TPITH AΠOΨH Ο δαίμων της τελευταίας στιγμής

Ζούμε τους τελευταίους μήνες σε μια εθνική παραζάλη: δεν προλαβαίνουμε,
καθυστερήσαμε. H κατάληξη όμως είναι ευτυχής: τα καταφέραμε! Γιατί όμως; όχι
γιατί κάποιοι εργολάβοι πήραν κάτι παραπάνω – χοντρό «κάτι» όμως -, ούτε γιατί
στην πραγματικότητα δεν υπήρχε κίνδυνος να μην προλάβουμε· τα καταφέραμε,
γιατί ο Έλληνας την τελευταία στιγμή τα καταφέρνει! Αυτό το θέμα θέλω να
κοιτάξω σήμερα και να πω και εγώ το λόγο μου για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, μέσα
στον ορυμαγδό των άρθρων – κυρίως των εκπομπών – του τελευταίου καιρού· να μη
με πουν και συναισθηματικά ανάπηρο!

Έλεγα λοιπόν, ότι τον τελευταίο καιρό προβάλλεται, κατά κόρον και από πολλές
πλευρές και μάλιστα ανεξάρτητα από κομματικό χρωματισμό – σίγουρα όμως με
πολιτικό χρωματισμό – το ιδεολόγημα ότι ο Έλληνας μπορεί να αδιαφορεί, να
γκρινιάζει, να μιζεριάζει, στο τέλος όμως τα καταφέρνει και κάνει θαύματα· ο
Έλληνας, όχι οι πολιτικές, ούτε το συγκεκριμένο, σημερινό, επίπεδο ανάπτυξης
της κοινωνίας! Και αυτό, μέσα από έναν λόγο καθαρά θεολογικό και με πρωταθλητή
και πάλι τον Μακαριώτατο Κύριο Χριστόδουλο· ο οποίος τελευταία, αφού
ενθουσιάστηκε με την εθνική επιτυχία των ποδοσφαιριστών μας στην Πορτογαλία,
που τους παρασημοφόρησε κιόλας με σταυρουλάκι, εμπήκε πάλι μπροστά για να
ενθαρρύνει τις ψυχές μας και να μας διαβεβαιώσει ότι στο τέλος θα τα
καταφέρουμε. Και για κάτι άλλο να μας διαβεβαιώσει: ότι η Εκκλησία στις χαρές
του έθνους χαίρεται πρώτη και καλύτερη – και μου θυμίζει συνεχώς μια παροιμία
που λένε στη γενέτειρά μου, «όπου γάμος και χαρά, η Βασίλω πρώτη».

Το ιδεολόγημα είναι επικίνδυνο, γιατί παραπέμπει ευθέως στα παλαιότερα
εκκλησιαστικοφασιστικά, «το δαιμόνιο της φυλής» και «ο περιούσιος λαός»· απ’
αυτά, δεν είναι πολλές δεκαετίες που απαλλαγήκαμε. Στο τέλος λοιπόν τα
καταφέρνουμε, γιατί κάποιος μας έχει δώσει αυτήν την ευλογία. Να, και τα
«έργα», τα Ολυμπιακά μαθές, στο παραπέντε τα τελειώσαμε, λες και ήταν
προγραμματισμένο ή λες και υπήρχε λόγος να τελειώσουν ένα χρόνο πριν «το
γεγονός»· να, και τα εισιτήρια την τελευταία στιγμή κάνουμε ουρές για να τα
αποκτήσουμε, λες και υπήρχε λόγος να τα αγοράσουμε τρεις μήνες νωρίτερα. Και
αυτό ακόμη χρησιμοποιήθηκε ως απόδειξη αυτής μας της εθνικής ιδιαιτερότητας:
θα μείνουν άδεια τα στάδια, τα μισά εισιτήρια είναι απούλητα· θα γεμίσουν τα
στάδια, να δείτε που ο Έλληνας θα τρέξει την τελευταία στιγμή να ψάχνει για
εισιτήριο. Έτσι δεν τα κάνει όλα; Ήρθε κι έδεσε!

Πολλά παλαιά ιδεολογήματα επανακάμπτουν τελευταία με διαφορετικό ένδυμα· και
ξυπνούν στις συλλογικές συνειδήσεις τα εθνικά μας πάθη – αυτά που κάποιοι
είχαν αποφασίσει ότι έχουμε και που τώρα τους συμφέρει να μας εμφανίζουν έτσι:
της τελευταίας στιγμής, γιατί είμαστε βέβαιοι ότι θα τα καταφέρουμε. Με αυτόν
τον τρόπο, κονδυλοφόροι, γυαλί και Εκκλησία – εξουσίες παράλληλες με την
πολιτική -, έχουν κατορθώσει να μας βάλουν στο παιχνίδι· να αισθανθούμε εθνική
υπερηφάνεια που καταφέραμε τόσα την τελευταία στιγμή – ποιο άλλο έθνος έχει
αυτήν την ικανότητα; να λησμονήσουμε ότι όλα είχαν προγραμματιστεί και
αποφασιστεί από την πολιτική εξουσία, ότι γίνονταν υπακούοντας σε
χρονοδιαγράμματα, ότι, προπάντων, μια κοινωνία ολόκληρη συναινούσε,
αντιδρούσε, έκανε κριτική – συμμετείχε· και μαζί, να αισθανθούμε συνυπεύθυνοι,
σε ατομικό επίπεδο όμως, για λάθη, παραλείψεις, καθυστερήσεις, υπερβάσεις
κ.λπ. Να εξαιρεθεί τελικά θέλουν η κοινωνία και να εξατομικευτεί η επιτυχία ή
η αποτυχία· πάντως, η ευθύνη. Λες και εγώ ευθύνομαι που οι Αμερικανοί μας
πούλησαν άχρηστα συστήματα ασφαλείας και το Ζέπελιν ζαλίζει όλη μέρα του
κόσμου το κεφάλι· λες και εγώ φταίω για τις υπερβάσεις του κόστους της
διοργάνωσης ή για τους πάνοπλους Ισραηλινούς ασφαλίτες που ήρθαν για να
προστατεύσουν την χωρίς, ποτέ, αθλητική διάκριση ομάδα τους.

Ολυμπιακούς Αγώνες που θυμίζουν προετοιμασία για πόλεμο, που για τα αθλήματα
δεν μιλούμε σχεδόν καθόλου, που οι «ξένοι» με πιέζουν, μέχρι εξευτελισμού, για
να τελειώσω την τελευταία στιγμή και να τους δείξω τι αξίζω, εγώ δεν τους
θέλω. Κυρίως, δεν τους θέλω, αν είναι να μου αφήσουν κληρονομιά το ιδεολόγημα
της δαιμόνιας φυλής που δεν μπορεί να οργανώσει τίποτα, παρά στο παρά πέντε
κάνει ηρωικό γιουρούσι και πετυχαίνει γκολ.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών·
διευθυντής των «Αρχείων Πρωθυπουργού»