TPITH AΠOΨH Έχει μέλλον το ΠAΣOK;

Ανεξάρτητα από τις αιτίες που το οδήγησαν στην εκλογική ήττα, το ΠΑΣΟΚ του
Σημίτη είχε την ευκαιρία να διεκπεραιώσει έναν ιστορικό ρόλο. Αυτόν του
εκσυγχρονισμού, όπως ονομάστηκε, της κοινωνίας και της πολιτικής. Το κατάφερε
σε σημαντικό βαθμό. H αναβάθμιση του ρόλου της Ελλάδας στην Ευρώπη ήταν
επίτευγμα αντίστοιχο, από άποψη δυσκολίας, με την κατάκτηση του Ευρωπαϊκού
Κυπέλλου στο ποδόσφαιρο. H απόρριψη των μιλιταριστικών προτύπων από την
εξωτερική μας πολιτική και η καταπολέμηση του αδιέξοδου εθνικισμού ήταν
κατακτήσεις που θα έπρεπε να χειροκροτήσει όχι μόνο το λεγόμενο δημοκρατικό
στρατόπεδο, αλλά και η λεγόμενη Αριστερά. H οποία εντέχνως το παρέλειψε. H
δημιουργία ιδεολογικών ρήξεων στο εσωτερικό (όπως στα θέματα των μειονοτήτων,
των ταυτοτήτων και των μεταναστών) μας έδειξε πως η ουσία της διακυβέρνησης
δεν είναι μόνον η ευπρεπής διαχείριση των κοινών αλλά και η ανάδειξη των
«κυρίαρχων κάθε φορά αντιθέσεων», όπως θα έλεγαν και οι παλαιότεροι μαρξιστές.

Ο κύκλος όμως αυτός έκλεισε. Καλώς ή κακώς. Το νέο ΠΑΣΟΚ οφείλει να καταθέσει
το δικό του ιδεολογικό και πολιτικό στίγμα, αν θέλει πράγματι να
ξανακυβερνήσει. Αντίθετα, η επιλογή της αμήχανης και αυτοσχεδιάζουσας
αντιπολίτευσης, που περιμένει να επωφεληθεί από τα λάθη του αντιπάλου, θα το
αφήσει για αρκετό διάστημα εκτός εξουσίας. Ίσως όσο διάστημα έμεινε εκτός και
η Νέα Δημοκρατία, η οποία απλώς περίμενε με γνώμονα τον ανελέητο νόμο της
φθοράς. Το ερώτημα είναι όμως αν πράγματι υπάρχει ιστορικός ρόλος και χώρος
για την ελληνική σοσιαλδημοκρατία στη μετά τον Σημίτη εποχή.

Αντίστοιχα άλλωστε ερωτήματα θέτει και η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, η οποία
κι αυτή γνώρισε εσχάτως ήττες που μόνο συγκυριακές δεν θα μπορούσαν να
χαρακτηρισθούν. Στο βιβλίο του «Το Λαμπρό Μέλλον της Αριστεράς» (Εκδ. Πόλις),
ο Γάλλος σοσιαλιστής Ανρί Βεμπέρ βλέπει την κρίση της σύγχρονης
Κεντροαριστεράς μέσα στα ιστορικά της όρια. Για τον 21ο αιώνα η πρόκληση, για
τον Βεμπέρ, ακούει στο όνομα παγκοσμιοποίηση. Το νέο όραμα για μια δικαιότερη
και πιο ανθρωπιστική κοινωνία, περνάει μέσα από την αναζήτηση «της ρεαλιστικής
ουτοπίας του νέου ρεφορμισμού», όπου το δημοκρατικό ιδεώδες δεν εξαντλείται
στα εθνικά σύνορα, ακόμα και μιας χώρας με παράδοση, όπως είναι η Γαλλία.
Αγκαλιάζει ολόκληρη την οικουμένη και αποκτά νόημα μέσα σ’ έναν διεθνισμό της
αλληλεγγύης και συλλογικής άμυνας απέναντι στις υπερκρατικές δομές.

Αυτή είναι μια απάντηση. Υπάρχουν κι άλλες. Που διαμορφώνονται με συλλογικό
τρόπο στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών, αλλά που εκφυλίζονται όταν
παραδίδονται «για τα περαιτέρω» στις κομματικές γραφειοκρατίες. Παράδειγμα το
περιβάλλον. Το αίτημα δεν είναι πλέον, ή μόνο, η φροντίδα για τη σωστή
αποκομιδή των σκουπιδιών και η τήρηση των τυπικών κανόνων, που άλλωστε
επιβάλλει η πάντοτε ατελής νομοθεσία (για παράδειγμα η «ρύθμιση» της
αυθαίρετης δόμησης). H νέα εποχή φέρνει το περιβάλλον στο κέντρο της πολιτικής
σκηνής, το αναδεικνύει ως συστατικό στοιχείο του πολιτισμού (της ύστερης
νεωτερικότητας), το συνδέει με τις κινητοποιήσεις των τοπικών κοινωνιών, το
τοποθετεί στον πυρήνα της συζήτησης για την παγκόσμια διακυβέρνηση. Το
καθιστά, επιπλέον, ως ένα νέο όχημα για την αλλαγή των τεχνολογικών,
παραγωγικών και καταναλωτικών προτύπων και υποτάσσει σ’αυτό τη διαδικασία της
ανάπτυξης. Με άλλα λόγια το κάνει παράγοντα ανατροπής.

Με αντίστοιχους όρους μπορεί να τεθεί το ζήτημα της απασχόλησης. Το ζητούμενο
δεν είναι μόνον η εξασφάλιση σταθερής εργασίας και η μείωση των δεικτών
ανεργίας στο σύνολο του πληθυσμού. Αυτό μπορεί άλλωστε να το πετύχει εξίσου
καλά, αν όχι και καλύτερα, μια φιλελεύθερη μονεταριστική πολιτική. Εκείνο που
οφείλει να κάνει η Κεντροαριστερά, και η κάθε Αριστερά, είναι να ξαναδώσει
νόημα στην εργασία. Να την κάνει όχι μόνο παραγωγική, αλλά και στοιχείο
απελευθέρωσης, μέσον για την ολοκλήρωση της προσωπικότητας των εργαζομένων. H
παθογένεια για παράδειγμα της Δημόσιας Διοίκησης, δεν μπορεί να καταπολεμηθεί
με κανένα μέτρο και κανένα νομοσχέδιο για «την εξυπηρέτηση του πολίτη» και την
«πάταξη της διαφθοράς» αν δεν αναδειχθεί και πάλι στο προσκήνιο η έννοια του
δημόσιου λειτουργού, αυτού που αγαπάει τη δουλειά του και τη βλέπει όχι μόνο
μέσα από το στενό πρίσμα του βιοπορισμού, αλλά και μέσα από το φίλτρο μιας
κοινωνικής προσφοράς, μιας προσφοράς που δεν εξαντλείται στις ευκαιριακές
πράξεις εθελοντισμού. Ο εθελοντισμός άλλωστε, στην ολοκληρωμένη του μορφή,
είναι κι αυτός ένα πραγματικό κίνημα.

Τα παραδείγματα είναι ενδεικτικά. Το πλήρες μανιφέστο θα ήθελε πολύ χώρο. Όσο
κι ένα πραγματικό Συνέδριο. Απ’ αυτά που δεν γίνονται ποτέ.

Πλήρης κατάλογος των άρθρων: www.efthymiopoulos.gr

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός.