«Θυμάμαι την Tιενανμέν»

Δεκαπέντε χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τη σφαγή στην πλατεία Τιενανμέν
και το Πεκίνο κάνει ό,τι μπορεί για να φιμώσει τους επιζήσαντες, τους
συγγενείς των θυμάτων, τους ακτιβιστές, προκειμένου να «ξεχαστεί» το θέμα.
Ήμουν εκεί τη νύχτα εκείνη, ένας από τους ηγέτες των φοιτητών. Αναρωτιέμαι κι
εγώ: είχε τελικά καμία σημασία εκείνη η διαμαρτυρία;

Μαύρη επέτειος. Ο Γουάνγκ Νταν το 1989, προτού καταστείλει βίαια ο στρατός τις διαμαρτυρίες των φοιτητών. Δεξιά, μια ανέκδοτη φωτογραφία από την πλατεία Τιεν Ανμέν, τη νύχτα της σφαγής

Γιατί συγκεντρωθήκαμε τότε; Μήπως ζήτησαν οι φοιτητές υπερβολικά πολλά; Θα
μπορούσε να είχε αποφευχθεί η αιματοχυσία; Διδάχθηκε τίποτε η ηγεσία; Είναι
όλες σημαντικές ερωτήσεις και ίσως να μη μπορεί κανείς, ούτε καν κάποιος που
βρισκόταν εκεί, να τις απαντήσει. Έχει σημασία πάντως να θυμόμαστε το σκεπτικό
πίσω από την εξέγερση. Στις μέρες μας, το μόνο που δείχνουν να θυμούνται οι
άνθρωποι είναι πως οι φοιτητές ζητούσαν δημοκρατία. Στην πραγματικότητα όμως,
εγείραμε το θέμα της δημοκρατίας λόγω μιας αξίωσης ακόμα πιο θεμελιώδους για
εκείνη την εποχή – αξίωσης για την εξάλειψη της διαφθοράς. Φοιτητές και
διανοούμενοι πίστευαν πως ο μόνος τρόπος να ξεριζωθεί η κυβερνητική διαφθορά
ήταν η εγκαθίδρυση δημοκρατικών θεσμών.

H διαφθορά

Φυσικά, η κλίμακα της διαφθοράς του 1989 μοιάζει μηδαμινή σε σύγκριση με τη
μαζική λεηλασία του κράτους που συμβαίνει σήμερα. Στα χρόνια που μεσολάβησαν,
στάθηκε αδύνατο για τους πολίτες να εγκαθιδρύσουν ανεξάρτητους θεσμούς
εναντίον της διαφθοράς και η λαϊκή πίεση έχει μειωθεί από το φόβο των
αντιποίνων. Μόνο το κόμμα αστυνομεύει το κόμμα κι ας είναι αυτό το μεγαλύτερο
εμπόδιο για την ανάπτυξη της χώρας. Θυμάμαι ακόμα φίλους να λένε, τότε, πως οι
μεταρρυθμίσεις δεν θα ήταν αρκετές – πως αν το κόμμα δεν άφηνε κάποιο χώρο στο
λαό να κυβερνήσει τον εαυτό του, η οικονομική ανάπτυξη θα σήμαινε μόνο
περισσότερα ρουσφέτια για το κράτος να διανείμει. H ανησυχία τους μοιάζει
σήμερα προφητική.

Τα αιτήματα

Αν όμως αυτό ήταν το βασικό σκεπτικό μας, τι ζητούσαμε; Όταν ξεκινήσαμε την
απεργία πείνας, είχαμε μόνο δύο αιτήματα. Το ένα ήταν να διορθώσει η κυβέρνηση
ένα κύριο άρθρο που είχε δημοσιεύσει στις 26 Απριλίου αποκαλώντας το φοιτητικό
κίνημα «ντονγκ λουάν», δηλαδή «ταραξίες». Το δεύτερο ήταν απλώς να ξεκινήσει
ένα δημόσιο διάλογο μαζί μας με σκοπό τη μεταρρύθμιση. Μπορεί να πει κανείς
ότι επρόκειτο για ριζοσπαστικά αιτήματα; Κοιτάζοντας πίσω, και σε σύγκριση με
τα δημοκρατικά κινήματα στην Ανατολική Ευρώπη ή ακόμη την Ταϊβάν, οι αλλαγές
που ζητούσαμε δεν ήταν ιδιαίτερα ριζικές. Μπορεί βέβαια να τρομάξαμε το
Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα, αυτό όμως αντανακλά περισσότερο τη βαθιά του
ανασφάλεια. Έχασε μια πολύτιμη ευκαιρία να συνεργαστεί με τον λαό για τον
οποίο υποτίθεται πως νοιάζεται, και πρέπει μόνο του να επωμιστεί το βάρος των
εκατοντάδων, ίσων και χιλιάδων ζωών που χάθηκαν. Κι εντούτοις, ακόμα και
σήμερα, αρνείται με το άλλοθι της ανάγκης για ενότητα και σταθερότητα να
ανοίξει τον φάκελο της Τιενανμέν, προτιμώντας να θέτει σε κατ’ οίκον
περιορισμό όσους επιμένουν να ζητούν δικαίωση.

Ζήτημα επιλογής

Τελικά, αν τα όσα συνέβησαν στην Τιενανμέν πριν από 15 χρόνια έχουν κάποια
σημασία, αυτή είναι τα όσα μας δίδαξαν για το Κομμουνιστικό Κόμμα. Όταν
αναγκάζεται να επιλέξει ανάμεσα στην επιβίωσή του και το συμφέρον του έθνους,
το κόμμα θα επιλέγει κάθε φορά το πρώτο. Ούτε το πόσο λογική είναι η αξίωση
ούτε το πόσο μετριοπαθώς τίθεται στο κόμμα παίζουν κανένα ρόλο. H Τιενανμέν
μας δίδαξε ότι το κόμμα ζει μόνο για τον εαυτό του.

Για τον ηγετικό του ρόλο στο φοιτητικό κίνημα, ο Γουάνγκ Νταν έμεινε
στις κινεζικές φυλακές συνολικά έξι χρόνια, από το 1989 έως το 1993 και από το
1996 έως το 1998. Αφέθηκε ελεύθερος τον Απρίλιο του 1998 για ιατρικούς λόγους
και αυτοεξορίστηκε στις ΗΠΑ. Σήμερα, είναι υποψήφιος διδάκτωρ Ιστορίας στο
Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Το σχόλιό του δημοσιεύτηκε στο περιοδικό
«Νιούζγουικ».

Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη