O πόλεμος για τις φάλαινες

«Οι φάλαινες είναι και πάλι εδώ», υποστηρίζουν Ιαπωνία, Νορβηγία, Ισλανδία,
αποβλέποντας στη νομιμοποίηση της συστηματικής φαλαινοθηρίας. Οι περισσότεροι
βιολόγοι συμφωνούν πως οι πληθυσμοί κάποιων ειδών φάλαινας έχουν αριθμητικά
«πάρει τα πάνω τους», υπάρχουν όμως και άλλα είδη των οποίων ο αριθμός δεν θα
ανακάμψει ποτέ.

Μπροστά στην πίεση επιχειρήσεων για την άρση της απαγόρευσης, οι επιστήμονες
επισημαίνουν πως η ισορροπία ανάμεσα στην ασφαλή και στην ανεξέλεγκτη
φαλαινοθηρία είναι πολύ δύσκολο να κρατηθεί. Και υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση
του κυνηγιού της φάλαινας πρέπει να εξακολουθήσει να ισχύει.

Πριν από περίπου 500 χρόνια, Βάσκοι φαλαινοθήρες είχαν αφανίσει, κυριολεκτικά,
τους πληθυσμούς της μαύρης φάλαινας που ζούσαν στον Βισκαϊκό Κόλπο, στο Βόρειο
Ατλαντικό. Το κυνήγι του συγκεκριμένου είδους (το οποίο οι φαλαινοθήρες
αποκαλούν η «σωστή» φάλαινα, επειδή όταν σκοτωθεί επιπλέει, κάνοντας πιο
εύκολη τη δουλειά τους) σταμάτησε πριν από μερικά χρόνια, όταν η παρατήρηση
των φαλαινών έγινε μόδα και αντικείμενο τουριστικής εκμετάλλευσης. Τέτοιες
επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σήμερα σε 87 χώρες του κόσμου και κερδίζουν
δισεκατομμύρια – οι φαλαινοδίφες ξεπερνούν πλέον τα 10 εκατομμύρια. Όπως και
να έχει, ήταν κι αυτός ένας τρόπος να σωθούν οι μαύρες φάλαινες και κάποια
άλλα είδη!

Επιμένουν οι τρεις χώρες. Ωστόσο, χώρες όπως η Ιαπωνία, η Νορβηγία και
η Ισλανδία «παλεύουν» για την άρση της απαγόρευσης της φαλαινοθηρίας, η οποία
σταμάτησε πριν από 18 χρόνια. Το βασικό επιχείρημά τους είναι πως ορισμένα
είδη φαλαινών έχουν επανέλθει σε κανονικό πληθυσμό και, άρα, η φαλαινοθηρία
(απαγορεύεται με ειδική Συνθήκη από το 1986) μπορεί να απελευθερωθεί.

H Νορβηγία δεν σταμάτησε ποτέ το κυνήγι της ρυγχοφάλαινας, ενώ
προσανατολίζεται στην αύξηση των πληθυσμών που σκοτώνονται ετησίως. Την ίδια
ώρα, η Ιαπωνία και η Ισλανδία κυνηγούν διάφορα είδη, χρησιμοποιώντας ως
επιχείρημα μία φράση της Συνθήκης που επιτρέπει τη φαλαινοθηρία για
ερευνητικούς σκοπούς. Πρόσφατα, μάλιστα, ο Ιάπωνας βουλευτής Yoshimasa Hayashi
δήλωσε: «Στην Ιαπωνία έχουμε στα σπίτια μας σκύλους, αλλά δεν απαγορεύουμε
στους Κορεάτες να τους τρώνε. Επομένως, κανένας δεν μπορεί να απαγορεύσει σε
εμάς να τρώμε φάλαινες»…

Ήταν ανεξέλεγκτο. Πάντως, επιστήμονες και οικολογικές οργανώσεις
κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και επιμένουν πως είναι ακόμη νωρίς για την
απελευθέρωση της φαλαινοθηρίας. Και αυτό γιατί, όπως επισημαίνουν, ακόμη δεν
υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τη δυναμική των πληθυσμών φάλαινας. Δεν ξεχνούν,
άλλωστε, ότι κατά το παρελθόν το κυνήγι της φάλαινας έλαβε τέτοιες διαστάσεις
ώστε να έχει αποβεί ανεξέλεγκτο.

H αλήθεια είναι πως και οι βιολόγοι που ασχολούνται με τα θαλάσσια είδη δεν
διαφωνούν ως προς την αύξηση ορισμένων πληθυσμών: σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες
καταγραφές, ο πληθυσμός της ρυγχοφάλαινας, του φυσητήρα και κάποιων άλλων
ειδών από τη μεγάλη φαλαινοοικογένεια έχει ανακάμψει. Οι ίδιοι, όμως,
υποστηρίζουν πως χρειάζεται ακόμη πολλή δουλειά για να μπορέσει να εφαρμοστεί
στην πράξη μια εφικτή πολιτική φαλαινοθηρίας, που δεν θα θέτει σε κίνδυνο τους
πληθυσμούς.

H Διεθνής Επιτροπή Φαλαινοθηρίας (International Whaling Commission) ακόμη δεν
έχει καταλήξει σε ένα σχέδιο, το οποίο θα μπορεί να «παντρέψει» τις διαφορές
νοοτροπίας μεταξύ των ενδιαφερομένων χωρών και θα αποτρέπει τις παρανομίες.
Τον προηγούμενο μήνα, στην ετήσια συνάντηση της Επιτροπής οι εκπρόσωποι των
χωρών που συμμετέχουν ενέκριναν σχέδιο ψηφίσματος σχετικά με το θέμα και
έδωσαν ραντεβού στην επόμενη συνάντηση για να το συζητήσουν διεξοδικά.

Εξετάσεις DNA. Στην τεχνολογία έχουν στρέψει το βλέμμα τους πολλοί
ειδικοί, προκειμένου να βρουν μεθόδους που θα εξασφαλίζουν ένα μέτρο στη
φαλαινοθηρία. Πρόσφατα, άρχισε η συζήτηση για την εφαρμογή εξετάσεων DNA στο
κρέας φάλαινας που πωλείται, ώστε να εξακριβώνεται αν προέρχεται από νόμιμο
κυνήγι.

Επιπλέον, στο… τραπέζι έχουν πέσει και προτάσεις για τη χρήση φαλαινοθηρικών
εξοπλισμένων με μηχανήματα υψηλής τεχνολογίας ώστε να κατευθύνουν τους
φαλαινοθήρες στις περιοχές όπου επιτρέπεται το κυνήγι της φάλαινας.

H γαλάζια φάλαινα προς εξαφάνιση

H παρατήρηση των φαλαινών συνέβαλε στη σωτηρία κάποιων ειδών

Μπορεί για ορισμένα είδη το σύνθημα «σώστε τις φάλαινες» να μην έχει,
πλέον, ιδιαίτερο λόγο ύπαρξης, για κάποια άλλα, όμως, δεν θα μπορέσει ποτέ να
γίνει πραγματικότητα. H γαλάζια φάλαινα – το μεγαλύτερο πλάσμα που υπάρχει στη
Γη – ήταν για τους φαλαινοθήρες ο πρώτος στόχος. Και παρά το γεγονός ότι το
κυνήγι της γαλάζιας φάλαινας έχει απαγορευθεί εδώ και δεκαετίες, οι πληθυσμοί
της δεν έχουν αυξηθεί. Πριν από την εντατική φαλαινοθηρία, ο πληθυσμός στην
Ανταρκτική έφτανε τις 239.000, ενώ σήμερα δεν ξεπερνά τις 1.700 φάλαινες. Οι
επιστήμονες θεωρούν πως η κατάσταση είναι μη αναστρέψιμη και πως η γαλάζια
φάλαινα θα μείνει για πάντα είδος υπό εξαφάνιση.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης – Δέσποινα Κουκλάκη