Eνστάσεις

H λέξη της εβδομάδας: Δεσπότης. Στο Βυζάντιο ήταν: α) Ο αυτοκράτορας,
β)Μέλος της αυτοκρατορικής οικογένειας (πρώτος στην ιεραρχία του παλατιού),γ)
Κατά τον 13ο αιώνα καθένας από τους ανεξάρτητους ηγεμόνες της Ηπείρου και του
Μυστρά (από το Λεξικό Μπαμπινιώτη)

Δεσπότες και δεσμώτες

H διαπλοκή πολιτικής και εκκλησιαστικής εξουσίας σε επίπεδο Μητρόπολης ευνοεί την απόλυτη εξουσία του δεσπότη

Το e-mail αιφνιδίασε, επειδή έθιγε ένα ζήτημα όχι ιδιαίτερα γνωστό και διότι ο
αποστελέας ήταν παπάς: «Γράφετε για τον δεσποτισμό, αλλά ποτέ για τα άγνωστα
θύματά του. Αναρωτηθήκατε ποτέ, αν η εκκλησιαστική χρήση του όρου δεσπότης
έχει σχέση με τον δεσποτισμό; Και αν ναι, τότε ποια είναι τα θύματά του; E,
λοιπόν, εμείς οι παπάδες είμαστε οι σκλάβοι, οι όμηροι των μητροπολιτών. Ψάξτε
λίγο την ιστορία των τελευταίων νόμων που διέπουν τα εκκλησιαστικά πράγματα
και θα καταλάβετε ότι 9.000 παπάδες είμαστε δέσμιοι 80 μητροπολιτών. Και πιο
τρανταχτό παράδειγμα από τον φόβο μου μη μαθευτεί η ταυτότητά μου δεν υπάρχει.
Ξέρετε γιατί; Διότι ο δεσπότης μου θα με παραπέμψει στο εκκλησιαστικό
δικαστήριο, όπου προεδρεύει ο ίδιος και άλλα δύο μέλη, τα οποία επίσης
διορίζει ο ίδιος. Στο δικαστήριο εγώ δεν δικαιούμαι υπεράσπισης, όπως επίσης ο
νόμος ορίζει! Και αν θεωρήσω ότι αδικήθηκα, το μόνο που μπορώ να κάνω, είναι
να προσφύγω σε άλλο δικαστήριο, όπου πάλι δεσπότης θα με (κατα)δικάσει».

Στα Γρεβενά ένας παπάς…

… έχασε τη γυναίκα του από καρκίνο. Για χρόνια μετά τον φρόντιζε μια
γειτόνισσα, μόνη κι αυτή, και επειδή ο παπάς ήθελε με κάποιον τρόπο να την
εξασφαλίσει, θέλησε να την παντρευτεί, για να της αφήσει μια σύνταξη. Αμ δε…
Έτσι έγινε ο πρώτος παπάς που παντρεύτηκε με πολιτικό γάμο.

H εξουσία του μητροπολίτη στην περιοχή του είναι σχεδόν απόλυτη και όσον αφορά
του παπάδες, ακριβώς απόλυτη. Πολλοί υποστηρίζουν ότι ο δεσπότης είναι το
κλειδί της κομματικής εξουσίας-συναλλαγής σε επίπεδο νομού και γι’ αυτό η
εξουσία του είναι ισόβια και υπολογίσιμη σε ένα μεγάλο κομμάτι
πιστών-ψηφοφόρων. Συγκεντρώνει και τις τρεις εξουσίες και δεν κρίνεται παρά
μόνο από ομόβαθμούς του. Ωστόσο, στην πράξη, μετριούνται στα δάχτυλα του ενός
χεριού περιπτώσεις παύσεως μητροπολιτών. Σε δύο πρόσφατες περιπτώσεις, στην
Αιτωλοακαρνανία και στη Μεγαλόπολη, όταν η Ιερά Σύνοδος επιχείρησε να
αντικαταστήσει τους εκεί μητροπολίτες, βρέθηκε σχεδόν προ εκβιασμού. Ο πρώτος
μάλιστα επικαλέστηκε και… ροζ ιστορία και το θέμα έληξε εκεί!

Ο μητροπολίτης διορίζει τους παπάδες (κατόπιν σχετικής προκήρυξης) όποτε και
όπου θέλει αυτός. Διορίζει επίσης τα εκκλησιαστικά συμβούλια (από λαϊκούς),
τον γενικό αρχιερατικό επίτροπο (τοπάρχη), τους αρχιερατικούς επιτρόπους (ανά
δέκα ενορίες), ακόμη και τους ψάλτες. Όλα αυτός. Τα πιο συνηθισμένα ρουσφέτια
βουλευτών και πολιτευτών έχουν να κάνουν ακριβώς με αυτούς τους διορισμούς,
κυρίως διότι οι θέσεις θεωρούνται κύρους στις τοπικές κοινωνίες. Ο
μητροπολίτης προσφέρει λοιπόν στην πολιτική εξουσία και αυτή τον ανταμείβει.
Με μισθό που ξεπερνά τα 2.000 ευρώ, με δωρεάν σπίτι, αυτοκίνητο και οδηγό. Το
11% των ακαθάριστων εσόδων της Μητρόπολης πηγαίνουν για τη συντήρηση της
μητροπολιτικής κατοικίας και το 2% για τη συντήρηση του I.X. Το γεγονός ότι ο
σχετικός νόμος για τη μισθοδοσία των μητροπολιτών καταρτίστηκε παραμονές των
εκλογών του 1980 χαρακτηρίστηκε (και τότε) ως η ύστατη προσπάθεια επιρροής του
εκλογικού σώματος των πιστών. Με λίγα λόγια, ο σφιχτός εναγκαλισμός της
Πολιτείας με την Εκκλησία βολεύει και τους δύο.

Οι άλλες ορθόδοξες Εκκλησίες…

… δεν είναι κρατικοδίαιτες. Και οι αμοιβές προέρχονται από τη διαχείριση της
εκκλησιαστικής περιουσίας. Όπως δε, έλεγε φωτισμένος ιερέας, «δεν καταλαβαίνω
γιατί ο άθεος ή ο μουσουλμάνος να φορολογείται για να πληρώνομαι εγώ. Είναι
θέμα αξιοπρέπειας να ξέρω ότι οι πιστοί επιλέγουν την προσφορά μου από το
υστέρημά τους». Υπάρχουν μητροπόλεις με 250 κληρικούς, αλλά αν αυτοί δεν
πληρώνονταν από τον κρατικό προϋπολογισμό, τότε ο αριθμός τους δεν θα
ξεπερνούσε τους 80!

Όταν ένας μητροπολίτης συμμετέχει στη Λειτουργία, το τυπικό αλλάζει: Ο παπάς
τον υποδέχεται, οι καμπάνες χτυπάνε και μετά το «εις πολλά έτη δέσποτα»,
αρχίζουν οι «πολυχρονισμοί» ή «φήμες», όπου ο δεσπότης αναγνωρίζεται ως
«κριτής πάσης της Οικουμένης»… Πάντως, όπως έγραφε και ο Γ. Σεφέρης, «οι
θεοί γεννιούνται αθάνατοι, αλλά πεθαίνουν…».