Προπύργιο του κεμαλισμού

H Πλατεία Μπεγιαζίτ, στην αυτοκρατορική πλευρά της Πόλης, είναι γεμάτη
κόσμο. Φοιτητές και φοιτήτριες βαδίζουν με αργούς ρυθμούς προς τη δυτική
πλευρά της πλατείας όπου δεσπόζει η μεγαλοπρεπής πύλη του Πανεπιστημίου της
Κωνσταντινούπολης. Πιστοί περπατάνε βιαστικά προς την ανατολική πλευρά από
όπου ήδη ακούγεται το κάλεσμα του μουεζίνη του τζαμιού του Μπεγιαζίτ για την
προσευχή της Παρασκευής.

Τούρκοι φοιτητές διαδηλώνουν στην Πλατεία Μπεγιαζίτ, μπροστά στην πύλη του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης

Στην πύλη του Πανεπιστημίου, ένα επιβλητικό σύνορο, γίνεται έλεγχος,
ερωτήσεις, ακόμα και απαγορεύσεις εισόδου.

Στο κεντρικό κτίριο, που στέγαζε το υπουργείο Πολέμου πριν από τη μεταφορά της
πρωτεύουσας στην Άγκυρα, ο Κεμάλ Ατατούρκ περιστοιχισμένος από Τούρκους και
Γερμανούς καθηγητές θα ανακηρύξει επίσημα την ίδρυση του Πανεπιστημίου της
Κωνσταντινούπολης το 1933.

Το Πανεπιστήμιο είχε ήδη συσταθεί στα μέσα του 19ου αιώνα αλλά άρχισε να
λειτουργεί κανονικά, με διαφορετικό όνομα και σχολές, το 1900, όταν ο
παρανοϊκά καχύποπτος Αμπντουλχαμίτ B’ θα εκδώσει το σχετικό φιρμάνι,
φοβούμενος ότι οι απόφοιτοι του μεγάλου οθωμανικού γαλλόφωνου σχολείου
Γαλατασαράι θα έφευγαν να σπουδάσουν στη Γαλλία και θα ερχόντουσαν σε επαφή με
το κίνημα των Νεότουρκων.

Στα πηγαδάκια. Στο υπόγειο του καινούργιου κτιρίου των Πολιτικών
Επιστημών είναι μαζεμένοι πολλοί φοιτητές που πίνουν καφέ σε πλαστικά ποτήρια,
καπνίζουν τσιγάρα και περνάνε τις ελεύθερες ώρες συζητώντας για όλα και για
τίποτα.

Σε μια γωνιά κάθονται σε παγκάκια και στο πάτωμα κάποιοι από τους λίγους
φοιτητές που συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται πολιτικά. Στα στόματα όλων, η
κατάρρευση της Αριστεράς στην Τουρκία αλλά και το όνομα του πρύτανη του
Πανεπιστημίου Κεμάλ Αλεμντάρογλου, ο οποίος προκάλεσε με τις πρόσφατες
υπερεθνικιστικές δηλώσεις για το Κυπριακό.

«Το Πανεπιστήμιο κατά τη δεκαετία του ’70 ήταν ένα πεδίο μάχης ανάμεσα σε
αριστερούς και ακροδεξιούς και ήταν ένα από τα μεγάλα κέντρα της τουρκικής
Αριστεράς», λέει ένας φοιτητής.

Το πραξικόπημα της 12ης Σεπτεμβρίου 1980 θα πλήξει καίρια το Πανεπιστήμιο και
την ακαδημαϊκή του παράδοση αποβάλλοντας φοιτητές και καθηγητές, ενώ με το
Σύνταγμα του ’82 και τους αυταρχικούς θεσμούς που θα ιδρύσει, η Ανώτατη
Παιδεία θα περάσει ουσιαστικά στον αυστηρό έλεγχο του συντηρητικού κράτους.
Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’90, εκατοντάδες φοιτήτριες με μουσουλμανικό
κεφαλομάντιλο θα περάσουν τις πύλες του Πανεπιστημίου, ενώ πολλοί καθηγητές θα
τονίσουν την προσήλωσή τους στο πολιτικό Ισλάμ. Όταν το Ισλάμ θα αρχίσει πλέον
να θεωρείται ως «απειλή ενάντια στο κοσμικό καθεστώς», θα απαγορευτεί στα τέλη
του ’90 η είσοδος στις φοιτήτριες που φορούν κεφαλομάντιλο και μετά το
συνταγματικό πραξικόπημα της 28ης Φεβρουαρίου του ’97 το Πανεπιστήμιο θα γίνει
ένα από τα πιο αυταρχικά προπύργια του κεμαλικού καθεστώτος.

Οι μαντίλες. Οι ισλαμιστές φοιτητές είναι λιγότερο οργανωμένοι σήμερα,
και στο Πανεπιστήμιο δραστηριοποιούνται, χωρίς εξάρσεις, κυρίως για το θέμα
του κεφαλομάντιλου και για θέματα που απασχολούν τον μουσουλμανικό κόσμο, όπως
η Παλαιστίνη και το Ιράκ.

«Πριν από την 28η Φεβρουαρίου, υπήρχε στο Πανεπιστήμιο μια πιο υγιής, πιο
δημοκρατική αντίδραση στο πολιτικό Ισλάμ», λέει μια αριστερή φοιτήτρια που
καπνίζει φτηνά άφιλτρα τσιγάρα και συνεχίζει: «Ο Αλεμντάρογλου και οι
ομοϊδεάτες του άρχισαν μια πραγματική μάχη εναντίον των ισλαμιστών». «Και όχι
μόνο των ισλαμιστών, εναντίον όλων των φοιτητών, των ακαδημαϊκών, όλων όσων
τολμούν να τον επικρίνουν, να εκφράσουν μια αντίθετη άποψη», λέει
εκνευρισμένος ένας φοιτητής που σηκώνεται όρθιος.

H μετάλλαξη της τουρκικής Αριστεράς

Κεμάλ Αλεμντάρογλου. Ο πρύτανης του Πανεπιστημίου, ο οποίος προκάλεσε με τις πρόσφατες υπερεθνικιστικές δηλώσεις για το Κυπριακό

Το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης έχει σήμερα περίπου 60.000 φοιτητές και
πολλοί θεωρούν ότι πρέπει πλέον να χωριστεί σε δύο ή ακόμα και τρία
διαφορετικά Πανεπιστήμια, όπως πολλά Πανεπιστήμια στη Γαλλία. Ο νευρολόγος
πρύτανης του Πανεπιστημίου διαστρέβλωσε την παραδοσιακή αντιπαράθεση μεταξύ
Θετικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών και, εμπλουτίζοντάς την με μια αυταρχική
όψη του κεμαλισμού, την χρησιμοποιεί ως έναν ισχυρότατο ιδεολογικό μοχλό
χειραγώγησης της ευρύτερης πανεπιστημιακής ζωής και κουλτούρας. Στις εκλογές
για την ανάδειξη του πρύτανη κυριαρχεί πάντα το βάρος των Ιατρικών Σχολών και,
σε γενικές γραμμές, οι απόψεις διαφέρουν πολύ ανάμεσα στους γιατρούς και τους
ακαδημαϊκούς των Ανθρωπιστικών Επιστημών.

Αυταρχικός. «Σίγουρα ο Αλεμντάρογλου είναι ένας αυταρχικός άνθρωπος
αλλά είναι από τους λίγους πανεπιστημιακούς που έχει το θάρρος να μάχεται με
τόσο σθένος τον ισλαμικό κίνδυνο και στηρίζει πολύ την έρευνα», λέει
ακαδημαϊκός της Ιατρικής Σχολής, που και αυτός επιθυμούσε να μην αναφερθεί το
όνομά του.

«Ο Αλεμντάρογλου δεν κατανοεί τις κοινωνικές δυναμικές, μισεί τις Θεωρητικές
Επιστήμες και δεν δίνει χρήματα για έρευνα», λέει με λύπη βετεράνος
ακαδημαϊκός Θεωρητικής Σχολής και σημειώνει ότι «οι Σχολές λειτουργούσαν
ανεξάρτητα μέχρι την ημέρα που έγινε πρύτανης ο Αλεμντάρογλου, που κατέπνιξε,
εκμεταλλευόμενος με μαεστρία τους αυταρχικούς κανονισμούς του Ανώτατου
Εκπαιδευτικού Συμβουλίου, κάθε ίχνος φιλελευθερισμού».

«Ο Αλεμντάρογλου και το σύστημα του Πανεπιστημίου που τον έφερε στην πρυτανεία
ενσαρκώνουν την πολύπλοκη μετάλλαξη της τουρκικής Αριστεράς, που κυριαρχούσε
μέχρι το ’80 στο Πανεπιστήμιο, από ένα δυναμικό, προοδευτικό κίνημα σε μια
ρηχή κρατική ιδεολογία, την εθνική-εθνικιστική Αριστερά, που αποτελεί πλέον
ένα μεγάλο εμπόδιο για τον εκσυγχρονισμό της τουρκικής κοινωνίας».

LINK:

* www.istanbul.edu.tr/