TPITH AΠOΨH Eυρωεκλογές 2004

H Ευρώπη απώλεσε σ’ αυτές τις εκλογές μια ανεπανάληπτη ιστορική ευκαιρία για
να «ενηλικιωθεί πολιτικά». Έμεινε πεισματικά προσκολλημένη στη γνωστή λογική
«των εθνικών κρατών» και δεν συζήτησε τα μεγάλα δομικά ζητήματα που θέτει το
σχέδιο του ευρωπαϊκού Συντάγματος. Δεν συζήτησε λ.χ. αν η Ευρωπαϊκή Κεντρική
Τράπεζα πρέπει να λογοδοτεί σε μια πολιτική συνέλευση, ώστε να επιτυγχάνεται ο
εκδημοκρατισμός των οικονομικών θεσμών της Κοινότητας. Δεν προβληματίστηκε,
επίσης, αν πρέπει οι ευρύτερες ευρωπαϊκές μάζες να εκλέγουν τον «ισχυρό»
Πρόεδρο του Συμβουλίου, ώστε να συγκροτούν καινούργιους δεσμούς αλληλεγγύης
μεταξύ τους.

Αντ’ αυτού, οι πολιτικές ελίτ των διαφόρων χωρών μετέτρεψαν απαράδεκτα την
προκείμενη διαδικασία σε κρυφές ή «κεκαλυμμένες» εθνικές εκλογές. Μάλιστα,
μερικοί προσπάθησαν ανιστόρητα και πονηρά να «μοιράσουν ξανά την τράπουλα» του
εγχώριου πολιτικού παιχνιδιού. Έτσι, στη Γερμανία οι συντηρητικοί
Χριστιανοδημοκράτες θέλησαν να ελέγξουν με τις χθεσινές εκλογές τη συνολική
αντοχή τού G. Schrυder («Die Welt», 5/6/2004). Και εδώ στην Ελλάδα
κάποιοι έβαλαν «ετσιθελικά» και αυθαίρετα ένα ποσοστό 33% για τον Γ.
Παπανδρέου, το οποίο ως διά μαγείας (και μεταφυσικά) θα επιβεβαίωνε ή θα
καταρράκωνε αντίστοιχα την ηγεμονία του τελευταίου στον χώρο της αξιωματικής
αντιπολίτευσης.

Οι θλιβεροί υπερασπιστές αυτής της λογικής δεν διέστρεψαν μόνο τον ουσιαστικό
χαρακτήρα των συζητούμενων εκλογών. Λησμόνησαν, επιπλέον, και αυτό που έλεγε ο
Ιταλός φιλόσοφος Α. Gramsci. Δηλαδή, ότι η άσκηση της πολιτικής
αποτελεί αναγκαστικά και μια «διαπαιδαγωγητική» λειτουργία. Υπ’ αυτήν την
έννοια δεν κατανοώ το εξής πράγμα: Γιατί κάποιοι αναλυτές παραξενεύονται
υποκριτικά, όταν το 60% των κατοίκων της Γηραιάς Ηπείρου εκφράζει την απάθειά
του για τις σχετικές υποθέσεις και δηλώνει ευθαρσώς πως δεν γνωρίζει καθόλου
αν και κατά πόσον το Ευρωκοινοβούλιο επηρεάζει την καθημερινή του ζωή
(«International Herald Tribune», 4/6/2004). Όμως, με ποιον τρόπο να
ενημερωθούν οι πολίτες, όταν οι πολιτικοί και τα media ασχολούνται με άλλα
πράγματα;

H παραπάνω δυσάρεστη καταγραφή αμαυρώνει άδικα και τη θεσμική εικόνα του ίδιου
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο την τελευταία πενταετία ψήφισε 400
νόμους που αφορούσαν την προστασία του καταναλωτή, το περιβάλλον κ.λπ. Κάτω
απ’ αυτό το πρίσμα, πιστεύω ακράδαντα ότι η πρόταση του R. Prodi ήταν απόλυτα
ορθή: Δηλαδή, ότι τα 350 εκατομμύρια άτομα που ζουν σ’ αυτό το γεωγραφικό
πεδίο, θα κάλυπταν βίαια και αναγκαστικά αυτά τα «μορφωτικά κενά», αν γινόταν
ένα ταυτόχρονο δημοψήφισμα σε όλες τις χώρες για την έγκριση ή την απόρριψη
του ευρωπαϊκού Συντάγματος («Daily Telegraph», 30/5/2004). Όμως, την
τολμηρή τούτη πρόταση το πολιτικό κατεστημένο των Βρυξελλών την πέταξε στο
«καλάθι των αχρήστων».

Επομένως, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπόρεσε μέχρι σήμερα να ενεργοποιήσει τα πάθη
και την αφοσίωση που οι άνθρωποι νοιώθουν για τα έθνη τους. Αυτό το τεράστιο
έλλειμμα του ενιαίου πολιτικού οράματος εκμεταλλεύονται συνήθως τα ακροδεξιά
(ή ξενοφοβικά) κόμματα, όπως αποδεικνύει και η εκλογική εκτίναξη του Ολλανδού
ευρωσκεπτικιστή Μ. Van Buitenen.

Όμως, στο σημείο τούτο είμαι αναγκασμένος να κάνω την ακόλουθη
κοινωνικοπολιτική επισήμανση. Δηλαδή, πιστεύω ακράδαντα ότι υπάρχει και ένα
ακόμη δομικό αίτιο, το οποίο θα αναγκάζει και στο μέλλον την ευρωπαϊκή
κοινωνία των πολιτών να είναι αποξενωμένη, αδιάφορη (ή χλευαστική) με τις
προκείμενες εκλογές.

Όσο, δηλαδή, οι κάτοικοι αυτής της ηπείρου δεν θα συμμετέχουν απευθείας με την
ψήφο τους σε κάποιον κεντρικό θεσμό, τόσο περισσότερο θα νιώθουν ότι αποτελούν
τα διακοσμητικά στοιχεία μιας απολιθωμένης οντότητας, στην οποία κυριαρχούν οι
επιχειρηματικές ολιγαρχίες και οι πολιτικές ελίτ. Με αυτό το σκεπτικό πιστεύω
ότι η εκλογή του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας πρέπει στο μέλλον να
γίνεται από όλους εκείνους που έχουν αποκτήσει τη ιδιότητα του Ευρωπαίου
πολίτη.

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Από τις χθεσινές εκλογές δεν πρέπει να
βγάλουμε συμπεράσματα «εσωτερικής κατανάλωσης». Το πολιτικό όραμα μιας ισχυρής
(μεταεθνικής) Ευρώπης, που θα επηρεάζει το νεοφιλελεύθερο μοντέλο της
παγκοσμιοποίησης, δεν μπορεί να δομηθεί χωρίς την ενεργό συμμετοχή των πολιτών
(Habermas).

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.