[ ΤΟ ΣΤΙΓΜΑ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ]

Σαν ένα ταχύρρυθμο σεμινάριο σύγχρονης πολιτικής και διπλωματικής
ιστορίας, γοητευτικό και αποκαλυπτικό για μια τρομερή μεταβατική εποχή. Έτσι
μπορούν να διαβαστούν τα «Ταξιδιωτικά – ούτως ειπείν» (Εστία), το καινούργιο
(τρίτο) βιβλίο του «Νέστορα της δημοσιογραφίας». Ο 82χρονος Σοφιανός
Χρυσοστομίδης συγκεντρώνει εδώ 34 ανταποκρίσεις του από τις γειτονιές του
κόσμου, τις οποίες επισκέφθηκε ως πολιτικός συντάκτης κατά την κρίσιμη
τελευταία 20ετία, πριν και μετά την κατάρρευση των τειχών. Πρόκειται για
κείμενα πολιτικά, που μερικές φορές έχουν έντονο βιωματικό χαρακτήρα, τα οποία
δημοσιεύτηκαν στην «Αυγή» και συγκεντρωμένα τώρα, αποκτούν μεγαλύτερο ειδικό
βάρος. Διότι, σε αλληλουχία το ένα με το άλλο, δίνουν το στίγμα της εποχής
μας, αποτυπώνοντας και τον διάλογο της Ελλάδας με τον Κόσμο, καθώς ο
Χρυσοστομίδης ξεκινά το 1982 από την Ινδία και την Αυστραλία, περνά από την
Ουάσιγκτον, τα Τίρανα, την Αλεξάνδρεια και το Στρασβούργο, φθάνει στην Κίνα
και στέκεται ξανά και ξανά στην Κύπρο.

Δεν είναι αθώα τα κείμενα του Χρυσοστομίδη, αλλά διατηρούν την αθωότητά
τους – όση διέθεταν την εποχή που γράφηκαν – καθώς ούτε τα βελτίωσε ούτε τα
σχολίασε εκ των υστέρων, κι ας άλλαξαν από τότε πολλά. Είναι χαρακτηριστικό
π.χ. ότι ο γραμματέας του ιταλικού K.K., Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, τού είχε
δηλώσει (6/4/82) σε μια κατ’ ιδίαν συζήτησή τους, ότι απέκλειε τη συμμετοχή
κομμουνιστών στην κυβέρνηση. Ο Χρυσοστομίδης παραθέτει αυτούσια την
ανταπόκρισή του, ως πολύτιμο ντοκουμέντο και αφήνει τον σημερινό αναγνώστη να
βγάλει τα δικά του συμπεράσματα σε σχέση με τις εξελίξεις. Βέβαια η συνείδησή
του δεν είναι περιηγητική (γι’ αυτό και το «ούτως ειπείν» του τίτλου), κι
έτσι, σαν πραγματικός μαχόμενος δημοσιογράφος, βρίσκει πάντα τρόπους να
διατυπώνει τους στοχασμούς και τις ευαισθησίες του. Από τη μια ανατρέχει στα
επίσημα «αντικειμενικά» (συνήθως οικονομικά) στοιχεία και από την άλλη
ανακαλύπτει τις κρυμμένες αντιφάσεις στο εκάστοτε θέμα του. H ματιά του
εισχωρεί κάτω από τις απατηλές στιλπνές επιφάνειες που εντυπωσιάζουν και
επισημαίνει ό,τι μπορεί να αποπροσανατολίσει τον αναγνώστη. H προσέγγισή του
είναι συγκριτική και υποψιασμένη.

Τίποτα δεν αφήνει να πέσει στο κενό ο Χρυσοστομίδης και διαρκώς
προκαλεί τον προβληματισμό του αναγνώστη, ανοίγοντας ζητήματα επίκαιρα και
σήμερα. Βρίσκεται με τον Ανδρέα Παπανδρέου στην Πράγα, και αναρωτιέται: Γιατί
ο σοσιαλισμός με το ανθρώπινο πρόσωπο να κρατήσει τόσο λίγο; Πού λάθεψαν – αν
λάθεψαν – ο Ντούπτσεκ και οι σύντροφοί του; Πηγαίνει στην Μπανγκόκ, σκέφτεται
τον αγαπημένο του Καβάφη που γράφει ότι «η πόλις σε ακολουθεί» παντού, και
προβληματίζεται για το στρατοκρατικό πνεύμα, την «ταΰλανδοποίηση», όπως λέει,
του ελληνικού στρατού. Βλέπει τα εκεί προβλήματα και σκέφτεται «πώς γιατρεύεις
τον πληθωρισμό, τον αναλφαβητισμό, τον αυταρχισμό και την έπαρση της
εξουσίας;». Φτάνει στην Κίνα το 1986 και κάνει μια αποτίμηση της Πολιτιστικής
Επανάστασης τολμώντας να μιλήσει για τις αυταπάτες που είχε σχετικά με «την
αμαρτία που την είπαν αρετή», ως πολιτικός εξόριστος στο Παρθένι της Λέρου.
Εκεί τον είχε βρει η διάσπαση του KKE και μάλιστα όταν τάχθηκε με την
ανανεωτική πλευρά, η χούντα, προκειμένου να οξυνθούν περισσότερο τα πνεύματα,
τον είχε μεταφέρει με άλλους 24 στο Λακί όπου ήταν συγκεντρωμένοι οι
«ορθόδοξοι» εξόριστοι… Παίρνοντας αφορμή από τους Κινέζους, ξανατονίζει
λοιπόν ότι «ο δογματισμός δεν οδηγεί πουθενά», ότι η ανανέωση είναι «άτεγκτος
νόμος της ζωής» και ότι η «πολιτική των ανοιχτών θυρών δεν μπορεί να είναι
μόνο σύνθημα αλλά τρόπος ζωής στην οικονομία, στην πολιτική, στο ίδιο το
κόμμα».

Ποιο είναι το μυστικό του «Νέστορα»; H ευρύτατη καλλιέργειά του (
μπορεί να κάνει αναφορές εξίσου στον Κομφούκιο και στον N.- A. Ασλάνογλου), το
ήθος του (όλες οι παρατάξεις τον εκτιμούσαν ανέκαθεν γιατί δεν έκανε ποτέ
φτηνή αντιπολίτευση), και τα θαυμάσια ελληνικά του, που τα διδάχθηκε στο
ελληνικό σχολείο του Καΐρου. Και κάτι ακόμα: ο Χρυσοστομίδης είναι ένα γνήσιο
πολιτικό ζώο. Να γιατί είναι «διαβαστερός». Να γιατί ο λόγος του είναι άμεσος
και μουσικός. Να γιατί αυτός ο Αιγυπτιώτης κυπριακής καταγωγής, ο φίλος του
Τσίρκα και του Κύρκου, που έβαλε τη σφραγίδα του σε εφημερίδες όπως ο
(αριστερός) «Πάροικος» της Αιγύπτου, η κυπριακή «Χαραυγή», η «Δημοκρατική
Αλλαγή» και, μετά το 1974, η «Αυγή» (αλλά και το «Αντί»), έχει «μαθητές»,
μεταξύ των οποίων και ο Αλέξης Παπαχελάς. Να γιατί αυτό το βιβλίο, όπως και τα
προηγούμενά του με τα σχόλια και τα πολιτικά του άρθρα (Θεμέλιο), είναι
δραστικό.

Σε λίγες μέρες θα συμπληρωθούν 30 χρόνια από την τουρκική εισβολή στην
Κύπρο. Ο Χρυσοστομίδης πιάνει τον σφυγμό της υπόθεσης από τα δραματικά
γεγονότα του 1974, μέχρι το Σχέδιο Ξαβιέ Περέζ ντε Κουέγιαρ του 1984 που
παρουσιαζόταν τότε από το ΑΚΕΛ ως «το άλφα και το ωμέγα για την επίλυση του
Κυπριακού», και μέχρι το (πρώτο) Σχέδιο Κόφι Ανάν. Ένα ντοκουμέντο εξαιρετικά διαφωτιστικό.