Δρόμοι

Μερικοί…

… τη θεωρούν κάτι σαν αυταπόδεικτη αλήθεια. Αν κρίνουμε από τις διαφημίσεις
που κατακλύζουν καθημερινά τη ζωή μας, λίγοι είναι εκείνοι που της
αντιστέκονται. H τηλεόραση οφείλει σε αυτήν την ύπαρξή της. Το ίδιο και η
βιομηχανία της μόδας – και άλλες βιομηχανίες. Αν οι πολιτικοί μας έχουν
«πρόσωπο», σε αυτήν το χρωστούν. Μιλάμε, φυσικά, για την επιλογή. Την επιλογή
του πολίτη. Την επιλογή του καταναλωτή. Επειδή η ελεύθερη βούληση είναι εκείνο
ακριβώς που μας κάνει ανθρώπους, δικαιολογημένα βγάζουμε το συμπέρασμα πως η
επιλογή είναι καλό πράγμα. Και αυτό το συμπέρασμα μας οδηγεί σε ένα άλλο: πως
όσο περισσότερες επιλογές έχουμε μπροστά μας, τόσο το καλύτερο.

Μέχρις εδώ…

… όμως. Γιατί, όπως μας προειδοποιεί έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό
«Σαϊεντίφικ Αμέρικαν», αυτό το δεύτερο συμπέρασμα είναι από ψυχολογική άποψη
λανθασμένο. Σε άρθρο που επιγράφεται «H τυραννία της επιλογής», ο Μπάρι
Σουόρτς, καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Κολέγιο Σουόρθμορ, γράφει:
«Μολονότι είναι αναμφίβολα καλύτερο να έχεις επιλογές παρά να μην έχεις, οι
περισσότερες επιλογές δεν είναι πάντα προτιμότερες από τις λιγότερες». Ο
αρθρογράφος επικαλείται έρευνες του Κολεγίου Χόουπ και του Πανεπιστημίου Γέηλ,
που δείχνουν ότι οι αυξημένες επιλογές και οι πιέσεις που ασκούν στο άτομο
συνοδεύονται από περιορισμό της προσωπικής ευεξίας. Σε μια δική του έρευνα, ο
Σουόρτς χώρισε τους ανθρώπους σε δυο κατηγορίες: τους απαιτητικούς και τους
ολιγαρκείς. Οι απαιτητικοί είναι «εκείνοι που επιδιώκουν συνεχώς να κάνουν την
καλύτερη δυνατή επιλογή». Οι ολιγαρκείς είναι εκείνοι που βολεύονται και με
λιγότερα. Στην έρευνά του, ο Σουόρτς διαπίστωσε πως οι απαιτητικοί είναι οι
λιγότερο ευτυχισμένοι. «Οι απαιτητικοί επιδιώκουν πάντα το καλύτερο και έτσι η
απόφασή τους γίνεται ολοένα και πιο βασανιστική όσο πληθαίνουν οι επιλογές που
έχουν μπροστά τους. Έχουν βέβαια περισσότερες πιθανότητες να κάνουν καλύτερη
επιλογή από τους ολιγαρκείς, αλλά νιώθουν λιγότερη ικανοποίηση από αυτούς»,
γράφει ο Σουόρτς.

Με συνταγή…

… δυστυχίας μοιάζει η προσπάθεια που καταβάλλουμε κάθε φορά που θέλουμε να
πάρουμε την καλύτερη δυνατή απόφαση, έχοντας μπροστά μας μια πληθώρα επιλογών.
«Αν πρέπει να ξοδέψουμε τέσσερις μήνες για να αποφασίσουμε ποιο στερεοφωνικό
θα αγοράσουμε, δεν είναι και τόσο κακό αν πρόκειται να το απολαμβάνουμε τα
επόμενα 15 χρόνια», λέει ο Σουόρτς. «Αν όμως δεν πρόκειται να αντέξει στα
χέρια μας παραπάνω από τέσσερις μήνες ώσπου να το βαρεθούμε, τότε η προσπάθεια
μάλλον δεν άξιζε τον κόπο».

Ξαναγυρίζουμε…

… έτσι σε εκείνα τα αρχαία λόγια: «Ουκ εν τω πολλώ το ευ». Ακόμη και οι
πολλές επιλογές μπορεί να κάνουν κακό. Φυσικά πρέπει να ξεχωρίζουμε τις
ουσιώδεις επιλογές από τις ασήμαντες – αν και είναι συζητήσιμο πια αν το
μπορούμε, αφού ούτε η αγορά ούτε η διαφήμιση διευκολύνουν αυτή τη διάκριση.
Πόσοι από εμάς έχουμε σήμερα τη δύναμη να πούμε, «Όχι, ευχαριστώ, δεν θα πάρω,
προτιμώ την ησυχία μου»;