Διαστάσεις Tρυφεροί, αθώοι, χαλαροί

551 Πικάσο. 43 Βαν Γκογκ. 174 Ρέμπραντ. 209 Ρενουάρ. Μερικοί Βερμέερ,
Καραβάτζο, Βαν Άυκ, Σεζάν. Και, από την περασμένη Κυριακή, δύο πίνακες του
Μουνκ. Μια επίσκεψη στο Μουσείο των Χαμένων Πινάκων θα ήταν συναρπαστική.

«H κραυγή» (σκίτσο από τη «Χέραλντ Τρίμπιουν»)

Το πρώτο ερώτημα αφορά τους δράστες. Δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς την
«Κραυγή» στο υπόγειο κάποιου δισεκατομμυριούχου, που έβαλε να κλέψουν τον
πίνακα για να τον απολαμβάνει μόνος του, μακριά από τα βλέμματα του όχλου. Πιο
πιθανό είναι το έργο να κλάπηκε για να χρησιμοποιηθεί στο σκοτεινό εμπόριο του
υποκόσμου. Ο πίνακας του Ολλανδού ζωγράφου Γκάμπριελ Μέτσυ «Γυναίκα που
διαβάζει ένα γράμμα», ο οποίος κλάπηκε στο Δουβλίνο το 1986, βρέθηκε τέσσερα
χρόνια αργότερα στην Κωνσταντινούπολη, στα χέρια ενός κλέφτη που προσπαθούσε
να τον ανταλλάξει με ένα φορτίο ηρωίνης. Ένα άλλο κίνητρο του εγκλήματος
μπορεί να είναι τα λύτρα: έναν πίνακα, αντίθετα με έναν όμηρο, δεν χρειάζεται
να τον ταΐζεις, ούτε φοβάσαι μήπως μιλήσει. Επιπλέον, το ρίσκο είναι
μικρότερο. H αστυνομία δεν ενδιαφέρεται και πολύ για κλεμμένα έργα τέχνης και
η κοινή γνώμη προτιμά να δίνεται έμφαση στην «πραγματική» εγκληματικότητα.

H νορβηγική αστυνομία αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση. Αρκεί να σκεφτεί κανείς
ότι χρειάστηκε δώδεκα ολόκληρα λεπτά για να καλύψει το ένα χιλιόμετρο που
χωρίζει το Μουσείο Μουνκ από το κοντινότερο τμήμα. Μα δεν είναι απίστευτη, έως
και ύποπτη, αυτή η ολιγωρία; Δεν είναι τρομερό να χάνεται έτσι το οικουμενικό
σύμβολο της μοναξιάς και της μελαγχολίας; Για έναν ξένο σίγουρα είναι έτσι,
γράφει στην Κοριέρε ντέλα Σέρα ο Νορβηγός συγγραφέας Έρλεντ Λόε. Αλλά οι
Νορβηγοί είναι περίεργος λαός. Τρυφεροί, χαλαροί, αθώοι, υπερβολικά καλοί γι’
αυτόν τον μοχθηρό κόσμο. H κοινωνία τους είναι ανοιχτή, οι έλεγχοι είναι
ανύπαρκτοι, οι αστυνομικοί δεν φέρουν όπλα. Μια ένοπλη ληστεία αποτελεί λοιπόν
πάντα ένα σοκ. Και αναζητούνται εξηγήσεις. Μήπως οι ληστές πέρασαν δύσκολα
παιδικά χρόνια; Μήπως τους κακοποίησαν οι γονείς τους και θέλουν τώρα να
εκδικηθούν την κοινωνία;

Ίσως οι αστυνομικοί να άργησαν να φτάσουν στο μουσείο επειδή διάβαζαν ποίηση ή
συζητούσαν για το πώς είχαν περάσει το προηγούμενο βράδυ. Είναι ήρεμος λαός οι
Νορβηγοί. Υπερβολικά ήρεμος. Ξέρουν ότι ένα μουσείο, αντίθετα με μια τράπεζα,
είναι ευάλωτο, αφού υπάρχει για να εκθέτει τους θησαυρούς του σε όσο το
δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Τους αρέσει η «Κραυγή», αλλά έχουν κι άλλες
εκδοχές της, μια απ’ αυτές μάλιστα είχε κλαπεί και το 1994, για να βρεθεί
τρεις μήνες αργότερα. Μπορεί να μην έχουν πολλούς ακόμη διάσημους ζωγράφους,
αλλά έχουν γνωστούς λογοτέχνες: τον Ίψεν (κι ας νομίζει ο περισσότερος κόσμος
ότι είναι Σουηδός), τον Κνουτ Χάμσουν. Και το καλό μ’ αυτούς τους τελευταίους
είναι ότι τα βιβλία τους κανείς δεν μπορεί, ούτε και θέλει, να τα κλέψει.