Δημοτικιστές στην κυριακάτικη Λειτουργία!

Νοέμβριος 1901: στην εφημερίδα «Ακρόπολις» δημοσιεύεται σε συνέχειες η μετάφραση των Ευαγγελίων στη δημοτική από τον Αλέξανδρο Πάλλη. Εκστρατεία Τύπου και καθηγητών, με επικεφαλής τον Μιστριώτη, δημιουργεί αναταραχή. Δεκαήμερες ταραχές και αιματηρές συγκρούσεις με τον στρατό, τα λεγόμενα «Ευαγγελικά», αφήνουν 8 νεκρούς και 70 τραυματίες. Σε συλλαλητήριο στους στύλους του Ολυμπίου Διός καίγονται αντίτυπα μεταφρασμένων Ευαγγελίων

H 19η Σεπτεμβρίου θα αποτελέσει, πιθανότατα, ημέρα ιστορικής σημασίας: για
πρώτη φορά, από ιδρύσεως ελληνικού κράτους, θα μπει στον ναό η απόδοση της
Αγίας Γραφής στη δημοτική γλώσσα. Διόλου αυτονόητο, αν αναλογιστεί κανείς
πόσες αντιδράσεις – ακόμα και ταραχές με νεκρούς – έχει προκαλέσει παλαιότερα
και μόνο η προσπάθεια μετάφρασης της Καινής Διαθήκης, ακόμη και για ιδιωτική
χρήση.

H απόφαση έχει ληφθεί από την Αρχιεπισκοπή και εγκριθεί από την Ιερά Σύνοδο.
Περικοπές αποκλειστικά της Κυριακής (Αποστολική και Ευαγγελική) θα ακουστούν
για πρώτη φορά σε απόδοση στη δημοτική. Το πρόγραμμα θα εφαρμοστεί πιλοτικά
στους ναούς της Αρχιεπισκοπής Αθηνών, αλλά – όπως λένε στα «NEA» κύκλοι της –
«τίποτα δεν εμποδίζει την εφαρμογή του μέτρου σε όποια Μητρόπολη το επιθυμεί».

H νεοελληνική μετάφραση θα διαβάζεται, αφού πρώτα ψαλλεί το παραδεδομένο
κείμενο, το οποίο διατηρείται – όπως αναφέρει η Εγκύκλιος της Αρχιεπισκοπής –
για λόγους παράδοσης αλλά και επειδή είναι γραμμένο ελληνικά στο πρωτότυπο.
«Πρόκειται για πολύ αξιόλογη πρωτοβουλία», λέει στα «NEA» ο καθηγητής
Φιλοσοφίας των Θρησκειών Μάριος Μπέγζος.

«Άλλωστε και η γλώσσα της Αγίας Γραφής είναι η δημοτική της εποχής της, που
είχε φέρει σε αντιπαράθεση τους χριστιανούς με λόγιους ειδωλολατρικούς
κύκλους, οι οποίοι υπερασπίζονταν την αρχαία αττική διάλεκτο. Είναι απαραίτητη
η ανάγνωση της μετάφρασης, για δύο λόγους: πρώτον, γιατί οι ψάλτες
προσαρμόζουν την εκφορά του λόγου στις ανάγκες τους, κάτι που δεν διευκολύνει
την κατανόηση και, δεύτερον, διότι το ίδιο το κείμενο είναι λόγος
αρχαιοελληνικός και άρα μη προσβάσιμος στους πιστούς».

O Μάριος Μπέγζος

H Αρχιεπισκοπή πιστεύει ότι πλέον δεν θα υπάρξουν αντιδράσεις και ο κ.
Μπέγζος συμφωνεί, μη βλέποντας στοιχείο προβληματικό «από την ώρα που η
μετάφραση δεν αντικαθιστά το πρωτότυπο». Άλλωστε καταλήγει, «και το κήρυγμα
γίνεται, προφανώς, στην καθομιλουμένη».

Οι μεταφράσεις όμως των ιερών κειμένων έχουν παρελθόν μεγάλων αντιπαραθέσεων.
Ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης, σε κείμενό του για τις διαμάχες της εποχής που
γράφτηκε η Καινή Διαθήκη, σε σχέση με τη «βάρβαρη» γλώσσα της εποχής, αναφέρει
παραδείγματα αντιδράσεων των «αττικιστών». Ένα από αυτά: H Καινή Διαθήκη λέει:
«Άρον τον κράββατόν σου…». Ο Φρύνιχος σχολίασε: «Σκίμπους λέγε αλλά μη
κράββατος».

Εντούτοις: «H Ελλάδα για την Αγία Γραφή και η Σαουδική Αραβία για το Κοράνι
υπήρξαν οι μοναδικές χώρες στον κόσμο που απαγόρευσαν συνταγματικά τη
μετάφραση των ιερών κειμένων», λέει στα «NEA» ο καθηγητής Θεολογίας στο
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, Μιλτιάδης Κωνσταντίνου. «Στην
Ελλάδα η διάταξη πέρασε στο Σύνταγμα του 1911 και διατηρήθηκε μέχρι τις ημέρες
μας, προβλέποντας ότι η μετάφραση χρειαζόταν την έγκριση της επίσημης
Εκκλησίας».

Αλλά το πράγμα είχε μπλεχτεί ήδη από νωρίς τον 19ο αιώνα: «Ο Γεώργιος A’ που
ανακηρύχθηκε βασιλεύς των Ελλήνων (και όχι της Ελλάδας) ενέπλεξε την Εκκλησία
στο παιχνίδι του εθνικισμού», λέει ο καθηγητής Μιλτιάδης Κωνσταντίνου. «H
Εκκλησία ήταν ο μόνος νομιμοποιητικός παράγων ενότητας των εντός και εκτός
Ελλάδος Ελλήνων, κάτι που οι Βαυαροί αντελήφθησαν πλήρως, ενώ και για την
Εκκλησία υπήρξε ένας ρόλος που ήξερε να παίζει καλά. Αργότερα όμως η υπόθεση
αυτή μετατράπηκε σε παγίδα, συνδέοντας την Εκκλησία με το βασιλικό άρμα».

Τα πράγματα δεν ήταν όμως πάντα έτσι: «Στην Ανατολή έχουμε αντίθετη
παράδοση. Μόνο για την Παλαιά Διαθήκη σώζονται τέσσερις αρχαιοελληνικές
μεταφράσεις, ενώ υπάρχει ένας τεράστιος αριθμός μεταφράσεων της Καινής
Διαθήκης. Στην πράξη έκαναν μία νέα απόδοση ή μετάφραση κάθε 10-20 χρόνια.
Κάθε φορά που ήθελαν να εκχριστιανίσουν έναν λαό, έκαναν και αντίστοιχες
μεταφράσεις: στα αρμενικά, στα κοπτικά, ακόμη και στα γοτθικά. Και φυσικά στη
σλαβική, από τον Κύριλλο και τον Μεθόδιο. Άλλωστε και στα νεώτερα χρόνια, η
πρώτη πολύ καλή μετάφραση της Καινής Διαθήκης στη νεοελληνική γλώσσα έγινε από
το Νεόφυτο Βάμβα και κυκλοφορεί ακόμα. H Εκκλησία υποχρεώθηκε όμως να την
απορρίψει, διότι την υιοθέτησαν αμερικανικές, προτεσταντικές ιεραποστολές με
έντονους προσηλυτιστικούς στόχους».

«Θετικό στοιχείο, αλλά και υφέρπων λαϊκισμός»

O Κώστας Γεωργουσόπουλος

«Όταν ανακρινόταν η Αγία Ιωάννα, σε έργο του Τζωρτζ Μπέρναρ Σω», λέει στα
«NEA» ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, «ρωτήθηκε: “Ακούς πράγματι να σου μιλάει η
Παναγία;” Εκείνη απάντησε καταφατικά. “Σε ποια γλώσσα;” Στα γαλλικά, λέει
εκείνη. “Αν είναι δυνατόν η Παναγία να μην ξέρει λατινικά”, είπε ο ανακριτής.
Και αποφάνθηκε ότι ήταν αιρετική». Ο φιλόλογος και θεατρικός κριτικός
προσθέτει ότι «η πρωτοβουλία του Αρχιεπισκόπου έχει και στοιχεία λαϊκιστικά
που διακρίνουν τη γενικότερη πολιτική του, ωστόσο από τη στιγμή που η ίδια η
Εκκλησία δεν έχει δογματικές αντιρρήσεις όλοι είμαστε υπέρ». Προσπαθώντας να
μπει πάντως στη θέση εκείνων που αποφάσισαν την αλλαγή, ο Κώστας
Γεωργουσόπουλος λέει ότι «μπορεί να δημιουργηθούν αντιπαραθέσεις δογματικού
τύπου για το ποιο κείμενο υπερισχύει σε περίπτωση αμφισβήτησης, καθώς ήδη στο
πρωτότυπο υπάρχουν αρκετές αμφισβητούμενες έννοιες με λέξεις των οποίων η
σημασία έχει μεταβληθεί στον χρόνο. Επιπλέον, ζήτημα μπορεί να δημιουργηθεί με
την απομυθοποίηση των ευαγγελικών κειμένων που αναπόφευκτα θα επέλθει σε
μεγάλο βαθμό».

H Παλαιά Διαθήκη θα γίνει «Προφητολόγιο»

O Μιλτιάδης Κωνσταντίνου

H απόδοση στη δημοτική έγινε από την Ελληνική Βιβλική Εταιρεία για λογαριασμό
της Αποστολικής Διακονίας, η οποία την εξέδωσε με την ονομασία «Εκλογάδιο».
Την έκαναν οι Γ. Γαλίτης, I. Καραβιδόπουλος, I. Γαλάνης, Π. Βασιλειάδης. Στην
πραγματικότητα πρόκειται για νέα επιμέλεια μίας παλαιότερης νεοελληνικής
απόδοσης (των ιδίων, μαζί με τους κ.κ. Αγουρίδη και Στογιάννο) η οποία
βασιζόταν στα χειρόγραφα της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας που θεωρούνται
επιστημονικά ορθότερα.

Τώρα γίνονται οι (μικρές) αναγκαίες προσαρμογές προς τα χειρόγραφα της
Βιβλιοθήκης της Κωνσταντινούπολης, το βυζαντινό δηλαδή κείμενο που επικράτησε
στη Θεία Λειτουργία. H Αποστολική Διακονία έχει μάλιστα παραγγείλει στην
Ελληνική Βιβλική Εταιρεία και «Προφητολόγιο», ανάλογη δηλαδή έκδοση για την
Παλαιά Διαθήκη. H Εταιρεία έχει ήδη κάνει μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης από
το εβραϊκό πρωτότυπο, ωστόσο καλείται τώρα να αποδώσει στα νέα ελληνικά και το
Κείμενο των Εβδομήκοντα· τη μετάφραση δηλαδή στα ελληνικά του 3ου π.X. αι., η
οποία χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα από την Ελληνική Εκκλησία.

Ο κ. Κωνσταντίνου, μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρείας και
υπεύθυνος έκδοσης του «Προφητολογίου», μας λέει ότι η απόδοση στη δημοτική
είναι απαραίτητη. «Το ότι δουλεύω στα windows δεν σημαίνει ότι ξέρω και dos»,
λέει χαρακτηριστικά, φέρνοντας ένα παράδειγμα από τη σύγχρονη εποχή. «Πρέπει
να διακρίνουμε την ουσία από τον τύπο. Και ουσία είναι να καταλάβει κάποιος το
κείμενο που ακούει και όχι αν ο διάκος το ψάλλει σωστά ή όχι». Ο καθηγητής του
Αριστοτελείου θεωρεί ότι «ο Αρχιεπίσκοπος κατανόησε ότι δεν πρέπει να αρκεσθεί
σε πολιτικού τύπου αντιπαραθέσεις – τύπου ταυτοτήτων – και πρέπει να κάνει ένα
ουσιαστικό άνοιγμα στην κοινωνία».