Διαστάσεις H υπέρβαση του Mπερτινότι

Αυτή κι αν είναι αντιστροφή των ρόλων: ένας πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας
να εγκαλεί τον ηγέτη ενός κομμουνιστικού κόμματος επειδή αποκήρυξε τον Στάλιν!
H Ιταλία πρωτοτυπεί ξανά.

«Ενεργοποιεί τη βάση του» (σκίτσο από τον Νιου Γιόρκερ)

Ο Φάουστο Μπερτινότι είχε ένα όνειρο: να αναλάβει την προεδρία ενός ευρωπαϊκού
φόρουμ, ενός πανευρωπαϊκού μηχανισμού που να μπορεί να παρεμβαίνει ουσιαστικά
στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης, αν όχι για την ανατροπή της, τουλάχιστον
για τη διόρθωσή της. Πριν από λίγες μέρες τα κατάφερε. Εξελέγη ηγέτης της
ευρωπαϊκής Αριστεράς, ενός σχηματισμού που συγκεντρώνει κόμματα με διάφορες
κομμουνιστικές αποχρώσεις, αλλά έναν κοινό σκοπό: την ευπρόσωπη παρουσία στις
επικείμενες ευρωεκλογές. Για να κερδίσει αυτό το αξίωμα, ο αρχηγός της
Κομμουνιστικής Επανίδρυσης έπρεπε να κάνει μια υπέρβαση: να σχίσει δημοσίως
τις πιο μαύρες σελίδες της ιστορίας του κομμουνισμού. Να πετάξει από πάνω του
το βάρος των γκουλάγκ. Να διαχωρίσει τη θέση του από εκείνους που πιστεύουν
ακόμη στη δικτατορία του προλεταριάτου. Να αποδείξει ότι κοιτάζει μπροστά, όχι
πίσω.

Μια τέτοια απόφαση, προφανής εδώ και πολλά χρόνια για ένα μεγάλο μέρος της
ευρωπαϊκής Αριστεράς, ήταν σίγουρα δύσκολη και γενναία για έναν άνθρωπο σαν
τον Μπερτινότι. Αντιδράσεις θα υπήρχαν, το ήξερε: κάποιοι θα τον έλεγαν
πουλημένο, όπως είχε πει κι εκείνος πουλημένους κάποιους παλιούς του
συντρόφους που τόλμησαν πριν από μερικά χρόνια να παίξουν το παιχνίδι της
αστικής τάξης, να αναλάβουν δηλαδή τη διακυβέρνηση της Ιταλίας. Αυτό που
σίγουρα δεν περίμενε είναι να τον επιτιμήσει ένας φιλελεύθερος καθολικός σαν
τον Φραντσέσκο Κοσίγκα. «Αγαπητέ Μπερτινότι, πιστεύω πως η “εναλλακτική
ευρωπαϊκή Αριστερά” σας είναι και θέλει να είναι μια κομμουνιστική Αριστερά,
που θα λαμβάνει βέβαια υπόψη τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα», έγραψε ο πρώην
Πρόεδρος της Δημοκρατίας σε μια ανοιχτή επιστολή που δημοσιεύτηκε στην
εφημερίδα Λιμπερατσιόνε. «Για να είστε όμως αξιόπιστοι, δεν μπορείτε να
καταδικάζετε ή να απαρνείστε τον “ιστορικό κομμουνισμό”: κατά συνέπεια, δεν
μπορείτε να καταδικάζετε ή να απαρνείστε ούτε τον Στάλιν ούτε τον σταλινισμό,
χωρίς τους οποίους σήμερα δεν θα υπήρχατε».

Εξάδελφος των Ενρίκο και Τζοβάνι Μπερλινγκουέρ, ο Κοσίγκα είχε βρεθεί στα 16
του χρόνια ένα βήμα από την ένταξη στο θρυλικό PCI. Έκτοτε δεν έχει πάψει να
πιστεύει ότι ο κομμουνισμός ήταν ένα λαμπρό ιδανικό δικαιοσύνης, ανεξαρτησίας
και ελευθερίας, όπως και ότι χωρίς τον Κόκκινο Στρατό και την KGB η Σοβιετική
Ένωση δεν θα είχε αντισταθεί στις πιέσεις της Δύσης και τα κομμουνιστικά
κόμματα της Δύσης δεν θα είχαν παίξει το ρόλο που έπαιξαν. «Μην αποκηρύσσετε
λοιπόν την ιστορική σας ταυτότητα, στην οποία ο Στάλιν έπαιξε αποφασιστικό
ρόλο», λέει στον Μπερτινότι. Αλλά εκείνος, όχι λιγότερο ευφυής από φιλόδοξος,
δεν έπεσε στην παγίδα. «H θέση σου απέναντι στον Στάλιν οφείλεται στο ότι
διαβάζεις την Ιστορία με τα μάτια του νικητή», απάντησε. «Διαφωνώ μαζί σου,
αλλά σε θαυμάζω για την ακριβή, έξυπνη και παθιασμένη επιχειρηματολογία σου».