TPITH AΠOΨH H «απάτη»… της στατιστικής!

«Οι ειδήσεις δεν είναι ένας καθρέπτης των κοινωνικών γεγονότων, αλλά η
αναφορά που κάνει η πλευρά η οποία έχει επιβάλει την οπτική της». Ουόλτερ
Λίπμαν

Κάθε χρόνο, η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των Πανελλαδικών Εξετάσεων
συνοδεύεται από την προβολή της νίκης των κοριτσιών και της επαρχίας που
«σαρώνουν τις πρωτιές» στο «χρηματιστήριο των σχολικών αξιών».

Σε μια ειρηνική «συναυλία» καλών προθέσεων, το σύνολο σχεδόν των MME υψώνει –
με τη βοήθεια της «αλεξίσφαιρης» επιχειρηματολογίας των αριθμών και των
ποσοστών – τους «δυο ανίσχυρους» της ελληνικής κοινωνίας στην πρώτη θέση της
επιτυχίας.

Αυτή η «δαιμονοποίηση» της επιτυχίας, που συνοψίζεται στην αναπαράσταση της
«πρωτιάς» ως «γυναίκας που ζει στην ελληνική επαρχία», τροφοδοτείται και
τροφοδοτεί τις συνήθεις κοινοτοπίες με τις οποίες τρέφεται η κοινή γνώμη,
καθώς και τις συλλογικές φαντασιώσεις για τις δυνατότητες ανέλιξης. Όμως, σε
κάθε περίπτωση, «θολώνει» την πραγματικότητα, καθώς ο «πανηγυρικός λόγος» και
το «μπούκωμα» με μια τακτοποιημένη στατιστική – απογυμνωμένη από την κοινωνική
σημασία της – δεν συνιστά συμμετοχή στην ανακάλυψη της αλήθειας.

Μια προσεκτική ανάγνωση των «γυναικείων κατακτήσεων» στην εκπαίδευση έρχεται
να τονίσει ότι ενώ παλιά η διάκριση εντοπιζόταν στη μειωμένη συμμετοχή τους
στην Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση, σήμερα έχει μετατοπιστεί στο είδος της
εκπαίδευσης, στη διάρκειά της, και στην «αξία» του διπλώματος. Οι γυναίκες
είναι πλειοψηφία στις Σχολές που οδηγούν σε επαγγέλματα με μέτρια οικονομική
απόδοση και με σχετικά μειωμένο κοινωνικό κύρος. Ο προσανατολισμός τους σε
αυτές συνδέεται με την κυριαρχία του στερεοτύπου περί «γυναικείας φύσεως και
δυνατοτήτων». Κι εδώ όμως οφείλουμε να επισημάνουμε ότι, κατά γενικό κανόνα, ο
«προσανατολισμός-περιορισμός των επιλογών» δρομολογείται λιγότερο στα κορίτσια
που προέρχονται από τα προνομιούχα κοινωνικά στρώματα του πληθυσμού, τα οποία
βλέπουν ότι η «καταδίκη» να καταλήγουν στις «γυναικείες» Σχολές δεν ισχύει γι’
αυτά. Ανισότητες υπάρχουν και στην απασχόληση, στις προοπτικές του
επαγγέλματος και τις προϋποθέσεις της σταδιοδρομίας, καθώς οι γυναίκες είναι
πλειοψηφία σε κλάδους «έντονα φθίνοντες», είναι μειοψηφία όσο ανεβαίνουν οι
βαθμίδες και το κύρος της θέσης, δεν προάγονται με την ίδια συχνότητα, ούτε
ανεβαίνουν στην επαγγελματική κλίμακα εξίσου με τους άνδρες. Οι μισθοί τους,
σε πολλές περιπτώσεις, υπολείπονται των ανδρικών για την ίδια εργασία,
συμμετέχουν στις εισοδηματικές κατηγορίες με άνισο τρόπο σε σχέση με τους
άνδρες, έχουν την «πρωτιά» στην ανεργία σε σύγκριση με τον ανδρικό πληθυσμό.

Ας «χαρτογραφήσουμε» όμως και τις παραμέτρους της συμμετοχής της επαρχίας στο
«σχολικό μάννα», προσγειώνοντας την πραγματικότητα στην «πίστα» των
πραγματικών της διαστάσεων.

Είναι αλήθεια ότι η εκπαιδευτική κατάσταση της ελληνικής επαρχίας έχει
βελτιωθεί σε μεγάλο βαθμό. Και αυτό είναι μια πραγματικότητα που η άκρη του
χρονικού της ορίζοντα βρίσκεται στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Όταν όμως
μιλάμε για τη «γεωγραφία» των εκπαιδευτικών ευκαιριών στην Ελλάδα οφείλουμε να
κάνουμε μια βασική διάκριση. Αναφερόμαστε, βεβαίως, στη διάκριση που κάνει η
Εθνική Στατιστική Υπηρεσία και αφορά τις αστικές, ημιαστικές και αγροτικές
περιοχές της χώρας μας.

Όσο δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει το γεγονός ότι οι μεγάλες επαρχιακές
πόλεις, τα αστικά κέντρα στη χώρα μας εισάγουν μεγάλο αριθμό υποψηφίων τους
στα AEI-TEI, σε σχέση πάντα με το παρελθόν, άλλο τόσο δεν μπορεί κανείς να
αμφισβητήσει ότι οι αγροτικές και ημιαστικές περιοχές της χώρας μας αποτελούν
και σήμερα τον «τέταρτο κόσμο» της εκπαίδευσης. Σε όλες τις απογραφές
επισημαίνεται ότι ο αναλφαβητισμός πλήττει ιδιαίτερα τις αγροτικές περιοχές,
τους φτωχούς νομούς, τους «γεωγραφικά αδικημένους». Στην απογραφή του 2001
φαίνεται ότι το πρόβλημα διαιωνίζεται. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι αυτοί
που εγκατέλειψαν το Δημοτικό στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, τη Δυτική
Μακεδονία, την Ήπειρο, τα Ιόνια Νησιά και τη Θεσσαλία είναι υπερδιπλάσιοι από
την Αττική. Με λίγα λόγια, ο αγροτικός κόσμος σε πολλές περιπτώσεις παραμένει
μια ατελείωτη «νησίδα της σιωπής».

Λέμε τα παραπάνω γιατί αυτός ο ιδιόμορφος «φιλοεπαρχιωτισμός» του κόσμου των
ειδήσεων και τα δημοσιεύματα για «νίκη», «πρωτιά», «θρίαμβο» της επαρχίας στις
Γενικές Εξετάσεις, αυτή η «τεχνητή συμπάθεια», δηλαδή, προς τους εκτός κέντρου
Αθήνας – Θεσσαλονίκης υποψηφίους που «σαρώνουν», από τη μία συγκαλύπτει την
κοινωνική προέλευση των υποψηφίων, επικαλούμενος έντεχνα το «κοινόν της
καταγωγής», και από την άλλη στηρίζει και στηρίζεται στην αντιεπιστημονική
κατάταξη στην ίδια κατηγορία των μεγάλων αστικών κέντρων (Πάτρα, Λάρισα,
Ηράκλειο, Βόλος κ.λπ.) με τα χωριά, τις αγροτικές περιοχές και τα ημιαστικά
κέντρα.