Eνστάσεις

H λέξη της εβδομάδας: Νταρφούρ. «H Ολυμπιακή φλόγα δεν πέρασε από το Νταρφούρ
στο Δυτικό Σουδάν», υπενθυμίζουν οι Γιατροί του Κόσμου. Αυτοί δεν έμειναν στην
Αθήνα. Βλέπετε, οι Γιατροί του Κόσμου είχαν αγώνα στο Νταρφούρ, στην περιοχή
με τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση των χρόνων μας. (www.mdmgreece.gr).

Μετάλλιο θεατή στην… οικογένεια

Διακόσια χρόνια πριν ο Πιέρ ντε Κουμπερτέν «απαντήσει» με τους Ολυμπιακούς
Αγώνες στην παραστρατιωτικού τύπου ανάπτυξη της γυμναστικής στη Γερμανία, ένας
Άγγλος δικηγόρος, ο Ρόμπερτ Ντόβερ, διοργάνωσε (γύρω στα 1630) τους «Ολύμπιους
αγώνες» ως απάντηση στη λαίλαπα του πουριτανισμού στην Αγγλία. Επεδίωξε και
κατάφερε να σοκάρει την «καλή κοινωνία» καθιερώνοντας ως άθλημα τον χορό με
παρθένες της κομητείας!

«Απαντούν», σοκάρουν σήμερα οι Ολυμπιακοί; Ποιοι είναι οι θεατές των Αγώνων
και τι είναι αυτό που τους προσελκύει; Οι περισσότερες προσεγγίσεις είναι –
ακόμη – εμπειρικές και στην καλύτερη περίπτωση ποιοτικές. Από το «2004» λένε
ότι οι Αγώνες της Αθήνας είναι υπόθεση της οικογένειας. Αυτή γεμίζει τα
στάδια, αυτή περιεργάζεται τους γύρω χώρους. Υπάρχουν επίσης και γύρω στους
40.000 ξένους που φαίνεται να ήρθαν σχεδόν αποκλειστικά για τους Αγώνες –
κυρίως από ευρωπαϊκές χώρες. Από αυτούς, γύρω στους 2.000 έχουν παρακολουθήσει
περισσότερους από δύο Ολυμπιακούς Αγώνες και ενδιάμεσα παγκόσμια πρωταθλήματα,
είναι ο πυρήνας των «φαν» κυρίως του στίβου.

H αθλητική ανθρωπογεωγραφία…

… στην Ελλάδα έχει μελετηθεί σχεδόν αποκλειστικά για κάθε άθλημα χωριστά και
φυσικά όχι στο υπερθέαμα των Αγώνων, αφού το 1896 δεν υπήρχαν εταιρείες
δημοσκοπήσεων (ο Γκάλοπ γεννήθηκε μερικά χρόνια αργότερα στη μη ευρωπαϊκή
πλευρά του Ατλαντικού). Και μην ξεχνάμε ότι, εκτός από τα εκατομμύρια των
εισιτήριων, υπάρχουν και τα δισεκατομμύρια των τηλεθεατών. Και έχει ενδιαφέρον
ότι αυτές οι δύο «φυλές» πορεύονται παράλληλα. Τα πρώτα στοιχεία έρευνας της
VPR-C για το «2004» συμπίπτουν περίπου με τα στοιχεία της AGB. Στα Ολυμπιακά
γήπεδα οι θεατές είναι κυρίως άντρες που ανήκουν στις λεγόμενες δυναμικές
ομάδες του πληθυσμού, κυρίως μέσης και ανώτερης μόρφωσης, κυρίως μισθωτοί.

Παλαιότερες έρευνες για την πρόθεση αγοράς εισιτηρίων έδιναν περίπου την ίδια
εικόνα (παρ’ όλο που η συνήθεια της τελευταίας στιγμής δεν επιτρέπει ασφαλή
συμπεράσματα). Όπως υπενθυμίζουν από τη Ventris, είχαν εκδηλώσει πρόθεση
αγοράς εισιτηρίων άντρες, περισσότερο στις ηλικίες 15-17 και 18-24, κάτοικοι
Αθήνας και άλλων αστικών κέντρων (με εξαίρεση τη Θεσσαλονίκη, όπου τα ποσοστά
ήταν ιδιαίτερα χαμηλά!), ενώ περίπου το 75% είχε δηλώσει πρόθεση να
παρακολουθήσει τους Αγώνες από την τηλεόραση. Τελικά – σύμφωνα με την πρόσφατη
καταγραφή της AGB – οι άντρες τηλεθεατές ήταν οι περισσότεροι (σε αναλογία
4/3) ηλικίας από 25 έως 64, με επίπεδο μόρφωσης να ξεπερνά το μέσο επίπεδο του
Έλληνα τηλεθεατή.

Για όσους είχαν ακόμη την απορία γιατί οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες
λατρεύουν τους Ολυμπιακούς, η εξήγηση είναι (και) από τα παραπάνω προφανής:
τούς παρακολουθεί το πιο δυναμικό κομμάτι της πίτας της κατανάλωσης…

Για «εθνικιστικούς ανταγωνισμούς»…

… μίλησαν αρκετοί και για τους Αγώνες της Αθήνας, βλέποντας σημαίες και
ακούγοντας Εθνικούς Ύμνους… «Αφήστε τα κλισέ» συμβουλεύει η καθηγήτρια στα
MME Αθήνας Ρόη Παναγιωτοπούλου. Είναι πολλά μαζί, λέει, είναι πιο σύνθετη η
εικόνα. Από την απάθεια και τα άδεια γήπεδα, ξαφνικά φτάσαμε σ’ ένα όμορφο
πανηγύρι. Και επειδή είμαστε της τελευταίας στιγμής και επειδή φοβηθήκαμε το
φιάσκο, δεν θέλαμε να πάρουμε μέρος σ’ αυτό. Αλλά είμαστε και ευέλικτοι,
είμαστε γρήγοροι. Και η «άλλη Αθήνα», η καινούργια πόλη, μάς έβγαλε και μια
καινούργια συμπεριφορά. Είναι χαρακτηριστική, λέει η κ. Παναγιωτοπούλου, η
συμπεριφορά των εθελοντών. Τις πρώτες δύο ημέρες ακολουθούσαν πιστά τους
κανόνες, ευγενείς, σχεδόν προγραμματισμένοι. Και μετά πήραν τις ντουντούκες
και άρχισαν τα πειράγματα, τα παιχνίδια με τους θεατές. Οι χώροι έγιναν
οικείοι και έτσι άρχισε και το πανηγύρι…

H μαγεία του αθλητισμού…

… ανακαλεί μερικές από τις βασικές αρχές των φιλελεύθερων δημοκρατιών,
εξηγούν στην εξαιρετική τους μελέτη «Αθλητισμός, φίλαθλοι και πάθη» οι
Παντελής Κυπριανός και Μανώλης Χουμεριανός. Στα αθλήματα τίποτα δεν θεωρείται
προδικασμένο, όλα είναι δυνατά, ακόμη κι αν η δυναμικότητα ανάμεσα στους
αντιπάλους είναι μεγάλη. H πεποίθηση ότι όλα είναι δυνατά ανακαλεί θεμελιώδεις
αρχές του πολιτισμού μας όπως η αξιοκρατία, η φιλελεύθερη πίστη στις
ανθρώπινες δυνατότητες. Είναι τελικά η αντίδραση του πνεύματος του Διαφωτισμού
στο μοιραίο, στο κοινωνικά ή φυλετικά προδιαγεγραμμένο.

Ο αθλητισμός είναι και κάτι ακόμα. Οι σύγχρονες κοινωνίες χαρακτηρίζονται από
τον αγώνα για τον αυτοέλεγχο των παθών. Αλλά πόσο δυστυχισμένη θα ήταν μια
κοινωνία που λειτουργεί όλο και περισσότερο κατασταλτικά; Ο μεγάλος διανοητής
N. Ελίας υποστηρίζει ότι για «να αντισταθμίσουν οι κοινωνίες την τάση
αυτοελέγχου και ελέγχου των παθών, ανακαλύπτουν θύλακες όπου τα μέλη τους
μπορούν να εκδηλώνουν κάπως πιο ανεξέλεγκτα τα πάθη τους. Οι θύλακες αυτοί
είναι πολλοί και κατά κανόνα έχουν να κάνουν με τον πολιτισμό και την
ψυχαγωγία. Ανάμεσα σ’ αυτούς τους θυλάκους ξεχωρίζει ο αθλητισμός».

Info

* Ν. Ελίας «H Εξέλιξη του πολιτισμού»

Αθήνα 1999, «Νεφέλη»

* V-PRC «H Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα-2002»,

«Λιβάνης»

* Μάικλ Λιουέλιν Σμιθ «Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1896 στην Αθήνα»,

Αθήνα 2004, «Εστία»