Διαστάσεις Mαρμελάδα φράουλα

Γιατί άραγε ο Τσέσλαβ Μίλος είναι άγνωστος στην Ελλάδα; Μήπως επειδή ήταν
Πολωνός, δηλαδή λιγάκι επαρχιώτης; Επειδή ήταν αντικομμουνιστής, άρα λιγάκι
ύποπτος; Ή επειδή είναι τόσο δύσκολο να μεταφραστεί;

Τσέσλαβ Μίλος. Ο ασυμβίβαστος Πολωνός ποιητής πέθανε το Σάββατο στην Κρακοβία, σε ηλικία 93 ετών

Μια προφητεία. «H φιλοσοφία της ιστορίας που απορρέει από τη Μόσχα δεν είναι
απλώς μια αφηρημένη θεωρία. Είναι μια υλική δύναμη που χρησιμοποιεί όπλα,
τανκς, αεροπλάνα και όλες τις μηχανές του πολέμου και της καταστολής. Όλη η
συντριπτική ισχύς ενός ένοπλου κράτους εκτοξεύεται εναντίον οποιουδήποτε
αρνείται να δεχθεί τη Νέα Πίστη. Την ίδια στιγμή, ο Σταλινισμός επιτίθεται
εναντίον του από μέσα, λέγοντας ότι η αντίθεσή του οφείλεται στην «ταξική του
συνείδηση». Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε την ημέρα όπου
εκατομμύρια υπάκουοι οπαδοί της Νέας Πίστης θα στραφούν ξαφνικά εναντίον της».
(Από το βιβλίο του Μίλος «Αιχμάλωτη Σκέψη», 1953).

Ένα ποίημα. «Εσύ που δεν μπόρεσα να σώσω/ Άκουσέ με. / Προσπάθησε να
καταλάβεις αυτά τα απλά λόγια γιατί θα ντρεπόμουν να πω άλλα. / Στ’ ορκίζομαι,
δεν είμαι επιδέξιος με τις λέξεις. / Σου μιλώ με τη σιωπή, όπως ένα σύννεφο ή
ένα δέντρο. / Αυτό που με δυνάμωσε, για σένα ήταν μοιραίο. / Εδώ είναι η
κοιλάδα των ρηχών ποταμών της Πολωνίας. Και μια πελώρια γέφυρα/ που χάνεται
στην ομίχλη. Εδώ είναι μια διαλυμένη πόλη/ Και ο αέρας οδηγεί τις κραυγές των
γλάρων στον τάφο σου/ Την ώρα που σου μιλώ. / Τι είναι μια ποίηση που δεν
σώζει/ έθνη και λαούς; / Μια συμπαιγνία με τα επίσημα ψέματα, / Ένα τραγούδι
μεθυσμένων που όπου να ‘ναι θα τους κόψουν το λαιμό/ Αναγνώσματα για
δευτεροετείς φοιτήτριες. / Αναζήτησα την καλή ποίηση χωρίς να το γνωρίζω, /
Ανακάλυψα, αργά, τη σωτήρια λειτουργία της/ Αυτό με σώζει, μόνον αυτό»
(Αφιέρωση, 1945).

Μια προειδοποίηση. «Εσύ που έβλαψες έναν απλό άνθρωπο, εσύ που έσκασες στα
γέλια βλέποντάς τον να βασανίζεται, μην αισθάνεσαι ασφαλής: γιατί ο ποιητής
θυμάται». (Στίχος του Μίλος χαραγμένος σ’ ένα μνημείο που βρίσκεται στο
Γκντανσκ και είναι αφιερωμένο στους εργάτες που σκοτώθηκαν από την αστυνομία
το 1970).

Άλλο ένα ποίημα. «Κύριε, μου άρεσε η μαρμελάδα φράουλα/ Και η σκοτεινή γλύκα
ενός γυναικείου κορμιού. / Μου άρεσε ακόμα η παγωμένη βότκα, η ρέγγα σε
ελαιόλαδο/ κι οι μυρωδιές, κανέλλας και γαρύφαλλου. / Τι είδους προφήτης
λοιπόν θα μπορούσα να γίνω; / Γιατί το πνεύμα/ να επισκεφθεί έναν τέτοιο
άνθρωπο; / Είχαν άλλοι άνθρωποι σειρά, πολύ πιο φερέγγυοι. / Εμένα, ποιος να
μ’ εμπιστευτεί; Είδαν/ πώς αδειάζω τα ποτήρια, πώς ρίχνομαι στο φαγητό/ και
πώς παρατηρώ λαίμαργα το λαιμό της σερβιτόρας. / Είμαι γεμάτος ελαττώματα και
το ξέρω. Ποθώ το μεγαλείο, / όπου κι αν βρίσκεται, / Κι όμως σε μια στιγμή
διορατικότητας/ κατάλαβα τι έχει μείνει για ασήμαντους ανθρώπους/ σαν και
μένα: / Οι γιορτές των σύντομων ελπίδων, η συνέλευση των αλαζόνων, / το
πρωτάθλημα των καμπούρηδων: η λογοτεχνία» (Εξομολόγηση, 1985).