Aγωνία για την επόμενη μέρα

Νέα δεδομένα, τα οποία οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην υπερψήφιση τού
«όχι» εκ μέρους των Ελληνοκυπρίων στο δημοψήφισμα της 24ης Απριλίου για το
σχέδιο Ανάν, δημιουργεί η απόφαση του ΑΚΕΛ – του μεγαλύτερου κόμματος της
Κύπρου – να μην υποστηρίξει τελικώς το «ναι».

H πρόταση του ΑΚΕΛ για αναβολή των δημοψηφισμάτων απορρίφθηκε χθες από τα
Ηνωμένα Εθνη, καθώς η εκπρόσωπος του Οργανισμού στη Νέα Υόρκη δήλωσε ότι τα
δημοψηφίσματα θα διενεργηθούν κανονικά στις 24 Απριλίου.

Την ίδια στιγμή, κι ενώ ο Πρόεδρος Μπους τηλεφώνησε για μια ακόμη φορά στον
Πρωθυπουργό κ. Καραμανλή με αντικείμενο το Κυπριακό, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ με
χθεσινή του δήλωση-παρέμβαση προειδοποιεί όσους κάνουν λόγο για ένα νέο σχέδιο
επίλυσης του Κυπριακού μετά την 1η Μαΐου ότι κάτι τέτοιο δεν είναι ορατό και
ως εκ τούτου θα ήταν λάθος να επενδύουν σε μία τέτοια προοπτική.

Πάντως στην Αθήνα, κι ενώ έως το τέλος της εβδομάδας θα συνέλθει το Συμβούλιο
των πολιτικών αρχηγών υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για το Κυπριακό, η
κυβέρνηση φέρεται αποφασισμένη να μην πάρει θέση στο ζήτημα. Θα εμμείνει, λένε
κυβερνητικοί κύκλοι, στην άποψη «η Κύπρος αποφασίζει και η Αθήνα
συμπαρίσταται» που κράτησε και στη Λουκερνη ο κ. Καραμανλής.

Με τον Πρόεδρο της Κύπρου κ. Παπαδόπουλο, αλλά και το μεγαλύτερο κόμμα στο
νησί να τάσσονται υπέρ τού «όχι», η απόρριψη του σχεδίου Ανάν πρέπει να
θεωρείται δεδομένη από την ελληνοκυπριακή πλευρά. Όπως σχεδόν βέβαιη θα πρέπει
να θεωρείται και η υπερψήφιση του σχεδίου από την τουρκοκυπριακή κοινότητα,
αφού τόσο η Άγκυρα όσο και οι πολιτικές δυνάμεις στα κατεχόμενα – πλην Ραούφ
Ντενκτάς – τάσσονται υπέρ της λύσης με βάση το σχέδιο.

Το «όχι» της ελληνοκυπριακής πλευράς και το «ναι» της τουρκοκυπριακής
προκαλούν πονοκεφάλους σε Αθήνα και Λευκωσία που επιχειρούν ήδη να μελετήσουν
τα υπέρ και τα κατά της επόμενης μέρας για τις σχέσεις των δύο κοινοτήτων, για
τις σχέσεις της Κύπρου και της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και για
τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Οι πέντε μεγάλοι εφιάλτες…

Οι απόψεις για την επόμενη μέρα διίστανται. Υπάρχουν εκείνοι που
θεωρούν ότι η απόρριψη του σχεδίου δεν εγκυμονεί παρά μόνο κινδύνους και
εκείνοι που πιστεύουν ότι η απόρριψη σε συνδυασμό με την ένταξη της Κύπρου
στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει νέες προοπτικές.

1. Ο πρώτος και σημαντικότερος κίνδυνος της επόμενης μέρας είναι η
διεθνής αναβάθμιση του στάτους της τουρκοκυπριακής πλευράς. Οι εταίροι δεν
έχουν κρύψει την προτίμησή τους στην ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση μιας
επανενωμένης Κύπρου – και εάν οι Ελληνοκύπριοι θεωρηθούν υπεύθυνοι για το
ναυάγιο, θα βρεθούν αντιμέτωποι με τη δυσφορία 23 εταίρων. Σε πρώτο στάδιο,
όπως έχει πει και ο επίτροπος κ. Φερχόιγκεν, η Ένωση θα αναζητήσει τρόπους
ενίσχυσης των Τουρκοκυπρίων, με άρση των οικονομικών ή εμπορικών περιορισμών
εις βάρος του ψευδοκράτους. Την ίδια στιγμή δεν αποκλείεται κάποια κράτη -μέλη
της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προχωρήσουν σε μονομερείς αναγνωρίσεις της
τουρκοκυπριακής πλευράς. Κατι που ουσιαστικά επισημοποιεί τη διχοτόμηση του
νησιού και ανοίγει τον δρόμο για δύο κράτη στην Κύπρο.

2. Ο δεύτερος κίνδυνος – που αφορά κυρίως την Αθήνα και δευτερευόντως
τη Λευκωσία – είναι να περιορισθεί η διαπραγματευτική ισχύς της χώρας σε μια
σειρά από τομείς της κοινοτικής πολιτικής (κάτι που έχει ζήσει η Ελλάδα και
στην περίοδο του Σκοπιανού). Εάν για παράδειγμα η Αθήνα έχει έρθει σε ρήξη με
τους εταίρους της λόγω Κυπριακού, τα ατού της στη διαπραγμάτευση μέσα στην
Ευρωπαϊκή Ένωση για τα κονδύλια του Τέταρτου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης ή τη
νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική μειώνονται.

3. Ο τρίτος κίνδυνος είναι η επιδείνωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Ο
Τούρκος πρωθυπουργός έχει διαβεβαιώσει κατ’ επανάληψη τον Κώστα Καραμανλή –
την τελευταία φορά στη Λουκέρνη – ότι οι εξελίξεις στο Κυπριακό δεν θα
επηρεάσουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Όμως, δημοσίως ο κ. Ερντογάν έχει πει
ότι το Κυπριακό «καθόριζε και θα καθορίζει και στο μέλλον τις σχέσεις μας με
την Ελλάδα». Έτσι, η μη επίλυση του Κυπριακού με ευθύνη της ελληνοκυπριακής
πλευράς μπορεί να οδηγήσει σε «πάγωμα» τις συνομιλίες που διεξάγονται για την
υφαλοκρηπίδα και να ταράξει τα ήρεμα νερά στο Αιγαίο. Μια χειροτέρευση των
ελληνοτουρκικών σχέσεων θα μπορούσε να προκύψει – λένε διπλωματικές πηγές –
εάν η Τουρκία δεν πάρει τον Δεκέμβριο ημερομηνία για έναρξη ενταξιακών
διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήδη είναι γνωστή η θέση των Γάλλων
Σοσιαλιστών και των Γερμανών Χριστιανοδημοκρατών που τάσσονται κατά της
ένταξης της Τουρκίας στην Ένωση. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η Τουρκία θα
μπορούσε να αντιδράσει επιθετικά έναντι των γειτόνων της.

4. Ένας τέταρτος κίνδυνος που μπορεί να προκύψει είναι να υποστεί
ρήγμα ο άξονας Αθηνών – Λευκωσίας από την πρόθεση του κ. Παπαδόπουλου να
φέρνει από 1ης Μαΐου στους κόλπους της Ένωσης με κάθε ευκαιρία το Κυπριακό. Σε
μια τέτοια περίπτωση η Αθήνα έχει δύο επιλογές, λένε κοινοτικοί παράγοντες.
Είτε να ακολουθήσει τη Λευκωσία στην πολιτική της αυτή – πράγμα που θα τη
φέρει αντιμέτωπη με τους εταίρους – είτε να αποστασιοποιηθεί. Κάτι που θα
προκαλέσει τριγμούς στις σχέσεις των δύο χωρών και που δεν έχει συμβεί από το
’74 μέχρι και σήμερα.

5. Ένας πέμπτος κίνδυνος είναι η επιδείνωση των σχέσεων Ελλάδας και
Κύπρου τόσο με τις ΗΠΑ όσο και με τον ΟΗΕ. H αμερικανική πλευρά, που επιθυμεί
την επίλυση του Κυπριακού για να βοηθηθεί η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή
Ένωση, θα είναι ιδιαίτερα ενοχλημένη από την απόρριψη του σχεδίου του γενικού
γραμματέα του ΟΗΕ κ. Ανάν – σε μία διαδικασία μάλιστα κατά την οποία η
αμερικανική πλευρά έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο. Μία απόρριψη του σχεδίου από τη
Λευκωσία ίσως να χρεωθεί από την Ουάσιγκτον εν μέρει και στην ελληνική
κυβέρνηση, η οποία δεν θέλησε να πάρει θέση για το ζήτημα – οι τηλεφωνικές
πιέσεις Μπους σε Καραμανλή ήσαν πολλαπλές.

…Και οι πέντε ελπίδες

Υπάρχουν όμως κι εκείνοι που πιστεύουν ότι η απόρριψη σε συνδυασμό με
την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει νέες προοπτικές στην Κύπρο.

1. Το σημαντικότερο θετικό στοιχείο, κατά τη Λευκωσία, λένε συνεργάτες
του κ. Παπαδόπουλου, είναι πως από 1ης Μαΐου που η Κυπριακή Δημοκρατία θα
είναι μέλος της Ένωσης, θα μπορεί να πιέσει πιο αποτελεσματικά την Τουρκία,
αφού η Άγκυρα φιλοδοξεί να λάβει ημερομηνία έναρξης ενταξιακών
διαπραγματεύσεων τον Δεκέμβριο του 2004. Δεδομένου ότι πρόκειται για απόφαση
Ευρωπαϊκού Συμβουλίου – και άρα απαιτεί ομοφωνία – η Κύπρος μπορεί να
υποχρεώσει την Άγκυρα να συναινέσει σε παραχωρήσεις στο Κυπριακό.

2. Το δεύτερο θετικό στοιχείο, υποστηρίζουν οι υπέρμαχοι τού «όχι»,
είναι πως θα υπάρξει και νέα πρόταση είτε από την Ευρωπαϊκή Ένωση είτε από τον
ΟΗΕ για επίλυση του Κυπριακού. Σε κάθε τέτοια νέα πρόταση, λένε, η Ένωση θα
παίζει βαρύνοντα ρόλο – κυρίως σε ό,τι αφορά τις προβλέψεις για την εφαρμογή
του κοινοτικού κεκτημένου, τις οποίες το σχέδιο Ανάν σε μεγάλο βαθμό δεν
σέβεται. Ακόμη πιστεύουν ότι η Κύπρος θα μπορεί να ρίξει το βάρος, ως
κοινοτική χώρα πλέον, για ένα σχέδιο που να κινείται κοντύτερα στις θέσεις της
Λευκωσίας.

3. Το τρίτο θετικό στοιχείο είναι, λένε συνεργάτες του κ. Παπαδόπουλου,
ότι αφού δεν τίθεται σε εφαρμογή το σχέδιο του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, η
Τουρκία δεν αποκτά το δικαίωμα μονομερούς επέμβασης σε οποιαδήποτε από τις δύο
ανεξάρτητες πολιτείες – στον Βορρά και τον Νότο – της Κύπρου. Εμπεδώνεται έτσι
το αίσθημα ασφάλειας των Ελληνοκυπρίων, καθώς με την ένταξη στην Ευρωπαϊκή
Ένωση αποσοβείται και ο κίνδυνος νέας επεκτατικής πολιτικής της Άγκυρας.

4. Τέταρτο θετικό στοιχείο από την επικράτηση τού «όχι» θα είναι η
διατήρηση της οικονομικής ευρωστίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς εάν
εφαρμοζόταν το σχέδιο Ανάν η Λευκωσία θα επωμιζόταν εξ ολοκλήρου σχεδόν το
κόστος της επανένωσης, υπονομεύοντας την οικονομική της ανάπτυξη και
ρισκάροντας να μην μπορεί να εκπληρώσει τα κριτήρια για την ένταξη στην ΟΝΕ.

5. Πέμπτο θετικό στοιχείο από την επικράτηση τού «όχι» θα είναι η
διατήρηση του αρραγούς μετώπου εντός της Κύπρου – κάτι που δεν θα ίσχυε στην
περίπτωση που ο Πρόεδρος Παπαδόπουλος και ο εταίρος του στον κυβερνητικό
συνασπισμό, το ΑΚΕΛ, κινούνταν σε διαφορετικές εντελώς κατευθύνσεις.