Tα χρώματα του ποδοσφαίρου

Το 1960, ο κορυφαίος ζωγράφος μας Π. Τέτσης πρόσεξε πρώτος τη χρωματική πανδαισία και κινητικότητα του ποδοσφαίρου και την έκανε υψηλή ζωγραφική. Ακολούθησαν η N. Καραγάτση, ο Γ. Γαΐτης, ο Γ. Τσαρούχης, ο Αχ. Δρούγκας κ.ά. Είτε το βλέπει κανείς απ’ την κερκίδα είτε στην τηλεόραση είτε σε ζωγραφική, ένα ματς είναι μια ενορχηστρωμένη κίνηση 22 χρωματικών-εμβληματικών μονάδων πάνω σ’ έναν καμβά, οι οποίες καθοδηγούν το συγκινησιακό ενδιαφέρον του θεατή, ιδίως όταν οι παίκτες «ζωγραφίζουν» – όπως λέγεται – στο γήπεδο

Ξαφνικά εφέτος το καλοκαίρι τα χρώματα αναδείχθηκαν σε πρωταγωνιστές της
καθημερινής οπτικής εμπειρίας. Γαλανόλευκες σημαίες στα χέρια, στις πλάτες,
στο στήθος και στα πρόσωπα των ανθρώπων, πράσινες οθόνες γηπέδων με έγχρωμες
στολές να κινούνται αριστερά-δεξιά, βυζαντινής μεγαλοπρέπειας τελετές υποδοχής
στο Καλλιμάρμαρο, χιλιάδες φωτογραφίες στο Ίντερνετ από αυτόπτες ερασιτέχνες
φωτογράφους με ενσταντανέ από Λισαβώνα, N. Υόρκη, Μελβούρνη, Αθήνα κ.ά. Όλος ο
κόσμος ξεσηκώθηκε με τα ματς του Euro και το «ευλογημένο» το Κύπελλο που
σήκωσε η ελληνική ομάδα, καταλύοντας τα προγνωστικά.

Τιμής ένεκεν, η στήλη θεωρεί το μεγάλο γεγονός ως έκτακτη επίκαιρη αφορμή για
να αναφερθεί στην – αδιερεύνητη ώς σήμερα – σχέση της ελληνικής ζωγραφικής με
το ποδόσφαιρο, και στη σημειολογική πλευρά της χρωματικής πανδαισίας που
ζήσαμε σαν μια «εικαστική έκθεση διαρκείας».

Το ποδόσφαιρο ως χρωματική σύνθεση:

Είτε το βλέπει κανείς απ’ την κερκίδα είτε στην τηλεόραση, το μεγαλύτερο μέρος
ενός ματς είναι κατ’ αρχήν μια κινούμενη εικαστική σύνθεση 22 χρωματιστών
μονάδων πάνω σ’ έναν πράσινο καμβά. Αισθητηριακά, το μάτι προσλαμβάνει τα
εμβληματικά χρώματα των παικτών πριν από αριθμούς ή πρόσωπα. Με την κίνηση από
αριστερά προς τα δεξιά και αντιστρόφως, ζει μια εξελισσόμενη οπτική αφήγηση,
στην οποία οι δύο άκρες – τα γκολπόστ – έχουν τη μεγαλύτερη συναισθηματική
βαρύτητα και ρόλους Καλού-Κακού. Καθοδηγητές του συγκινησιακού ενδιαφέροντος,
οι παίκτες που ελέγχουν την μπάλα, ιδίως όταν «ζωγραφίζουν» – όπως λέγεται –
στο γήπεδο.

Το 1960, όταν το ποδόσφαιρο ήταν ακόμη μια απασχόληση λίγων φανατικών στις
γειτονιές, ο κορυφαίος κολορίστας ζωγράφος μας Π. Τέτσης πρόσεξε τη χρωματική
πανδαισία του και την έκανε υψηλή τέχνη, αναδεικνύοντας προφητικά όσα σήμερα
έγιναν κοινή εικαστική-τηλεοπτική εμπειρία. H N. Καραγάτση έδειξε την άδολη
χαρά του παιχνιδιού, απεικονίζοντας αυτοσχέδια ματς της γειτονιάς. Ο Γ. Γαΐτης
έντυσε τα πασίγνωστα «ανθρωπάκια» του με φανέλες του Ολυμπιακού ή του
Παναθηναϊκού. Ο Γ. Τσαρούχης ζωγράφισε τον Υβ Τριαντάφυλλο με πλήρη
ποδοσφαιρική εξάρτυση, με τον ίδιο λυρικό ρεαλισμό που «αγίασε» τους ένστολους
ναύτες ή τους στρατιώτες. Πριν από τρία χρόνια 18 πειραματικοί εικαστικοί
καλλιτέχνες ενώθηκαν σ’ ένα εκθεσιακό αφιέρωμα για τον Ολυμπιακό. Εφέτος – στο
επετειακό ημερολόγιο της ΑΓΕΤ Ηρακλής – ο νεοκλασικιστής Αχ. Δρούγκας
τοποθέτησε συμβολικά τη θεά-μπάλα δίπλα σε μια αρχαία ανάγλυφη παράσταση. Από
εικαστική σκοπιά πιο αφαιρετική, εφόσον ένας θεατής μισοκλείσει τα μάτια
μπορεί να ζήσει μια δίωρη σύνθεση χρωματισμών, με αλλεπάλληλες στιγμιαίες
γραφές, που θυμίζουν εξπρεσιονισμό (Τζ. Πόλοκ) ή τις πειραματικές
περφόρμανς-σωματογραφίες του Γάλλου Y. Κλάιν ή του δικού μας Γ. Λαζόγκα.

H σημαία της ομάδας, τα κόμματα και η πατρίδα: Μέχρι πριν από 30 χρόνια
σχεδόν κάθε ελληνική πόλη είχε δύο κορυφαίες τοπικές ομάδες, αντίστοιχα
χρώματα-εμβλήματα και έμμεσα δηλωμένες πολιτικές προτιμήσεις.
Αριστεροί-βενιζελικοί π.χ. στην «Ασπίδα» Ξάνθης, δεξιοί στον «Ορφέα», και
αναλόγως στον «Όλυμπο» και «Μέγα Αλέξανδρο» Κατερίνης, στο Βόλο, στην
Καλαμάτα, στα Ιωάννινα. Για να διακόψει το «διχαστικό» έθιμο – που θύμιζε
πάντως τους βυζαντικούς «Πράσινους» και «Βένετους» – το κράτος υποχρέωσε τις
ομάδες να συγχωνευθούν. Κάτι ανάλογο αλλά πολύ μεγαλύτερης κλίμακας έκαναν
τώρα οι νίκες μας στο Πανευρωπαϊκό. Τα εθνικά χρώματα ξανάρθαν στο προσκήνιο,
αλλά αλλιώς: Δεν είναι «άνωθεν διατεταγμένο» σύμβολο ενότητας, αλλά εισιτήριο
συμμετοχής σε μια διεθνή διάκριση, λάβαρο «αρχηγικής» εμφάνισης στον παγκόσμιο
χώρο, πειστήριο θαύματος, υπέρβασης των επιμέρους συμφερόντων. Εδώ ας σταθούμε
λίγο περισσότερο:

Διεθνώς έχουμε πράγματι σπουδαίες διακρίσεις.
Καλλιτεχνικές-επιστημονικές (δύο Νόμπελ λογοτεχνίας, Δ. Μητρόπουλος, M.
Κάλλας, Γ. Παπανικολάου, κ.ά.π.) ή επιχειρηματικές (εφοπλιστές), αλλά
πρόκειται για άτομα. Ένα καλομονταρισμένο σύνολο είναι πολύ ακριβότερο
δημιούργημα από τα επιμέρους άτομα-συστατικά του και – για εμάς τους Έλληνες –
ένας διακαής πόθος, ιδίως στις δεκαετίες που διασύραμε τις έννοιες της
πειθαρχίας και της συλλογικότητας.

H επιτυχία της Εθνικής έδειξε ότι τα καταφέρνουμε και ως ομάδα, και μάλιστα
στο ποδόσφαιρο, που είναι γνωστό ότι χρειάζεται πολύ καλό μάνατζμεντ –
μεθοδική διαχείριση ικανοτήτων, ψυχισμού, στόχων, χρόνου. H κατάκτηση του
Πανευρωπαϊκού Κυπέλλου – έστω και με ξένο στρατηγό – ανέδειξε επιτέλους ένα
πρότυπο που θα επηρεάσει θετικά την υπόλοιπη ζωή μας.