ΠOPTOΓAΛIΣTOPIEΣ

Φάντο σημαίνει μοίρα. Εξ ορισμού, λοιπόν, η χαρακτηριστικότερη μουσική έκφραση
της πορτογαλικής ψυχής βρίσκεται στον αστερισμό της αναμονής του μοιραίου.
Γεννημένα, όπως τόσα άλλα πράγματα σε αυτή τη χώρα, από την επιμειξία
βραζιλιάνικων και λουζιτανικών στοιχείων, από το θάμπος της γνωριμίας των
φτωχών ξενιτεμένων μουσικών με τη χώρα του καφέ και από το νόστο της
επιστροφής στην πατρίδα, τα φάντος είναι ακόμα ζωντανά και, παρά την αλλαγή
ψυχολογικού κλίματος, ακμαία. Καθώς η απλότητα είναι το χαρακτηριστικό της
Πορτογαλίας και των κατοίκων της, ο τρόπος ν’ ακούσεις σήμερα φάντος είναι κι
αυτός απλός. Μαθαίνεις μια διεύθυνση στη Λισαβώνα και κατά προτίμηση στη
γειτονιά της Αλφάμα, ξεπερνάς κάθε προκατάληψη για τη σχέση μουσικής και
εκζήτησης, ανεβαίνεις και κατεβαίνεις σκαλιά με χρωματιστά πλακάκια,
παραμερίζεις μια τούλινη κουρτίνα που παίζει το ρόλο πόρτας, περιμένεις
ακίνητος κι αμίλητος αν τύχει κι έφτασες στη μέση ενός τραγουδιού κι ύστερα
συνηθίζεις στο ημίφως κι αφήνεσαι στη μαγεία. Τα φάντος είναι συνδυασμός
μουσικής και ποίησης, κιθάρας και φωνής, ελευθερίας και πόνου. Το καθένα
διηγείται μια ιστορία, που την καταλαβαίνεις όσο κι αν δεν ξέρεις τη γλώσσα –
γιατί αυτό ακριβώς κάνει η γλώσσα της τέχνης. Είναι πορτογαλικά όσο δεν
παίρνει και οικουμενικά όσο δε φαντάζεσαι. Ο μεγάλος σύγχρονος φαντίστας
Κάρλος ντο Κόμο δήλωσε τις προάλλες ότι σχεδίαζε να μεταφέρει μια σειρά από
τέτοια τραγούδια στα ιταλικά, για να δώσει την ευκαιρία στους απόγονους του
Βέρντι «να καταλάβουν τι γίνεται από μέσα». Με την εξέλιξη και το τέλος που
είχε η περιπέτεια της Εθνικής Ιταλίας στο Ευρω-2004, ο δίσκος του απειλεί
πλέον να γίνει χρυσός.

Γιατί οι Ιταλοί προκάλεσαν τόσο τη μοίρα τους σ’ αυτή τη διοργάνωση, που
κατέληξαν να τη στρέψουν αμετάκλητα εναντίον τους. Πίστευαν στην ομάδα τους,
αλλά σκορπούσαν την πίστη τους προσπαθώντας ν’ αποδείξουν ότι τους
επιβουλεύονταν οι θεοί. Στον πρώτο αγώνα τούς ένοιαξε μόνο η φτυσιά του Τότι
κι όχι η αδυναμία ιδεών και ανάπτυξης. Με τους Σουηδούς τούς έφταιγε ο Βιέρι
και οι αλλαγές του Τραπατόνι κι όχι το ενστικτώδες πισωγύρισμα όλης της ομάδας
ύστερα από εβδομήντα λεπτά υψηλής ποιότητας ποδοσφαίρου. Πριν από τον
τελευταίο, όπως αποδείχτηκε, αγώνα με τη Βουλγαρία, έμοιαζαν τόσο βέβαιοι για
το σικέ 2-2 των Σκανδιναβών, που όχι μόνο το αποτέλεσμα αυτό ήρθε (γιατί στο
ποδόσφαιρο υπήρχαν πάντα παιχνίδια που τελείωναν με 2-2), αλλά κι έκρυψε τη
δική τους χλωμή και άτολμη απόδοση. Μια ομάδα με μεγάλες εγγενείς δυνατότητες,
με δύο μακράν κορυφαίους Ευρωπαίους παίκτες στις θέσεις τους (Μπουφόν και
Νέστα), αλλά και με ψυχολογία πριμαντόνας, νεύρα αιωνίως εξεταζομένου, ενότητα
Βοσνίας και Ερζεγοβίνης και αγωνιστική διάθεση με σκαμπανεβάσματα σαν του
καιρού της Πορτογαλίας. Με δυο λόγια, μια ομάδα αφημένη στη μοίρα της, από την
οποία, αυτή τη φορά, δεν την ξεπλένει ούτε το μελαγχολικότερο φάντο.