Tο Mάαστριχτ φρενάρει την Eυρώπη

H Ευρώπη υπολείπεται οικονομικά έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών εξαιτίας δύο
καταστροφικών πολέμων. H απόσταση αυτή δεν μειώθηκε μετά τον A’ Παγκόσμιο
Πόλεμο. Εκείνο, όμως, που αποτέλεσε πραγματική έκπληξη για τους ειδικούς, ήταν
ότι από το 1950 έως το 1980 οι χώρες της Ευρωπαϊκής Κοινής Αγοράς δεν
κατάφεραν να αναπτυχθούν ταχύτερα από τις ΗΠΑ. H Γαλλία και η Γερμανία ήταν οι
δυναμικοί ηγέτες στα πρώτα βήματα της Κοινής Αγοράς, αλλά η Ιταλία, το Βέλγιο
και η Ολλανδία έκαναν κι αυτές προόδους όσον αφορά τη βελτίωση της
παραγωγικότητας και το μέσο επίπεδο διαβίωσης.

Πριν και μετά το 1970 οι χώρες της ζώνης του Ειρηνικού – κυρίως η Ιαπωνία, το
Χονγκ Κονγκ, η Ταϊβάν, η Σιγκαπούρη και η Νότια Κορέα – αναπτύχθηκαν με
απίστευτους ρυθμούς. Αυτό, σε συνδυασμό με τους αυξανόμενους ρυθμούς ανάπτυξης
της ΕΟΚ τον καιρό εκείνο, είχε ως αποτέλεσμα η συμμετοχή των ΗΠΑ στην ανάπτυξη
της παγκόσμιας οικονομίας να μειωθεί από 40% σε 35%. Σήμερα, η συμμετοχή των
ΗΠΑ στην ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας κυμαίνεται μεταξύ 20% και 25%.

Πρέπει να αναλογιστούμε, βέβαια, ότι οι Αμερικανοί αντιστοιχούν μόλις στο 5% –
6% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ωστόσο, από το 1990 και μετά, η ανάπτυξη της
Ευρώπης είναι λίγο μικρότερη από την ανάπτυξη στη Βόρεια Αμερική. Γιατί, όμως,
συμβαίνει αυτό; Εν μέρει επειδή υπήρξε απογοητευτική οικονομική ανάπτυξη στις
τρεις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης, τη Γερμανία, τη Γαλλία και την
Ιταλία. Αντίθετα, η μεγαλύτερη ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά τη Συνθήκη
του Μάαστριχτ επετεύχθη σε χώρες όπως η Ιρλανδία, η Φινλανδία, ακόμη και η
Ισπανία και η Ολλανδία. Οι χώρες αυτές εμφάνισαν ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη
από το ηγετικό τρίο της Ευρώπης.

Πλοία χωρίς πηδάλιο

Αποτελεί μόνο σύμπτωση το γεγονός ότι τη μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη
παρουσιάζουν σήμερα οι χώρες της E.E. που δεν έχουν μπει ακόμη στη Νομισματική
Ένωση του ευρώ και της νέας Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας; H Μεγάλη Βρετανία
τής μετά Θάτσερ εποχής, η Δανία και η Σουηδία φαίνεται ότι ωφελήθηκαν που δεν
εγκατέλειψαν την αυτονομία τους στη διαμόρφωση των νομισματικών ισοτιμιών, της
νομισματικής και της δημοσιονομικής πολιτικής. Αντίθετα, η Γερμανία, η Γαλλία
και η Ιταλία μοιάζουν με πλοία χωρίς πηδάλιο. H παλιά Bundesbank, η Τράπεζα
της Γαλλίας και η Τράπεζα της Ιταλίας δεν έχουν, πλέον, λόγο στη διαμόρφωση
της πολιτικής των επιτοκίων, επειδή τις εξουσίες αυτές έχει τώρα μόνον η EKT
στη Φρανκφούρτη.

Και οι τρεις χώρες θα χάσουν, επίσης, την ευχέρεια που έχουν να διαμορφώνουν
τη δική τους δημοσιονομική πολιτική, αν και οι τρεις αψηφούν σήμερα τις
προσταγές των Βρυξελλών να μειώσουν τα ελλείμματά τους κάτω από το 3% των
εθνικών ΑΕΠ. Και, φυσικά, δεν είναι πια δυνατόν να τονωθεί η οικονομία με το
να υποτιμηθεί το γαλλικό φράγκο, η ιταλική λίρα ή το γερμανικό μάρκο. Το ευρώ
έχει αντικαταστήσει αυτά τα άλλοτε πανίσχυρα νομίσματα.

Ένα νούμερο για όλους

Σημαντικό μέρος της ευθύνης για την υστέρηση της ευρωπαϊκής ανάπτυξης έναντι της αμερικανικής, από το 1998 έως το 2004, πρέπει να αποδοθεί στην άρνηση της EKT να μειώσει τα επιτόκια του ευρώ

Οι σκεπτικιστές, στα τέλη της δεκαετίας του ’90, είχαν προειδοποιήσει για
προβλήματα που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν από όσα επιβάλλει η Συνθήκη του
Μάαστριχτ. H πολιτική αυτή μοιάζει με προσπάθεια να εφαρμοστεί «ένα νούμερο»
παπούτσι στα πόδια των 15 χωρών – μελών, τα οποία είναι διαφορετικού μεγέθους.
Οι σκεπτικιστές αυτοί, πολλοί από τους οποίους ήταν Αμερικανοί, κατηγορήθηκαν
ότι ζήλευαν το ευρώ, επειδή το έβλεπαν σαν αντίπαλο νόμισμα του αμερικανικού
δολαρίου. H οικονομική ιστορία των τελευταίων πέντε ετών, όμως, έχει μάλλον
επιβεβαιώσει παρά διαψεύσει τις προβλέψεις τους.

Τα μέτρα που πήρε η Ευρώπη όσον αφορά τη μακροοικονομική πολιτική, μείωσαν την
οικονομική πρόοδο. Σημαντικό μέρος της ευθύνης για την υστέρηση της ευρωπαϊκής
ανάπτυξης έναντι της αμερικανικής, από το 1998 έως το 2004, πρέπει να αποδοθεί
στην άρνηση της EKT να μειώσει τα επιτόκια του ευρώ, όπως έκανε ο Άλαν
Γκρίνσπαν, πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ, ο οποίος οδήγησε το βασικό
επιτόκιο του δολαρίου στο 1%. Για να είμαστε δίκαιοι, πρέπει να πούμε ότι η
EKT δεν είναι ηλιθιωδώς παρανοϊκή όσον αφορά τον φόβο του πληθωρισμού. Ο
πληθωρισμός είναι κάτι κακό αν τον δει κανείς από την πλευρά της συνεχιζόμενης
οικονομικής ανάπτυξης και της αύξησης της παραγωγικότητας.

Καλές προοπτικές

Ο καθηγητής Oliver Blanchard, ειδικός του MIT για τη γαλλική και τις άλλες
ευρωπαϊκές οικονομίες, πιστεύει ότι οι προοπτικές της Ευρώπης είναι καλές και
μπορεί να βελτιωθούν ακόμη περισσότερο. Οι Γάλλοι και οι Γερμανοί εργάζονται,
από το 1970 και μετά, όσες ώρες εργάζονται και οι Αμερικανοί. Επιπλέον, πολλά
αλλάζουν στη φιλοσοφία των εργατικών συνδικάτων, αλλά και στους κανονισμούς
που αφορούν τις βιομηχανικές και τις χρηματοοικονομικές αγορές, που μπορεί να
επιφέρουν μεγαλύτερη ανάπτυξη στην E.E. την περίοδο 2004-2010.

Θα προσθέσω ένα ακόμη σημείο: Τώρα που φαίνεται να τελειώνει η περίοδος της
οικονομικής στασιμότητας στην Ιαπωνία, δώδεκα χρόνια μετά το σκάσιμο της
φούσκας, δημιουργούνται ελπίδες ότι κάτι αντίστοιχο θα συμβεί σε άλλες χώρες,
όπως η Γαλλία και η Γερμανία. Όταν κοιτάμε ένα ρολόι, ποτέ δεν βλέπουμε τον
μικρό δείκτη να κινείται. Όμως, ο δείκτης αυτός ποτέ δεν σταματά. Με τον
καιρό, μικρές οικονομικές πρόοδοι μπορεί να επιφέρουν μια μεγάλη οικονομική
πρόοδο.

© Tribune Media Services International, 2004

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ