TPITH AΠOΨH Διχασμένες Πολιτείες Aμερικής

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν πάντα, πολιτικά και κοινωνικά, η χώρα με τις
μεγαλύτερες ανισότητες. H προετοιμασία για την προεδρική εκλογή του Νοεμβρίου
την αναδεικνύει φέτος και ως την πιο βαθιά διχασμένη. Για πρώτη φορά στη
σύγχρονη Ιστορία, τα δύο στρατόπεδα, των Ρεπουμπλικανών και των Δημοκρατικών,
είναι, από τόσο νωρίς, τόσο ισομεγέθη, τόσο κινητοποιημένα, τόσο συμπαγή και
εκφράζουν τόση αντιπάθεια, που συχνά φτάνει το μίσος, για τον αντίπαλο
υποψήφιο.

Ακούγοντας την κάθε πλευρά, ο παρατηρητής δεν μπορεί παρά να σχηματίσει την
εντύπωση ότι υπάρχουν σήμερα δύο Αμερικές, που δεν τις ενώνει τίποτα (πέρα
βέβαια από τη διατράνωση του εκατέρωθεν πατριωτισμού τους). Μια Αμερική που
όχι μόνο δέχεται αλλά θαυμάζει τις ανισότητες του χρήματος, θρησκειοληπτική
και πουριτανική, πεισμένη για την ανωτερότητά της και περήφανη για τη
μονομέρειά της – η Αμερική του Μπους (ή σωστότερα των ανθρώπων που τού τη
σερβίρουν). Και μια Αμερική ταπεινωμένη από την πορεία που πήρε η χώρα και ο
πολιτισμός της, ανοιχτή στην αμφιβολία και τη διαφορετικότητα, κοινωνικά
φιλελεύθερη χωρίς να γίνεται ελευθεριάζουσα – η Αμερική που προσπαθεί (χωρίς
μεγάλη, προς το παρόν, επιτυχία) να κοινωνήσει στους συμπατριώτες του ο Κέρι.

Για έναν εξωτερικό παρατηρητή είναι πάντως σχεδόν αδύνατο η ζυγαριά να
ισορροπήσει: η κυβέρνηση Μπους τζούνιορ έχει να υπερασπιστεί έναν πραγματικά
καταστροφικό απολογισμό. Δεν είναι μόνο η πασιφανής διανοητική, ηθική και
πολιτική ανεπάρκεια ενός Προέδρου-καρικατούρας. Δεν είναι ούτε μόνο η
διασπάθιση του παγκόσμιου κεφαλαίου συμπάθειας και εμπιστοσύνης μετά το
χτύπημα της 11ης Σεπτέμβρη και η τραγική αποτυχία μετάβασης από τη στρατιωτική
νίκη σε μια αξιοπρεπή ειρήνη στο Αφγανιστάν και το Ιράκ. Αυτό που δεν είναι
δυνατό να μην εξοργίζει τους Αμερικανούς πολίτες (λέμε εμείς οι Ευρωπαίοι, που
μας ενοχλούν σφόδρα και όλα τα παραπάνω) είναι η «αξιοποίηση» μιας εκλογικής
«νίκης» που υπήρξε παραπάνω από αμφιλεγόμενη για να υλοποιηθεί η πιο ακραία
συντηρητική και αντιδραστική στροφή στην αμερικανική πολιτική: τεράστιες
φορολογικές ελαφρύνσεις για τους πλούσιους, πρωτοφανής περιβαλλοντική
υποβάθμιση, ξεπούλημα των πάντων σε επιλεγμένες φαρμακευτικές, ενεργειακές και
ασφαλιστικές εταιρείες, διορισμός των πιο ακροδεξιών δικαστών στο Ανώτατο
Δικαστήριο, αύξηση των φτωχών κατά τρία εκατομμύρια και των ανασφάλιστων κατά
τέσσερα (έτσι ώστε να φθάσουν αισίως στα 44 εκατομμύρια). Μπροστά σ’ έναν
τέτοιο κατάλογο, πώς είναι άραγε δυνατό να συζητάμε ακόμα για το αποτέλεσμα
των εκλογών και για τη σημασία του «ψυχρού» χαρακτήρα του Δημοκρατικού
υποψηφίου;

Κι όμως είναι. Γιατί η αμερικανική πολιτική, εντός και των δύο αντιμαχόμενων
παρατάξεων (αυτό παραβλέπουμε συχνά οι Ευρωπαίοι), είναι ένα εκρηκτικό μείγμα
μεγάλων συμφερόντων, μεγάλης λαϊκής αδιαφορίας ή απάθειας, μεγάλης
επικέντρωσης σε πρόσωπα και όχι σε ιδέες και μεγάλης ομοιομορφίας σε πολιτικά
αποτελέσματα. Τα κρυφά αλλά κρισιμότατα στοιχεία αυτής της προεκλογικής
εκστρατείας είναι, όπως πάντα, το χρήμα – η ροή του για την εκλογή και η
κατανομή του μετά από αυτήν -, αλλά και η γνώση ότι, όποιος και να εκλεγεί, η
πορεία θα συνεχιστεί προς την ίδια κατεύθυνση. Γι’ αυτό η έμφαση πέφτει τόσο
πολύ στις διαφορές στυλ των δύο υποψηφίων. Γι’ αυτό και οι «αναποφάσιστοι» δεν
είναι περισσότεροι από τον πληθυσμό της Ελλάδας και όλη η φασαρία γίνεται για
τον επηρεασμό της δικής τους ψήφου. Γι’ αυτό, επίσης – μόνη, αλλά δυνητικά
ελπιδοφόρα πρωτοτυπία -, οι Δημοκρατικοί κατάλαβαν ότι πρέπει να μιλήσουν για
δεξιά και αριστερή πολιτική και για τις διαφορές τους. Στην Αμερική – όπως και
παντού στον κόσμο – έπρεπε να ‘ρθει η Δεξιά στην εξουσία για να θυμηθούν οι
λαοί ότι υπάρχει και Αριστερά. Αρκεί άραγε αυτό για να τη – και να μας –
σώσει;

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου.