TPITH AΠOΨH Mνημειακή Kληρονομιά

Την περασμένη Κυριακή του Απριλίου, πέρασε σχεδόν απαρατήρητη – για το ευρύ
κοινό – μία επέτειος με μεγάλη σημασία για τη χώρα μας. H 18η Απριλίου έχει
οριστεί από την UNESCO και το ICOMOS (Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και
Τοποθεσιών) ως Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων. Καθιερώθηκε σαν μια ευκαιρία για την
ευαισθητοποίηση του κοινού στο ζήτημα της προστασίας της μνημειακής
πολιτιστικής κληρονομιάς. Ειδικότερα καταβάλλεται προσπάθεια να γίνουν γνωστά
τα ίδια τα μνημεία αλλά και τα προβλήματά τους, καθώς και οι σύγχρονες
αντιλήψεις για την αντιμετώπισή τους.

Στον διεθνή χώρο, η UNESCO και το ICOMOS διοργανώνουν κάθε χρόνο εκδηλώσεις
και παροτρύνουν τις εθνικές επιτροπές των κρατών-μελών τους να κάνουν το ίδιο.
Στην Ελλάδα, το Τεχνικό Επιμελητήριο, το ελληνικό τμήμα του ICOMOS και οι
σύλλογοι αρχιτεκτόνων και αρχαιολόγων, σε συνεργασία με τα AEI και με τη
βοήθεια του υπουργείου Πολιτισμού, είναι οι φορείς εκείνοι που προσπαθούν
επίμονα – χρόνια τώρα – προς την κατεύθυνση της προώθησης των προγραμμάτων
προστασίας των μνημείων.

Ανάμεσα στις ενέργειες και δράσεις που προτείνονται, περιλαμβάνονται η
ελεύθερη είσοδος στα μνημεία κατά την ημέρα αυτή, καθώς και η δημοσιοποίηση
όλων των μνημείων τα οποία απειλούνται από κάθε λογής κινδύνους που
συνεπάγονται οι ανθρώπινες δραστηριότητες.

Στην Ελλάδα δεκαπέντε μνημεία και τοποθεσίες έχουν κηρυχθεί ως αγαθά
παγκόσμιας κληρονομιάς (Ακρόπολις, Δελφοί, Άγιον Όρος, Μετέωρα, Επίδαυρος,
Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου, Μυστράς, Ολυμπία, Δήλος, Βεργίνα, Μυκήνες, Πάτμος,
Πυθαγόρειο Σάμου κ.λπ.). Δεδομένου μάλιστα ότι η Ελλάδα είναι πλούσια σε
πολιτιστικά «αποθέματα», θα μπορούσαν να ενταχθούν και άλλα μνημεία στον
κατάλογο της UNESCO, αν υπήρχε πιο συντονισμένη πολιτική στον τομέα αυτό.

Πολλές προσπάθειες έχουν γίνει κατά καιρούς, αλλά τόσο το ελληνικό κράτος όσο
και η γενικότερη αντίληψη που επικρατεί στη χώρα μας δεν επιτρέπουν τη
δημιουργία μιας «κρίσιμης μάζας» ενδιαφέροντος για την πολιτιστική κληρονομιά.
Οι Νεοέλληνες – σύμφωνα και με επίσημες δημοσκοπήσεις – δεν φαίνεται να έχουν
ως προτεραιότητα την προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος και των
ιστορικών μνημείων. Και οι φορείς που ασχολούνται με τα θέματα αυτά δεν αρκούν
για να ανατρέψουν το γενικότερο κλίμα της αδιαφορίας, που αποτελεί δυστυχώς
τον κανόνα.

H υπόθεση της προστασίας των μνημείων στην Ελλάδα θα μπορούσε να δει καλύτερες
ημέρες λόγω της διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων (ανεξάρτητα από τις όποιες
ενστάσεις για την ανάληψή τους). Πράγματι, με αφορμή ένα τέτοιο γεγονός
παγκόσμιας εμβέλειας που έχει άμεση σχέση με την ελληνική Ιστορία και τον
ελληνικό πολιτισμό, η ανάδειξη της μνημειακής κληρονομιάς αποτελεί πρώτιστο
σκοπό και ιερό χρέος. Αντί γι’ αυτό, μαθαίνουμε από τα μέσα ενημέρωσης το
εξωφρενικό γεγονός ότι τα περισσότερα μουσεία της χώρας υπάρχει σοβαρός
κίνδυνος να είναι… κλειστά για τους τότε πιθανούς επισκέπτες!

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν και εξακολουθούν να είναι μια μοναδική ευκαιρία για
τη συντήρηση, διαφύλαξη, αποκατάσταση, αναβάθμιση και παρουσίαση στο παγκόσμιο
κοινό της «κτισμένης» κληρονομιάς του τόπου μας, ως μέρους του ελληνικού
πολιτισμού. Μια μοναδική ευκαιρία για την προβολή της χώρας μας στη διαχρονική
της πορεία.

Θα μπορούσαμε πραγματικά να κάνουμε πολλά για τα μνημεία μας, ειδικά αυτόν τον
χρόνο λόγω Ολυμπιακής συγκυρίας. Ας ελπίσουμε ότι, έστω και την τελευταία
στιγμή, θα καταβληθεί κάθε προσπάθεια ώστε να μην πληγωθούν η περίφημη
ελληνική υπερηφάνεια και αξιοπρέπεια.

Ο Ηλίας Μπεριάτος είναι καθηγητής Χωροταξικού και Περιβαλλοντικού
Σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.