TPITH AΠOΨH Σούπερ Mπάλα στο Kυπριακό

Στο Μέγαρο Μαξίμου κυριαρχεί η άποψη πως το πολιτικό κόστος δεν θα προέλθει
από το Κυπριακό, αλλά από τις εξελίξεις στο πεδίο της «καθημερινότητας». H
αναγόρευση της «καθημερινότητας» σε εθνικό θέμα συνέβη γιατί ένας από τους
«επικοινωνιακούς μύθους» της τελευταίας 8ετίας είναι πως η εξωτερική πολιτική
δεν επηρεάζει την πρόθεση ψήφου. Όμως, αυτό συμβαίνει όταν η εξωτερική
πολιτική εξελίσσεται θετικά. Όταν συγκεντρώνονται σύννεφα, τότε ανεβαίνει τα
σκαλιά του πίνακα με τα «κύρια προβλήματα της χώρας». Ωστόσο, οι υψηλές
επιδόσεις του κ. Σημίτη στην προώθηση των εθνικών συμφερόντων δεν έμειναν
χωρίς πολιτικό αντίκρυσμα. Αντίθετα, εξασφάλισαν ευστάθεια τετραετίας στην
προηγούμενη κυβέρνηση. Επίσης, η επιτυχημένη εξωτερική πολιτική επιδρά
σταθεροποιητικά σε άλλα πεδία όπως είναι η εμπιστοσύνη στην οικονομία η οποία
μετατρέπεται σε αγοραστική δύναμη και θέσεις εργασίας – δηλαδή στις δύο
ισχυρότερες συνιστώσες της «καθημερινότητας». Παρ’ όλα αυτά, η κυβέρνηση
φαίνεται να εκτιμά πως το εθνικό θέμα της Κύπρου έχει πολιτική βαρύτητα
ανάλογη με το πέταγμα μιας πεταλούδας. Όμως, η «πεταλούδα του όχι» που πέταξε
στην Κύπρο μπορεί μεσοπρόθεσμα να προκαλέσει πολιτικό τυφώνα στην Αθήνα.

Για να εξηγηθεί η «κλιματική αλλαγή» που προκαλεί το «όχι» είναι απαραίτητη
μια σύντομη σκιαγράφηση του κλίματος στο Κυπριακό πριν από το «όχι». Από το
1974 έως το 1999 η Ελλάδα και η Κύπρος ήθελαν τη λύση, η Τουρκία και οι
Τουρκοκύπριοι πίστευαν ότι η λύση είχε δοθεί με την εισβολή. Με τη Συμφωνία
του Ελσίνκι το 1999 ο κ. Σημίτης εγκλώβισε την Τουρκία στην αναγνώριση του
Κυπριακού ως «ευρωτουρκικού προβλήματος» και στην υποχρέωση να συμβάλλει σε
λύση ώς το 2004. Σε συνεργασία με τον κ. Κληρίδη και τον κ. Παπανδρέου – και
με την πολιτική που αργότερα συνοψίστηκε στη φράση «η Πράσινη Γραμμή στη
Λευκωσία χωρίζει την Άγκυρα από τις Βρυξέλλες» – ο πρώην πρωθυπουργός
έβγαλε την Κύπρο από τη μοιραία διολίσθηση προς τη διχοτόμηση και την οδήγησε
στην ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. H λύση στην οποία θα έπρεπε να συμβάλλει η
Τουρκία τέθηκε υπό διαπραγμάτευση και «κλείδωσε» στη Λουκέρνη.

Στη Λουκέρνη ο κ. Ερντογάν παρουσίασε ως δική του επιτυχία (!) μια λύση που
ανέτρεπε την εθνική πολιτική της Τουρκίας στην Κύπρο, τάχθηκε υπέρ του «ναι»,
τήρησε το Ελσίνκι, προκάλεσε συσπείρωση στο μπλοκ του ελληνοκυπριακού «όχι»,
συνέβαλλε έτσι στην ακύρωση της λύσης και με αυτό τον τρόπο κατόρθωσε να
ικανοποιήσει τους στρατηγούς γιατί τώρα θα συνομιλήσει με την Ευρώπη χωρίς την
υποχρέωση να κάνει την παραμικρή παραχώρηση στην Κύπρο! Μπορούσε ο κ.
Καραμανλής να πετύχει μια λύση που θα οδηγούσε τους Ελληνοκυπρίους σ’ ένα
ισχυρό «ναι»; Θα μπορούσε να επιβάλλει το «ναι» αν δήλωνε άμεσα ένα «καθαρό
ναι»; Θα έπρεπε να οδηγήσει τη διαπραγμάτευση σε ένα αποτέλεσμα που να
διπλασίαζε τα ποσοστά του «τουρκοκυπριακού «όχι» έτσι ώστε να ακύρωνε τη λύση
με αυτό τον τρόπο; Αυτές οι απαντήσεις δεν θα δοθούν ποτέ. H μόνη δεδομένη
απάντηση είναι το «όχι». Το «όχι», εκτός των άλλων, προσφέρει διασφάλιση στην
Κύπρο απέναντι στην αρνητικές επιπτώσεις που έμοιαζε να είχε το «ναι» – μεταξύ
άλλων και σε μια σειρά από ισχυρά τοπικά οικονομικά συμφέροντα. Παράλληλα όμως
αποκλείει τα πολλά θετικά του «ναι» και ταυτόχρονα ανοίγει την πόρτα στα
αρνητικά ενδεχόμενα που συνοδεύουν το «όχι», όπως η αναζωπύρωση του
εποικισμού, η αναγνώριση του ψευδοκράτους ως ανεξάρτητο κράτος, η παραμονή και
η ενίσχυση του στρατού των 45.000 βαριά οπλισμένων Τούρκων στρατιωτών και
κυρίως η εξώθηση των Τουρκοκυπρίων – που μετά την 1η Μαΐου μπορούν να εκδώσουν
κυπριακό διαβατήριο – στην αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής στην ελεύθερη Κύπρο –
δηλαδή στη σταδιακή μετανάστευση της μειονότητας κάτω από την Πράσινη Γραμμή.
Μπορεί η απάντηση (ή η μη απάντηση) της Ελλάδας σ’ αυτές τις πιθανές επιπλοκές
να είναι απαλλαγμένη κάθε πολιτικού κόστους; Θα συνεχίσει η Τουρκία να δείχνει
«συνεργάσιμη» μετά τον Δεκέμβριο του 2004; Ποια είναι η νέα στρατηγική της
Ελλάδας για τη μη επιστροφή στην εποχή της έντασης και την ταυτόχρονη
διασφάλιση του «μερίσματος ειρήνης», το οποίο προεκλογικά, εκτός
από το ΠΑΣΟΚ υποσχέθηκε με έμφαση και ο κ. Καραμανλής;

Προφανώς, ο κ. Παπανδρέου γνωρίζει το Κυπριακό πολύ καλύτερα από
τον κ. Καραμανλή. Όμως, ίσως δεν θα πρέπει να ζητηθούν ευθύνες από τον
πρωθυπουργό όποια κι αν είναι η εξέλιξη στα εθνικά θέματα. Προεκλογικά, η
κοινή γνώμη δεν απαίτησε από τους υποψηφίους «γνώση της δουλειάς», αλλά τους
πίεσε αφόρητα να υποκρίνονται ότι είναι «καθημερινοί άνθρωποι» – δηλαδή δήθεν
«ταπεινοί» και δήθεν άσχετοι με την «εξουσία». Ο κ. Καραμανλής ανταποκρίθηκε
καλύτερα στα πλήρως αμερικανοποιημένα πολιτικά μας κριτήρια, με αποκορύφωμα
την άριστη εμφάνιση στη «Σούπερ Μπάλα», η οποία αποτέλεσε «επικοινωνιακό
γκολ». Έτσι, ύστερα από μια επιτυχημένη εθνική στρατηγική οκτώ
ετών, η Ελλάδα έφτασε στην πηγή, αλλά «κλώτσησε την μπάλα» κι
άφησε τη στάμνα να πέσει από τα χέρια της.

Ο Παύλος Παπαδόπουλος είναι επικοινωνιολόγος.