TPITH AΠOΨH H Eυρώπη και το περιβάλλον

Οι φετινές ευρωεκλογές πραγματοποιούνται σε μία ιδιαίτερα κρίσιμη για το
μέλλον της E.E. περίοδο. H διεύρυνση είναι πια γεγονός και ο ευρωπαϊκός χάρτης
αλλάζει με την εισδοχή χωρών και οικονομιών που καλούνται να αποδείξουν ότι
μπορούν να συμβαδίσουν με το κοινοτικό κεκτημένο. Πράγμα καθόλου αυτονόητο
διότι, εκτός από τα κριτήρια της Κοπεγχάγης, υπάρχει και η πραγματικότητα, την
οποία οι πολίτες της Γηραιάς Ηπείρου βιώνουν με τον δικό τους τρόπο. Για
παράδειγμα, δεν φθάνει μόνο να υπάρξουν εκείνες οι διαρθρωτικές αλλαγές που θα
ευθυγραμμίσουν τη γεωργική πολιτική των νέων χωρών με τους δείκτες της ΚΑΠ,
αλλά και να επιτευχθεί η διατροφική επάρκεια και η ποιότητα των προϊόντων. Το
τελευταίο αυτό ζήτημα, παρά το ότι δεν αποτελεί τυπικό προαπαιτούμενο της
σύγκλισης, απασχολεί ένα όλο και μεγαλύτερο αριθμό πολιτών και καταναλωτών,
ιδίως μετά τις σχετικά πρόσφατες διατροφικές κρίσεις (τρελές αγελάδες,
διοξίνες, μεταλλαγμένα κτλ.). H απότομη άλλωστε εισβολή των καπιταλιστικών
προτύπων στις πρώην ανατολικές χώρες δεν αποτελεί και την καλύτερη εγγύηση για
την υπεράσπιση των ποιοτικών πλευρών της ανάπτυξης, ιδιαίτερα αυτών που
συνδέονται με την υγεία και το περιβάλλον.

Πολύ περισσότερο όταν στις νέες χώρες, αλλά και στις υπό ένταξη, μεταφέρεται
σταδιακά ένα μεγάλο μέρος της μεταποιητικής βιομηχανίας από τη Δυτική Ευρώπη
και όχι μόνο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην τελευταία έκθεση (Μάιος του
2003) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος. Στην ίδια έκθεση σημειώνεται η
δυσκολία των περιφερειακών χωρών να υιοθετήσουν αποτελεσματικές πολιτικές για
τον περιορισμό των αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και οι αρνητικές πλευρές από
την εγκατάλειψη της γης μετά την οικονομική και ιδιοκτησιακή αναδιάρθρωση. Αν
και η σχετική αποβιομηχάνιση που συνόδευσε την κατάρρευση των σοβιετικού τύπου
καθεστώτων αποφόρτισε το περιβάλλον από σημειακά έντονες πιέσεις, εν τούτοις
δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι η ρύπανση δεν θα επανέλθει σταδιακά στα
προηγούμενα επίπεδα. Με άλλα λόγια, οι χώρες αυτές θα πρέπει να καταβάλλουν
πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια απ’ ό,τι οι αρχαιότεροι (και πλουσιότεροι) των
εταίρων.

Είναι άλλωστε γεγονός ότι οι περισσότερες βελτιώσεις που παρατηρήθηκαν στο
ευρωπαϊκό περιβάλλον κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες οφείλονται σε μέτρα
«τελικής φάσης», δηλαδή μέτρα καταστολής, και λιγότερο σε μέτρα βασισμένα στην
αρχή της πρόληψης. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τα οφέλη να χαθούν και πάλι, αν
η ανάπτυξη συνεχίσει να βασίζεται σε παραδοσιακές περιβαλλοντικές πρακτικές
και όχι στις βιώσιμες και οικολογικά αποδοτικότερες επιλογές. Χαρακτηριστικό
παράδειγμα, ο τομέας των μεταφορών. H βελτίωση της τεχνολογίας των αυτοκινήτων
και των καυσίμων σίγουρα μείωσε σε σημαντικό βαθμό την επιβάρυνση της
ατμόσφαιρας από επικίνδυνους ρύπους, μεταξύ των οποίων τα οξείδια του αζώτου ή
ο μόλυβδος. Τα κέρδη όμως αυτά γρήγορα θα εξανεμισθούν αν δεν γίνει πράξη αυτό
που ονομάζεται «βιώσιμη κινητικότητα» και που δεν είναι άλλο από τη μείωση της
χρήσης των αυτοκινήτων και στροφή στα μέσα μαζικής μεταφοράς, ιδιαίτερα στα
μέσα «σταθερής τροχιάς». Είναι άλλωστε γνωστό ότι ο τομέας των μεταφορών
αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους δείκτες της «αειφορικότητας» και κλασικό
παράδειγμα αντιπαλότητας ανάμεσα στο συλλογικό συμφέρον και τον
ιδιωτικοποιημένο καταναλωτισμό.

Πώς όμως συνδέονται όλα τα παραπάνω με την ψήφο στις ευρωεκλογές; Είναι ένα
δύσκολο ερώτημα που παραπέμπει σε ένα ακόμη πιο δύσκολο εγχείρημα. Αυτό δηλαδή
που καλείται να κάνει ο Ευρωπαίος ψηφοφόρος που θέλει να πάει πέρα από τον
κομματικό πατριωτισμό. Να βρει, με άλλα λόγια, μέσα από τις πολιτικές των
κομμάτων (ή των συνασπισμών κομμάτων) εκείνες τις διαφορές, όχι μόνο στα
προγράμματα, αλλά και στις πρακτικές που ευνοούν τη μία ή την άλλη κατεύθυνση.
Να αποκρυπτογραφήσει τη δυναμική του φιλελευθερισμού (που αποτελεί την
ανερχόμενη δύναμη), να αποτιμήσει το σοσιαλδημοκρατικό πείραμα (που κυριάρχησε
στην Ευρώπη την προηγούμενη δεκαετία), να σταθμίσει τη συμβολή των Πρασίνων
στη διαμόρφωση της νέας Ευρώπης ή να ευθυγραμμισθεί με τον σκεπτικισμό ή και
την άρνηση των πιο παραδοσιακών σχηματισμών της Αριστεράς; Δύσκολο, αλλά όχι
ακατόρθωτο. Χρειάζεται λίγη περισσότερη ενημέρωση και προσωπική αναζήτηση. H
περιπλάνηση στο Διαδίκτυο, όπου πρακτικά υπάρχουν όλες οι πληροφορίες, είναι
ένα από τα διαθέσιμα μέσα. H ανάγνωση «πίσω από τις γραμμές» είναι ένα άλλο,
πιο επίπονο και πιο παραδοσιακό.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός