Διαστάσεις H ευφυΐα του πλήθους

Το πλήθος συμπεριφέρεται σαν ένα κοπάδι από πρόβατα, λέμε. Απόψεις δικές
του δεν έχει,κι έτσι τρέχει πίσω από τους δημαγωγούς. Κι όμως, το πλήθος, ο
όχλος όπως το αποκαλούμε περιφρονητικά, είναι πιο σοφό απ’ όλους τους ειδικούς
μαζί.

«Άσχημα νέα – οι μονόκεροι είναι γκέι» (σκίτσο από τον «Νιου Γιόρκερ»)

Πριν από λίγα χρόνια, ο Αμερικανός φυσικός Νόρμαν Τζόνσον από το Εργαστήριο
του Λος Άλαμος έκανε ένα πείραμα. Κατασκεύασε έναν λαβύρινθο και ζήτησε από
τους φοιτητές του να βρουν πόσα βήματα χρειάζονται μέχρι την έξοδο. Στην πρώτη
προσπάθεια, ο μέσος όρος ήταν 34,3 βήματα. Στη δεύτερη, ήταν 12,8 βήματα. Ο
Τζόνσον κατέγραψε στη συνέχεια τι έκαναν οι φοιτητές σε κάθε κρίσιμο σημείο
και χάραξε μια πορεία μέσα από τον λαβύρινθο βασισμένη στην απόφαση που
έπαιρνε κάθε φορά η πλειοψηφία. Προέκυψε τότε ότι ο αριθμός των βημάτων που
χρειάζονταν για την έξοδο ήταν εννιά, ο ίδιος τον οποίο είχε επιτύχει και ο
πιο έξυπνος απ’ όλους τους εθελοντές. Το εντυπωσιακότερο απ’ όλα είναι ότι δεν
υπήρχε τρόπος εξόδου από τον λαβύρινθο με λιγότερα βήματα. H ομάδα είχε βρει
την άριστη δυνατή λύση.

Μήπως λοιπόν το πλήθος δεν είναι τόσο ανόητο όσο νομίζουμε; Στο κάτω-κάτω, πώς
εξηγείται ότι την ώρα της αιχμής οι πεζοί περπατούν σε έναν κεντρικό δρόμο της
πόλης χωρίς να πέφτουν ο ένας πάνω στον άλλο; Όπως λέει ο Τζέημς Σαροβιέτσκι
στο βιβλίο του «H Σοφία του Πλήθους», που κυκλοφόρησε αυτή την εβδομάδα, η ροή
του πλήθους είναι ομαλή και αποτελεσματική επειδή κάθε πεζός κάνει συνεχείς,
μικρές και ασυνείδητες αναπροσαρμογές της κατεύθυνσης και του βηματισμού του.
Ο καθένας από μας διαβάζει τις προθέσεις του άλλου και του μεταβιβάζει με τη
σειρά του τις δικές του προθέσεις. Αυτή η αυθόρμητη χορογραφία ισοδυναμεί όμως
με μια συλλογική ιδιοφυΐα. Το αποτέλεσμα των αποφάσεων που λαμβάνονται από
μένα, από σένα κι από τον τρελό του χωριού είναι τουλάχιστον ισάξιο, αν όχι
ανώτερο, από τις αποφάσεις που λαμβάνει το πιο έξυπνο μέλος της ομάδας.

Ο Σαροβιέτσκι, δημοσιογράφος του περιοδικού Νιου Γιόρκερ, χρησιμοποιεί κι ένα
άλλο παράδειγμα. Σύμφωνα με μετρήσεις που έχουν γίνει στην αμερικανική εκδοχή
του παιχνιδιού «Ποιος θέλει να γίνει εκατομμυριούχος;», η επιλογή του
τηλεφωνήματος σε έναν φίλο δίνει την ορθή απάντηση στο 65% των περιπτώσεων.
Όταν όμως ο παίκτης απευθυνθεί για βοήθεια στο κοινό, μια ανομοιογενή ομάδα
ανθρώπων που δεν είχαν τίποτα καλύτερο να κάνουν εκείνη την ημέρα, αποσπά τη
σωστή απάντηση στο 91% των περιπτώσεων. Αυτό είναι άλλωστε και το μυστικό τού
Google. Πώς τα καταφέρνει αυτή η μηχανή αναζήτησης όχι μόνο να βρίσκει τις
πληροφορίες που θέλουμε στον ελάχιστο δυνατό χρόνο, αλλά και να αξιολογεί τις
απαντήσεις κατά σειρά χρησιμότητας; Είναι απλό: δεν απευθύνεται στους κατόχους
διδακτορικού, αλλά σε ολόκληρο τον παγκόσμιο ιστό. Δηλαδή στους θαμώνες του
εικονικού καφενείου.