Δρόμοι

Τα ιστορικά…

… γεγονότα μερικές φορές σκεπάζονται τόσο πολύ από τον μύθο, τον πατριωτισμό
και τη συγκίνηση, που με τον καιρό οι άνθρωποι ξεχνούν τι ακριβώς συνέβη
πραγματικά και γιατί. H μοιραία προέλαση του Ναπολέοντα στη Μόσχα, το 1812,
είναι ένα τέτοιο γεγονός. Όπως λέει ο ιστορικός Άνταμ Ζαμοΐσκι, «Καμιά άλλη
εκστρατεία στην Ιστορία δεν έτυχε τόσο απροκάλυπτης πολιτικής εκμετάλλευσης».

Γενιές…

… ολόκληρες μικρών Ρώσων ανατράφηκαν με το παραμύθι του γενναίου τσάρου
Αλεξάνδρου, που ξεσήκωσε την αγροτιά για να υπερασπιστεί την πατρίδα, παρέσυρε
έξυπνα τους Γάλλους στη Μόσχα και ύστερα κατέκαψε την πόλη και υποχρέωσε τη
στρατιά του Ναπολέοντα να υποχωρήσει μέσα στην παγωνιά του χειμώνα. Ρομαντικοί
συγγραφείς μετέτρεψαν την ιστορία σε έναν ηρωικό μύθο, ρομαντικοί
μουσικοσυνθέτες όπως ο Τσαϊκόφσκι άντλησαν έμπνευση για να γράψουν
συγκλονιστική μουσική. Ο Λέων Τολστόι έβαλε την εκστρατεία του 1812 στην
καρδιά του μυθιστορήματός του «Πόλεμος και ειρήνη»: ήταν η απόκρουση των
διεφθαρμένων ξένων επιρροών από τα πατρογονικά εδάφη της Ρωσίας.

Ο πατριωτισμός…

… η μυθολογία και η μυθοπλασία που ακολούθησαν τα γεγονότα εκείνης της
χρονιάς, τους επόμενους δύο αιώνες συσκότισαν την ιστορία της ίδιας της
εισβολής. Ο Βρετανός ιστορικός Άνταμ Ζαμοΐσκι, που έγραψε το βιβλίο «Μόσχα
1812» (εκδ. HarperCollins), υπολογίζει σε 600.000 τα στρατεύματα που μπήκαν
στη Ρωσία το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1812 – Γάλλοι, Γερμανοί, Πολωνοί,
Ιταλοί και Ελβετοί. Περίπου 400.000 από αυτούς πέθαναν, στην πορεία, στη μάχη
και στη χειμερινή υποχώρηση. Πάνω κάτω τις ίδιες απώλειες είχε και η ρωσική
πλευρά. H πρωτοφανής έκταση της τραγωδίας ήταν εκείνο που έσπρωξε τους
ανθρώπους εκείνης της εποχής να πλάσουν φανταστικές και πατριωτικές ερμηνείες
για τα γεγονότα. Γιατί εκτός από τεράστια, η τραγωδία εκείνη ήταν και ανώφελη.
«Δεν επιθυμώ να κάνω πόλεμο με τη Ρωσία» έλεγε ο Ναπολέων σε έναν Ρώσο
απεσταλμένο το 1811. Στην πραγματικότητα, οι δυο μονάρχες είχαν εμπλακεί σε
ένα παράξενο «χορό» φιλίας και έχθρας πολλά χρόνια πριν από τον πόλεμο. Για
ένα διάστημα, μάλιστα, συζητιόταν το ενδεχόμενο να ενωθούν οι δυο
αυτοκρατορίες, με τον γάμο του Ναπολέοντα με μια από τις αδελφές του τσάρου.
Όμως όταν ο Αλέξανδρος άρχισε να μετακινεί τα στρατεύματά του στα δυτικά
σύνορά του, προφανώς αμφισβητώντας τον έλεγχο του Ναπολέοντα στις πρώην
πολωνικές περιοχές, ο Ναπολέων αισθάνθηκε υποχρεωμένος να αντιδράσει.

Μπορεί…

… οι κατοπινοί συγγραφείς να είδαν τον πόλεμο σαν μια ιδεολογική σύγκρουση
ανάμεσα στις δυνάμεις της μοναρχίας και της επανάστασης. Όμως, η διολίσθηση
στον πόλεμο μοιάζει πολύ περισσότερο με εκείνη την αλυσίδα των αναπόδραστων
γεγονότων που οδήγησαν στο ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Ανεξήγητα
σε σχέση με το μέγεθος της καταστροφής είναι σχεδόν πάντα τα γεγονότα που
οδηγούν σε πολέμους. Και ακόμη και οι μεγαλύτεροι ηγέτες μοιάζουν συχνά με
αυτόματα, που αντιδρούν σπασμωδικά στα εξωτερικά ερεθίσματα.