Δρόμοι

Στο Παρίσι…

… 4 του μήνα Μεσιδόρ (Θεριστή), έτος έβδομο ή, αλλιώς, 22 Ιουνίου 1799, στο
θερινό ηλιοστάσιο. Ο πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Μέτρων και Σταθμών Γιαν
Χέντρικ φαν Σβίντεν, Ολλανδός μαθηματικός και φυσικός, ενώπιον των
αντιπροσώπων των δυο συνελεύσεων, παρουσιάζει τα δυο νέα πρότυπα του μέτρου
και του κιλού, φτιαγμένα από λευκόχρυσο και φυλαγμένα μέσα σε κομψές
κασετίνες: «Ακόμη και αν αυτά χαθούν, καταστραφούν, εξαφανιστούν, ακόμη και αν
απομείνει από αυτά μονάχα το όνομα και η ανάμνηση πως το ένα ήταν το ένα
δεκάκις εκατομμυριοστό του ενός τετάρτου του μεσημβρινού του Γης και το άλλο η
ποσότητα του απεσταγμένου νερού που περιέχεται μέσα σε ένα δοχείο ενός κυβικού
δεκατόμετρου, θα είναι εύκολο να ξαναφτιαχτούν, επειδή, όσον αφορά το μέτρο, η
περιφέρεια της Γης είναι απαράλλαχτη, και όσον αφορά το νερό, που αποτελεί τη
βάση του κιλού, είναι αναλλοίωτο».

Έτσι άρχιζε…

… η καταπληκτική περιπέτεια του δεκαδικού μετρικού συστήματος. Σε αυτή την
περιπέτεια είχε εμπλακεί και ο Λουδοβίκος ΙΣΤ’, που ήθελε να ξεπεράσει τη
Βαβέλ των μέτρων και των σταθμών που επικρατούσαν τότε στην Ευρώπη. Μόνο στη
Γαλλία ίσχυαν 2.000 τέτοια, καθώς κάθε τοπικός ηγεμόνας είχε το δικαίωμα να
κόβει χρήμα και να έχει δικές του μονάδες μέτρησης μήκους, επιφάνειας, όγκου,
βάρους. Μα πρόλαβε η Επανάσταση, που πίεζε για ριζικές αλλαγές. H θέληση του
λαού απαιτούσε την κατάργηση των «δύο μέτρων και σταθμών», των ευγενών και του
λαού.

Επιστήμονες…

… και πολιτικοί υιοθέτησαν αμέσως αυτή την ιδέα, όπως εξηγεί ο Φεντερίκο
Πεϊρέτι στην εφημερίδα «Στάμπα». Ο Κουλόμπ, ο Λαβουαζιέ, ο Λεζάντρ και άλλοι
αποφάσισαν να δημιουργήσουν ένα μετρικό σύστημα «για όλους τους ανθρώπους και
για όλες τις εποχές», σύμφωνα με τα λόγια του Κοντορσέ. Δυο επιστήμονες, ο
Ζαν-Μπατίστ Ντελάμπρ και ο Πιερ Μεσέν, αναχώρησαν με αυτόν τον σκοπό στις 24
Ιουνίου 1792, ο ένας προς τον Βορρά και ο άλλος προς τον Νότο, κουβαλώντας
στις άμαξές τους τα πιο παράξενα επιστημονικά σύνεργα. Αποστολή τους ήταν να
μετρήσουν με τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια την απόσταση ανάμεσα στη Δουνκέρκη και
τη Βαρκελώνη, ώστε να υπολογίσουν έτσι το συνολικό μήκος του «μεσημβρινού των
Παρισίων».

Οι πρωταγωνιστές…

… αυτής της περιπέτειας χρειάστηκαν επτά χρόνια για να ολοκληρώσουν την
αποστολή τους, που στις «ασκήσεις επί χάρτου» είχαν υπολογίσει πως δεν θα τους
έπαιρνε παραπάνω από μερικούς μήνες. Στο ταραγμένο κλίμα της Γαλλικής
Επανάστασης, πολλοί τούς υποψιάστηκαν για κατάσκοπους στην υπηρεσία του
βασιλιά. Τους πήραν στο κατόπι καχύποπτοι χωρικοί οπλισμένοι με δικράνια. Τους
έκλεισαν στη φυλακή. Τους έμπλεξαν στον πόλεμο ανάμεσα στη Γαλλία και την
Ισπανία. Αλλά τα κατάφεραν. Τα σημερινά πρότυπα βασίζονται σε μετρήσεις της
ατομικής ακτινοβολίας. Πολύ ακριβέστερα, δεν μας εμποδίζουν πάντως να
χρησιμοποιούμε κάθε τόσο τα «δύο μέτρα και σταθμά».