H εκπαίδευση της… αμάθειας

Τα υψηλά ποσοστά χαμηλών βαθμολογιών που καταγράφηκαν και φέτος τόσο στη B’
όσο και στην Γ’ τάξη του Λυκείου όσο και τα βαθμολογικά «ναυάγια» σε αρκετά
θεωρητικά μαθήματα με προεξάρχον την Ιστορία (62% στη B’ Λυκείου και από 49%
έως 57% στην Γ’ Λυκείου) πριμοδοτούν την ανάπτυξη μιας μυθολογίας γύρω από την
εξήγηση του φαινομένου.

Στην προσπάθεια να εξηγηθεί η απότυχία «φωρτώθηκε» αποκλειστικά στους ώμους
των μαθητών αλλά και των εκπαιδευτικών που είναι «άσχετοι» ή «τεμπέληδες».

Είναι φανερό ότι όλη η συζήτηση για τα αποτελέσματα των εξετάσεων που
προσπαθεί να τα συνδέσει με το επίπεδο του εκπαιδευτικού έργου, έχει στόχο τη
θυματοποίηση των ζωντανών στοιχείων της εκπαίδευσης στην κοινή γνώμη έτσι ώστε
να παίρνονται ευκολότερα μέτρα εις βάρος τους. H αλήθεια είναι – και το έχουμε
γράψει πολλές φορές – ότι τα ποσοστά αποτυχίας/επιτυχίας είναι τεχνητή
κατασκευή των λεγόμενων διαβαθμισμένων θεμάτων. Απόδειξη; Λόγω των θεμάτων
είχαμε 3.000 υποψηφίους κάτω από τη βάση το 2000, λόγω των θεμάτων είχαμε
37.232 κάτω από τη βάση το 2004. Είναι κατανοητό ότι το DNA των υποψηφίων δεν
άλλαξε μέσα σε τέσσερα χρόνια.

Ωστόσο στα εκπαιδευτικά μας πράγματα συμβαίνει και κάτι άλλο πιο σημαντικό, το
οποίο πραγματικά φαίνεται να αποτελεί διεθνή πρωτοτυπία.

Δεν είναι λίγοι οι εκπαιδευτικοί – διορθωτές / βαθμολογητές των Πανελλήνιων
Εξετάσεων που επισημαίνουν ότι πολλά γραπτά υποψηφίων για την Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση (μαθητών που προετοιμάζονται σαν «άλογα κούρσας» με σχολείο –
φροντιστήριο και ιδιαίτερο) είναι γεμάτα από ακατανόητες προτάσεις, ασυνταξίες
και χονδροειδή ιστορικά λάθη.

Αυτό που προβληματίζει είναι ότι παρατηρούνται εξωφρενικές απαντήσεις και σε
«αρκετά καλά», κατά τα άλλα, γραπτά. Γραπτά, δηλαδή, που βαθμολογούνται
με «πολύ καλά» ή και «άριστα».

Αντίφαση

Μάλιστα τονίζουν ότι τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται ένα αντιφατικό
φαινόμενο: γραπτά μαθητών που απαντούν με επιτυχία στα περισσότερα ερωτήματα
των εξετάσεων, σκοντάφτουν σε ερωτήσεις που απαιτούν κρίση, εκφράζουν με
δυσκολία τις σκέψεις τους και εμφανίζουν τερατώδη λάθη.

Εμφανίζονται, δηλαδή, σε δεκάδες εκατοντάδες περιπτώσεις γραπτά που
παραπέμπουν, με βάση τις απαντήσεις τους στα ερωτήματα των εξετάσεων, σε
υποψηφίους που είναι «καλά προετοιμασμένοι» και ταυτόχρονα έχουν έλλειψη
ικανότητας να αρθρώνουν συνεχή λόγο, να ελέγχουν και να λογικοποιούν τις
σκέψεις τους χωρίς χάσματα και αντιφάσεις, να κάνουν λογικές αφαιρέσεις ή να
κατανοούν γραπτά κείμενα εκτός από τα υποτυπώδη. Ένα είδος «προσοντούχων
αγραμμάτων».

Υπάρχει παντελής αδυναμία να προσδιοριστούν ιστορικά γεγονότα και χρονολογικές
περίοδοι, δεν καλλιεργείται στοιχειώδης κριτική ικανότητα και το να φτάνει
ένας μαθητής να θεωρεί τον Απόστολο Γκλέτσο («ήρωα» τηλεοπτικής σειράς στην
οποία έπαιζε τον ρόλο του αξιωματικού του στρατού) ως ήρωα της ελληνικής
Αντίστασης, ή τα Ες – Ες και τη ΓΣΕΕ ως τις μεγαλύτερες αντιστασιακές
οργανώσεις, ή ακόμη χειρότερα την «Ελλάδα σαν μικρή χώρα που πολέμησε το
1821 και με υπερηφάνεια νίκησε τον κατακτητή και εξέδωσε σε όλες τις
χώρες την απορεία και τον ενθουσιασμό» είναι μια ιδιαίτερη μορφή
λειτουργικού αναλφαβητισμού, δηλαδή, έλλειψη της ικανότητας να χρησιμοποιεί το
άτομο τις όποιες γνώσεις έχει λάβει στα δώδεκα χρόνια της σχολικής του πορείας
για να επιλύει στοιχειώδη προβλήματα.

Απονέκρωση κάθε εμβάθυνσης της γνώσης

H «κοινωνία της γνώσης» και «των δικτύων» προβάλλει στους νέους
ανθρώπους ως αξίες τον ατομισμό, τις αξίες της ιδιωτικότητας, την απόρριψη της
συλλογικής δράσης, την απαξίωση της συμμετοχής στα κοινά, τον αχαλίνωτο
ανταγωνισμό, τη λογική «ο καθένας για τον εαυτό του και ο Θεός για όλους», τον
χρησιμοθηρικό χαρακτήρα της γνώσης.

Όλα αυτά και άλλα πολλά αποτελούν από μόνα τους τις «έξυπνες βόμβες» στα
δίκτυα της μάθησης.

Ας έρθουμε, όμως, και στον χώρο της εκπαίδευσης και ας ρίξουμε μια ματιά μέσα
από την «κλειδαρότρυπα» της σχολικής αίθουσας.

Εντατικοποίηση

Στο σημερινό σχολείο είναι ιδιαίτερα αναβαθμισμένη η επιλεκτική λειτουργία εις
βάρος της μορφωτικής.

H εντατικοποίηση των σπουδών μέσα από την εξετασιομανία που διαπερνά όλο το
σχολικό πρόγραμμα δεν αποτελεί παρά τη νεκρολογία της επαφής του μαθητή με την
ουσία της γνώσης.

Γιατί, βέβαια, αν εξετάσει κανείς τη σχέση του περιεχομένου των μαθημάτων
(τι), της μεθόδου (πώς) και των πρακτικών ελέγχου (εξεταστικές δοκιμασίες), θα
διαπιστώσει εύκολα ότι η σύνθεσή τους, την ίδια στιγμή που μεταλλάσσει τη
μαθησιακή διαδικασία σε μεθοδολογική εκγύμναση, δημιουργεί ένα εκρηκτικό
μείγμα που μπορεί και να αναστείλει ακόμη και μορφές προσαρμοστικότητας στη
μάθηση.

«Υπονόμευση»

Οι δήθεν εκσυγχρονιστικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με την κατάταξη των
ερωτήσεων σε κατηγορίες διδακτικών στόχων, αντιβαίνουν την αρχή της ολότητας
και υπονομεύουν βασικές αρχές ανάλυσης και δομικής προσέγγισης του κειμένου.
Με άλλα λόγια, η ανάλυση – κατάτμηση μετατρέπει το κείμενο σε «σφάγιο» που
περιμένει τον ανατόμο του. Θραύσματα γνώσεων και επιλεκτικής μνήμης που δεν
είναι παρά μια από τις μορφές που παίρνει η ικανότητα συγκράτησης πληροφοριών,
η οποία δρομολογείται στα ίδια ίχνη της αποστήθισης που υποτίθεται ότι έρχεται
να αναιρέσει.

Δημιουργούνται έτσι ασφυκτικές συνθήκες, συνθήκες διδακτικού ολοκληρωτισμού,
με αποτέλεσμα τον αφανισμό της διδασκαλίας, το καλούπωμα των εκπαιδευτικών σε
«διδακτικά φέρετρα» και τη χειραγώγηση – αλλοτρίωση των μαθητών.

Με αυτή τη διαδικασία απονεκρώνεται κάθε διαδικασία εμβάθυνσης, κατανόησης,
αμφιβολίας, αμφισβήτησης, εξαφανίζεται το γιατί και το διότι, καταστρέφεται
κάθε δυνατότητα για συλλογική αφήγηση, συνολική εικόνα της φύσης, της
κοινωνίας.