταξίδι που ξεκίνησε
από το Νόμε της Αλάσκας πριν από 10 ημέρες. Στόχος τους είναι να διανύσουν
6.000 χιλιόμετρα και να φτάσουν σε πλάτη πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο. Το
σκάφος, με 36 επιστήμονες και 28 μέλη του πληρώματος, ακολουθεί τεθλασμένη
πορεία ανάμεσα στα ρωσοαμερικανικά σύνορα, αφήνοντας πίσω του ακτογραμμές,
χωριά, φάλαινες, πολικές αρκούδες και θαλασσοπούλια. Οι επιστήμονες θέλουν να
εξακριβώσουν γιατί λειώνουν οι πολικοί πάγοι. Δορυφόροι της NASA έχουν δείξει
ότι οι αρκτικοί πάγοι λειώνουν σχεδόν κατά 10% κάθε δεκαετία.

H παράδοση. Με δίχτυα, δοχεία και άλλα όργανα, οι επιστήμονες παίρνουν
δείγματα νερού και ζωικών οργανισμών, που αργότερα θα τα μελετήσουν για να
διαπιστώσουν τις επιπτώσεις από τη ρύπανση στην Αρκτική. Τα τελευταία χρόνια
κάτι έχει αρχίσει να αλλάζει δραματικά στη «γη των πάγων». Οι πολικές αρκούδες
δείχνουν σκελετωμένες και τα καριμπού δεν αντιδρούν πια στους θορύβους. Το
λίπος των φαλαινών Μπελούγκα αλλάζει χρώμα και το μητρικό γάλα των γυναικών
Εσκιμώων βρέθηκε μολυσμένο.

Ο Ινουσίκ Νασαλίκ γεννήθηκε σε μια κοινότητα με παράδοση στην αλιεία φαλαινών,
έζησε σε παγοκαλύβες και από πολύ μικρός έδειξε μεγάλες ικανότητες στο κυνήγι
με σκύλους στην αρκτική τούντρα. Ογδόντα πέντε ετών σήμερα, το καθημερινό του
πρόγραμμα έχει αλλάξει -απόρροια κι αυτό της αλλαγής στον τρόπο ζωής του.
Σήμερα ζει σε ένα ευρύχωρο σπίτι, με βελούδινο καναπέ στο σαλόνι, ηλεκτρική
κουζίνα, φούρνο μικροκυμάτων και ένα μεγάλο στερεοφωνικό συγκρότημα, χάρη στο
οποίο γυρίζει τον χρόνο πίσω, ακούγοντας τα αγαπημένα του τραγούδια των
Εσκιμώων.

H ζωή είναι ωραία, λέει. Τότε, γιατί ανησυχεί; Οι αλλαγές που βλέπει να
συντελούνται στην άγρια πανίδα δίπλα στο καναδικό χωριουδάκι όπου ζει, στην
περιοχή Νουναβούτ, δεν του επιτρέπουν να απολαύσει, όπως θα ήθελε, τις ανέσεις
που επέφερε η αλλαγή στη δική του ζωή.

Δορυφόροι της NASA έχουν δείξει ότι οι αρκτικοί πάγοι λειώνουν σχεδόν κατά 10% κάθε δεκαετία

Οι παρατηρήσεις. Μιλάει για τα καριμπού, που φαίνονται αδυνατισμένα,
όπως και οι φώκιες… Το τρίχωμά τους έχει λεπτύνει, δεν είναι πια ομοιόμορφο.
«Ίσως αυτή να είναι η εξέλιξη των πραγμάτων, όμως τα ζώα αλλάζουν και δεν
μπορώ να σας το εξηγήσω», λέει ο Νασαλίκ, ενώ απολαμβάνει το γεύμα του
-καριμπού, κυνήγι του ίδιου πριν από μερικές ημέρες. «Οι νέοι προτιμούν να
κυνηγούν νεώτερες φώκιες, γιατί νομίζουν ότι οι μεγαλύτερες είναι περισσότερο
μολυσμένες».

Τα προβλήματα και οι μεταβολές που παρατηρεί ο Νασαλίκ, επισημαίνουν οι
ειδικοί επιστήμονες, οφείλονται στις κλιματολογικές αλλαγές και στη σταδιακή
αύξηση των ρυπαντών, όπως τα παρασιτοκτόνα και οι βιομηχανικοί παράγοντες (για
παράδειγμα, τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια ή PCBs ), τα οποία, ύστερα από τη
μεταφορά τους με τον άνεμο και το νερό από τον βιομηχανοποιημένο νότο,
καταλήγουν να συσσωρεύονται στους λιπώδεις ιστούς των ζώων. Ανοικτή η τροφική
αλυσίδα, περιλαμβάνει άλλον έναν κρίκο: οι άνθρωποι που καταναλώνουν το κρέας
αυτών των ζώων επίσης επηρεάζονται. Έτσι, δεν κρίνεται συμπτωματικό που
βρέθηκαν υψηλά επίπεδα μολυσματικών ουσιών στο μητρικό γάλα των Εσκιμώων
γυναικών.

ΟΙ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ

Ανησυχητικά τα συμπεράσματα

Ο Νασαλίκ, άλλοι φίλοι του κυνηγοί αλλά και γηγενείς ηλικιωμένοι μοιράζονται
τις παρατηρήσεις και τους προβληματισμούς που τους δημιουργούν οι αλλαγές στο
αρκτικό περιβάλλον με ειδικούς επιστήμονες που επισκέφθηκαν την περιοχή για να
τους ακούσουν.

Ερευνητές από το Παγκόσμιο Ταμείο Άγριας Φύσης του Καναδά και το Πανεπιστήμιο
Τρεντ κατέγραψαν τις παρατηρήσεις 30 κυνηγών της περιοχής Νουναβούτ και δύο
άλλων. Τα συμπεράσματά τους είναι ανησυχητικά. Σύμφωνα με το προσχέδιο
έκθεσης, που θα δοθεί στη δημοσιότητα εντός των ημερών, τα καριμπού αλλά και
οι φώκιες αναπτύσσουν μη φυσιολογικό σε σκληρότητα ήπαρ. Τα καριμπού έχουν
σκουλήκια στους μυς τους και ανάμεσα στις αρθρώσεις. Επίσης, το λίπος στις
φάλαινες Μπελούγκα αλλάζει χρώμα. Κυνηγοί στην ανατολική πλευρά της καναδικής
Αρκτικής ανέφεραν ακόμη ότι συναντούν όλο και περισσότερες λιπόσαρκες πολικές
αρκούδες.

Το κλίμα. Αυτό δεν αποκλείεται να οφείλεται στο γεγονός ότι η
κυνηγετική περίοδος περιορίστηκε λόγω της συρρίκνωσης των πάγων. Οι
κλιματολογικές μεταβολές φαίνεται να επηρεάζουν τη συμπεριφορά αλλά και τις
μεταναστευτικές τάσεις των ζώων. Σε ανθρώπους σαν κι αυτούς που επιβαίνουν στο
ερευνητικό πλοίο «Καθηγητής Χρομόφ», οι Εσκιμώοι στηρίζουν τις ελπίδες τους
για το μέλλον.