ZAΧA ΧANTINT «H επανάσταση είναι γυναίκα»

H Ζάχα Χαντίντ με δύο από τα έργα της, τον πυροσβεστικό σταθμό της Vitra στη Γερμανία και τον βατήρα στο αυστριακό χιονοδρομικό κέντρο Μπεργκίνζελ

Πέρασαν αρκετά χρόνια μέχρι η κλειστή ανδροκρατούμενη κοινωνία των
αρχιτεκτόνων να παραδεχτεί ότι μία γυναίκα διαθέτει τις ικανότητες ώστε το
έργο της να αναμετρηθεί με τα οράματα και την κοσμοθεωρία τους. H Ζάχα
Χαντίντ, όμως, κατάφερε και έσπασε το κατεστημένο. Και την ερχόμενη Τρίτη
ταξιδεύει στην Αγία Πετρούπολη για να παρευρεθεί στην απονομή του φετινού
βραβείου Πρίτζκερ, το οποίο αποτελεί την επίσημη αναγνώριση του πρωτοποριακού
έργου της. Ενώ είναι και η πρώτη φορά στην ιστορία των είκοσι έξι χρόνων από
τη θέσπιση του βραβείου Πρίτζκερ που τα μέλη της επιτροπής το απονέμουν σε
γυναίκα.

«Είναι ενοχλητικό. Καθώς δεν υπάρχουν πολλά μουσεία στην Ευρώπη ή αλλού τα
οποία να έχουν σχεδιαστεί από γυναίκες. Το γεγονός αυτό είναι ενδεικτικό για
την κατάσταση την οποία αντιμετωπίζουν οι γυναίκες αρχιτέκτονες. Αν είσαι
γυναίκα είναι δύσκολο να επιτύχεις σε οποιοδήποτε επάγγελμα. Πρέπει να
δουλεύουμε πιο σκληρά για να αποδείξουμε την αξία μας. Αλλά αυτή η
υπερπροσπάθεια μάς κάνει πιο δυνατές. Επομένως, αυτή η διάκριση σου προκαλεί
μία αίσθηση υπερηφάνειας, αλλά υπερισχύει η αμηχανία και η απογοήτευση»,
δήλωσε μετά την ανακοίνωση του ονόματός της για το Πρίτζκερ 2004 τον περασμένο
Μάρτιο. Και συμπλήρωσε στους «New York Times» πως το βραβείο «θα φανεί ως
ένδειξη ότι ενώ ήμουν ένα δύσκολο άτομο κατέληξα να γίνω μέρος του
κατεστημένου».

Γεννημένη στη Βαγδάτη το 1950, αλλά εγκατεστημένη στο Λονδίνο σε όλη τη
διάρκεια της σπουδαστικής και επαγγελματικής διαδρομής της, η Ζάχα Χαντίτ
απέκτησε τη φήμη μιας ντίβας, μιας γυναίκας με υπερμεγεθυμένο «εγώ» και με
τεράστια ανεπτυγμένο διανοητικό επίπεδο. Από το 1977, που εγκατέλειψε το
αρχιτεκτονικό γραφείο του Ρεμ Κούλχας και του Ηλία Ζέγκελη στο Λονδίνο για να
ανοίξει το δικό της, η Χαντίντ κόπιασε και έδωσε τις δικές της μάχες με τα
σχέδιά της, για να συστηθεί στην αρχιτεκτονική κοινότητα ως επαναστάτρια.
Καθώς χρειάστηκε να πείσει κυβερνήσεις, κατασκευαστικές εταιρείες, ιδιώτες ότι
τα σύνθετα, γωνιώδη, πολυπεπίπεδα σχέδιά της μπορούν να ξεφύγουν από το χαρτί
και γίνουν πραγματικότητα. Δεν υπήρξε συμμετοχή της Ζάχα Χαντίντ σε διεθνή
αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που να μη δημοσιευτεί και σχολιαστεί από τις
εγκυρότερες αρχιτεκτονικές περιοδικές εκδόσεις.

«Στα χρόνια της μαθητείας μου στο Ρεμ Κούλχας, ανακαλύψαμε ότι ο
δημόσιος χώρος ήταν ένα πεδίο σύνθεσης επιμέρους δημόσιων χώρων. Στις αρχές
της δεκαετίας του 1980 η ιδέα μας ήταν να δημιουργήσουμε έναν νέο κόσμο. H
αρχιτεκτονική δεν έπρεπε να βασίζεται πάνω στον ιδιωτικό, αλλά στον δημόσιο
χώρο. Που σημαίνει χώρους συναθροίσεων, εκδηλώσεων, όπου θα υπήρχαν αίθουσες
τέχνης, εστιατόρια ή μέρη όπου οι άνθρωποι θα διασκέδαζαν και θα
ξεκουράζονταν». H Χαντίντ μιλάει για τη γεωμετρία των πόλεων και εννοεί
ανοιχτούς τόπους, παρά «οχυρώσεις» με ελάχιστη πρόσβαση του κοινού σε αυτές.
«Οι μεγάλοι χώροι δεν εννοούνται μόνο ως έκταση, αλλά και ως μέρη όπου ο
καθένας έχει πρόσβαση σε αυτά. Σε αυτούς τους χώρους δεν υπάρχει κλειδί ή
αντίτιμο εισόδου. Ο κόσμος έχει ανάγκη από καλύτερη ποιότητα χώρου».

Και σκηνικά για τους Pet Shop Boys!

Το ’90 η Ζάχα Χαντίντ έπρεπε να περιοριστεί σε μικρής κλίμακας κατασκευές στην
Ευρώπη: ένα συγκρότημα κατοικιών, ένας σταθμός πυροσβεστικής στο εργοστάσιο
επίπλων Vitra στη Γερμανία. Όμως τα τελευταία χρόνια, φαίνεται ότι τα σχέδιά
της με το ευρηματικό αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο των λοξών διαγώνιων γραμμών
άρχισαν να κατακλύζουν Ευρώπη και Αμερική. Όπως το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης
Ρόζενταλ στο Σινσινάτι, ο βατήρας για άλματα στο χιονοδρομικό κέντρο
Μπεργκίνζελ στο Ίνσμπρουκ, ο σταθμός του τραμ στο Στρασβούργο, αλλά και τα
σκηνικά της περιοδείας των Pet Shop Boys. Ενώ το γραφείο και οι συνεργάτες της
ετοιμάζουν ένα εργοστάσιο της BMW στη Λειψία, μία πλατεία και ένα πολυσινεμά
στη Βαρκελώνη, μία γέφυρα μεγάλων διαστάσεων στο Άμπου Ντάμπι και ένα μουσείο
στη Ρώμη. Ιδιαίτερα στο έργο της Ρώμης χειρίζεται τους όγκους με μία
ρευστότητα για να υπογραμμίσει τον όγκο των υδάτινων ρευμάτων. «Υπάρχει στο
νερό η απουσία του χρόνου. Όταν ήμουν παιδί ζούσα στη Βαγδάτη και μία φορά
βρέθηκα στην Αίγυπτο. Και παρατήρησα ότι ο Νείλος, όπως ο Τίγρης και ο
Ευφράτης, έδινε την ίδια αίσθηση, καθώς αυτά τα ποτάμια κυλούσαν στα ίδια μέρη
εδώ και πολλά χρόνια. Αυτή η εμπειρία στάθηκε καθοριστική για μένα. H
ρευστότητα του νερού, σου δίνει την αίσθηση της απουσίας του χρόνου. Αν την
εφαρμόσεις στον χώρο, σε οδηγεί στο να αποφύγεις το γραμμικό σχήμα των τοίχων
και των εισόδων. Κυλάς και επιστρέφεις. Και ξανά από την αρχή».

INFO

H τελετή απονομής του βραβείου Πρίτζκερ θα γίνει τη Δευτέρα 31 Μαΐου στην Αγία
Πετρούπολη. Ίντερνετ: http:
//www.zaha-hadid.com, http: //www.pritzkerprize.com