H Eυρώπη προτιμά τις διακοπές

Ο μέσος αριθμός ωρών που απασχολείται κάθε εργαζόμενος με ηλικία 15 έως 25
ετών στη Γαλλία και στη Γερμανία είναι σήμερα περίπου 50% χαμηλότερος από τον
αντίστοιχο στις ΗΠΑ. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες (για παράδειγμα, στην Ιταλία
και στην Ισπανία) ο μέσος αριθμός ωρών εργασίας βρίσκεται κάπου ανάμεσα στα
δύο αυτά άκρα.

Μπορεί οι Αμερικανοί να υπερηφανεύονται για το πόσο σκληρά δουλεύουν, αλλά
αυτές οι διαφορές μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ δεν υπήρχαν πάντα. Μέχρι τα μέσα της
δεκαετίας του ’70, οι εργαζόμενοι και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού
απασχολούνταν περίπου τις ίδιες ώρες. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’70,
ωστόσο, οι Αμερικανοί συνέχισαν να εργάζονται τις ίδιες ώρες, ενώ οι Ευρωπαίοι
άρχισαν να δουλεύουν όλο και πιο λίγο. Αν η Δυτική Ευρώπη χρειάζεται μια
εξήγηση που ο ρυθμός της οικονομικής της ανάπτυξης υπολείπεται από εκείνον των
ΗΠΑ, δεν είναι ανάγκη να ψάξει αλλού.

Από τι εξαρτάται

Είναι και ζήτημα κουλτούρας. Οι Αμερικανοί θεωρούνται (και θέλουν και οι ίδιοι να θεωρούνται) καλβινιστές εργασιομανείς, ενώ οι Ευρωπαίοι θέλουν να πιστεύουν ότι ξέρουν να απολαμβάνουν τις χαρές της ζωής

Ο μέσος αριθμός των ωρών εργασίας ανά άτομο εξαρτάται από μια σειρά από
παράγοντες:

* Τον βαθμό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό (δηλαδή, το ποσοστό του
οικονομικά ενεργού πληθυσμού που εργάζεται ή αναζητεί εργασία).

* Τον αριθμό των αργιών που έχουν οι εργαζόμενοι.

* Τον αριθμό των ωρών εργασίας σε μια «κανονική» εβδομάδα, π.χ. χωρίς αργίες.

Στην πραγματικότητα, η διαφορά ανάμεσα στις ΗΠΑ από τη μια και στις Γαλλία και
Γερμανία από την άλλη, αποδίδεται κατά το μεγαλύτερο ποσοστό της στους δύο
πρώτους παράγοντες, που έχουν περίπου την ίδια βαρύτητα. Έτσι, η μισή διαφορά
οφείλεται στον βαθμό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό και η υπόλοιπη μισή στον
διαφορετικό αριθμό αργιών που απολαμβάνουν οι εργαζόμενοι.

H σημασία των αργιών δεν θα πρέπει να παραξενεύει όσους γνωρίζουν για τις
ερημωμένες ευρωπαϊκές πόλεις τον Αύγουστο, για τις διακοπές τριών εβδομάδων
που απολαμβάνουν οι εργαζόμενοι στη Γαλλία και στην Ιταλία τον Απρίλιο και τον
Μάιο, για τις «ώρες αιχμής» στις γερμανικές πόλεις κάθε Παρασκευή στις 2 μ.μ.
και για τον συνωστισμό στα χιονοδρομικά κέντρα τον Φεβρουάριο, λόγω των
χειμερινών διακοπών στα σχολεία.

Το «γιατί»

Όμως, είναι άλλο πράγμα το να ξέρουμε ότι οι Ευρωπαίοι δουλεύουν λιγότερο, και
άλλο το να γνωρίζουμε και «γιατί» δουλεύουν λιγότερο από τους Αμερικανούς. Μια
εξήγηση είναι ότι οι Αμερικανοί θεωρούνται (και θέλουν και οι ίδιοι να
θεωρούνται) καλβινιστές εργασιομανείς, ενώ οι Ευρωπαίοι θέλουν να πιστεύουν
ότι ξέρουν να απολαμβάνουν τις χαρές της ζωής. Ως Ευρωπαίος που εργάζεται στις
ΗΠΑ, παραδέχομαι ότι κάνω μεγαλύτερες διακοπές από ό,τι οι Αμερικανοί
συνάδελφοί μου. Ίσως να υπάρχει πράγματι μια δόση αλήθειας στην εξήγηση περί
διαφορετικής κουλτούρας. Γιατί, όμως, αυτό ξεκίνησε γύρω στο 1973;

Οι φόροι

Μια δεύτερη εξήγηση είναι οι διαφορές στους φόρους εισοδήματος, που έχουν
αυξηθεί σημαντικά στην Ευρώπη από τη δεκαετία του ’70. Στις ΗΠΑ, οι φόροι
εισοδήματος μειώθηκαν από τις αρχές της δεκαετίας του ’80. H φορολογία
εισοδήματος σίγουρα επιδρά στο πόσο θέλει κανείς να δουλεύει. Ο άντρας, που
συνήθως είναι η κύρια πηγή εισοδήματος στην οικογένεια, θα εξακολουθεί να
δουλεύει αρκετά, αλλά ίσως να μη συμβαίνει το ίδιο με τις γυναίκες. Στο κάτω
κάτω, γιατί να δουλεύει κανείς, όταν ο μισθός του – μετά τους φόρους – ίσα που
φτάνει για τη φροντίδα των παιδιών και του νοικοκυριού; Ούτε, όμως, και αυτή η
εξήγηση είναι επαρκής, επειδή μελέτες για το πώς ανταποκρίνεται η προσφορά
εργασίας στη φορολόγηση δείχνουν ότι πρέπει να υπάρχει και κάτι άλλο που να
εξηγεί το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη – ιδιαίτερα τη
Γαλλία και τη Γερμανία.

H σύνταξη

Για όσους είναι πάνω από 50 ετών, η δομή των συνταξιοδοτικών συστημάτων
σίγουρα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Ήταν και είναι πιο συμφέρον να παίρνει
κανείς νωρίτερα σύνταξη στην Ευρώπη από ό,τι στις ΗΠΑ. Γιατί ένας Ιταλός ή
ένας Γάλλος στα 60 του να εργάζεται σήμερα, όταν θα μπορούσε να έχει πάρει
σύνταξη στη δεκαετία του ’90 – στα πενήντα του – λαμβάνοντας το 80% του
τελευταίου του μισθού; Για τις γυναίκες, τη δεκαετία του ’90 υπήρχε χαμηλότερο
όριο ηλικίας για συνταξιοδότηση, ενώ ακόμη περισσότερα προνόμια είχαν οι
δημόσιοι υπάλληλοι.

Για την απασχόληση

Ούτε αυτό τα εξηγεί όλα. Στις δεκαετίες του ’80 και του ’90, πολλά εργατικά
συνδικάτα στην Ευρώπη, απαντώντας στην αύξηση της ανεργίας, υιοθέτησαν το «ας
εργαστούμε λιγότερο, για να εργαστούμε όλοι». Με άλλα λόγια, ζήτησαν λιγότερες
ώρες εργασίας, για να αυξηθεί η απασχόληση. Το πρόβλημα είναι ότι η συνολική
αποζημίωση δεν μειώθηκε σε αντιστοιχία με τις λιγότερες ώρες εργασίας, με
αποτέλεσμα να αυξηθεί το κόστος αμοιβής ανά ώρα. H χαμηλότερη παραγωγικότητα
και τα μεγαλύτερα κόστη ανά εργαζόμενο απέτρεψαν τις εταιρείες από το να
προσλάβουν κι άλλους, προκαλώντας υψηλότερη χρόνια ανεργία στην Ευρώπη από
ό,τι στις ΗΠΑ.

Για πολιτικούς λόγους

Οι συζητήσεις για την ανάπτυξη στην Ευρώπη είναι σήμερα γεμάτες φανταχτερούς
όρους, όπως «κοινωνία που βασίζεται στη γνώση», «τεχνολογική πρόοδος» και
«επένδυση στην εκπαίδευση». Οι Ευρωπαίοι σίγουρα πρέπει να κάνουν κάτι για το
γεγονός ότι δουλεύουν λίγα χρόνια και με πολλές διακοπές. Όμως, μεγάλο μέρος
της συζήτησης αυτής γίνεται για πολιτικούς λόγους. Είναι πιο καθησυχαστικό –
και κάνει τον κόσμο να νιώθει καλύτερα – να λέει κανείς στους Ευρωπαίους ότι η
ανάπτυξη είναι χαμηλή επειδή η κοινωνία δεν βασίζεται στη γνώση, από το να
επισημαίνει πόσο κοστίζουν στην ανάπτυξη οι πολλές αργίες.

Οι Ευρωπαίοι τείνουν να προτιμούν τις διακοπές, από την ανάπτυξη. Προσωπικά,
μου αρέσει να έχω πολλές διακοπές. Όμως, δεν μπορώ να παραπονιέμαι (και δεν το
κάνω), όταν το εισόδημά μου δεν αυξάνεται όλο και περισσότερο.

© Project Syndicate, Απρίλιος 2004

Ο Alberto Alesina είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του
Χάρβαρντ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ