Ωκεανοί τοξικού αερίου

Οι ωκεανοί αλλάζουν. Τεράστιες ποσότητες διοξειδίου τού άνθρακα που άρχισαν
να απελευθερώνονται μαζικά από την εποχή της Βιομηχανικής Επανάστασης έχουν
κυριεύσει τις θάλασσες της Γης. Καινούργιες μελέτες καταλήγουν στο συμπέρασμα
πως αν το φαινόμενο αυτό συνεχιστεί, τότε θα διαταραχθεί η χημική σύσταση των
ωκεανών και θα προκληθούν δραματικές αλλαγές στο θαλάσσιο οικοσύστημα.

Το διοξείδιο του άνθρακα αποτελεί τον κυριότερο ένοχο για την παρατηρούμενη
αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας. H ουσία αυτή όταν εισέρχεται στο θαλασσινό
νερό δημιουργεί το ανθρακικό οξύ. H συσσώρευση αερίου στα επιφανειακά κυρίως
στρώματα των ωκεανών έχει μειώσει τα ποσοστά της αλκαλικότητας των νερών.

72.000 δείγματα. Σε ερευνητικά πειράματα που έγιναν μέσα σε δεξαμενές
αποδείχθηκε ότι υπό τις παραπάνω συνθήκες, τα κοράλλια χάνουν την ικανότητά
τους να δημιουργούν υφάλους, κάποια μαλάκια αδυνατούν να αναπτύξουν κελύφη,
ενώ παρουσιάζονται δυσκολίες στη δημιουργία του μικροσκοπικού πλαγκτού.

Μια καινούργια ερευνητική δουλειά που δημοσιεύτηκε πριν από λίγες ημέρες στην
επιστημονική επιθεώρηση «Science», περιελάμβανε τα αποτελέσματα από την
εξέταση 72.000 δειγμάτων από τους ωκεανούς.

Σύμφωνα με την εφημερίδα «The New York Times», κατά τη μελέτη, οι ωκεανοί
απορρόφησαν από το 1800 μέχρι το 1994 περί τους 476 δισεκατομμύρια τόνους
διοξειδίου τού άνθρακα, δηλαδή, τη μισή σχεδόν ποσότητα που απελευθερώθηκε
κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο από την καύση άνθρακα, πετρελαίου,
ορυκτών καυσίμων και από την παραγωγή σκυροδέματος.

Χημική σύσταση. Μια δεύτερη συναφή μελέτη που δημοσιεύτηκε στην ίδια
επιστημονική επιθεώρηση, συμπεραίνει ότι το διοξείδιο του άνθρακα προκαλεί
αλλαγές στη χημική σύσταση των νερών, η οποία με τη σειρά της αποδυναμώνει την
ικανότητα των κοραλλιών και των μαλακίων να παραγάγουν ανθρακικό ασβέστιο που
είναι το απαραίτητο υλικό για τη δημιουργία υφάλων και κελυφών.

Στη μελέτη τονίζεται ότι αν συνεχίσουν να αυξάνονται οι συγκεντρώσεις
διοξειδίου τού άνθρακα στην ατμόσφαιρα και τα επιφανειακά στρώματα των
ωκεανών, τότε το ευαίσθητο οικοσύστημα θα διαταραχθεί και τα θαλάσσια
πλαγκτονικά είδη θα υποστούν σημαντικό πλήγμα.

Και οι δύο μελέτες αποτελούν προϊόντα πενταετούς ανάλυσης δεδομένων που
συνελέχθησαν στη δεκαετία του 1990 στο πλαίσιο δεκάδων ωκεανογραφικών ερευνών
σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Επικεφαλής στις δύο μελέτες ήταν οι δρ
Κρίστοφερ Σάμπιν και δρ Ρίτσαρντ Φίλι, ωκεανογράφοι στο Εργαστήριο Θαλάσσιου
Περιβάλλοντος στο Σιάτλ των ΗΠΑ, που υπάγεται στον Εθνικό Οργανισμό για τους
Ωκεανούς και την Ατμόσφαιρα.

Ακριβό αντίτιμο. Ο Σάμπιν λέει ότι οι μετρήσεις για το διοξείδιο του
άνθρακα επιβεβαίωσαν ότι οι ωκεανοί επί πολλά χρόνια προσέφεραν μια
«ανεκτίμητη υπηρεσία στην ανθρωπότητα», απορροφώντας μεγάλες ποσότητες του
αερίου και εμποδίζοντας έτσι την εξάπλωσή του στην ατμόσφαιρα. Όμως, όπως
τονίζει και ο Φίλι, η υπηρεσία αυτή είχε ένα πολύ ακριβό αντίτιμο που δεν
είναι άλλο από τη διατάραξη της χημείας και της βιολογίας των ωκεανών.

Αρκετοί ειδικοί, οι οποίοι δεν εμπλέκονται στη συγγραφή των δύο μελετών, έχουν
αναγνωρίζει το μεγάλο πρόβλημα που δημιουργούν οι εκτεταμένες εκπομπές
διοξειδίου του άνθρακα. Ο δρ Χόρχε Σαρμιέντο, ο οποίος είναι καθηγητής
Ατμοσφαιρικών και Ωκεάνιων Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον, παρατηρεί ότι
«αυτές οι χημικές αλλαγές και οι ενδεχόμενες συνέπειες στην ωκεάνια βιολογία
δεν είναι κάτι που μπορώ να βλέπω ατάραχος».

Απορροφούν μεγαλύτερες ποσότητες διοξειδίου τού άνθρακα

Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι αλλαγές στη χημική σύσταση των ωκεανών έχουν
επέλθει ύστερα από μια μακρά περίοδο σταθερότητας που διήρκεσε εκατοντάδες
χιλιάδες χρόνια. Τα επιφανειακά στρώματα των ωκεανών, όπως ακριβώς και εκείνα
της ατμόσφαιρας, περιείχαν σταθερές ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα για
διάστημα 400.000 χρόνων. Στη διάρκεια αυτής της περιόδου, υπολογίζεται ότι οι
συγκεντρώσεις δεν υπερέβησαν ποτέ τα 280 μέρη ανά εκατομμύριο.

Τώρα οι συγκεντρώσεις πλησιάζουν τα 380 μέρη ανά εκατομμύριο και πολύ ειδικοί
εκτιμούν πως μέχρι το τέλος του αιώνα μας, οι ωκεανοί θα έχουν απορροφήσει
διπλάσια ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα από εκείνη που είχαν πριν ξεκινήσει η
βιομηχανική εποχή. Ο Φίλι πιστεύει ότι μελλοντικά οι ωκεανοί θα μπορούν να
απορροφούν το 90% του εκπεμπόμενου από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες
διοξειδίου τού άνθρακα. Όμως, οι βραχυπρόθεσμες συνέπειες αυτού τού φαινομένου
μπορεί να διαταράξουν τη θαλάσσια οικολογία.

«Πάρτε μέτρα τώρα», ζητούν οι επιστήμονες

Οι επιπτώσεις που προκαλεί στο θαλάσσιο οικοσύστημα το διοξείδιο του
άνθρακα άρχισαν να γίνονται αντιληπτές μόνο τα τελευταία χρόνια. Περισσότεροι
από 100 ωκεανογράφοι και άλλοι επιστήμονες έθεσαν το θέμα στις πραγματικές του
διαστάσεις, στο πλαίσιο μιας συνάντησης που έγινε τον περασμένο Μάιο στο
Παρίσι από το Διεθνές Συμβούλιο Επιστημών. Την περασμένη εβδομάδα δήλωσαν πως
«οι συνέπειες ήδη παρατηρούνται». H εκτίμηση των επιστημόνων είναι ότι μέχρι
τα μέσα του 21ου αιώνα, οι τεράστιες ποσότητες διοξειδίου τού άνθρακα που θα
απορροφούνται από τους ωκεανούς, θα οδηγήσουν σε αλλαγές στο pH ή την οξύτητα
των επιφανειακών στρωμάτων νερού. Αυτό θα γίνει με ρυθμό 100 φορές γρηγορότερο
απ’ ό,τι συνέβαινε την περίοδο των παγετώνων.

Το Διεθνές Συμβούλιο Επιστημών είναι ένα κονσόρτσιουμ αποτελούμενο από 100
επιστημονικές ακαδημίες και ενώσεις και από τη Διεθνή Ωκεανογραφική Υπηρεσία
των Ηνωμένων Εθνών.

Τα αποτελέσματα της συνάντησης υπάρχουν καταχωρημένα στο Διαδίκτυο στη
διεύθυνση: http: //ioc.unesco.org/iocweb/co2panel/HighOceanCO2.htm.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου