Tα αμφιλεγόμενα της Eπανάστασης

Σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στον «Ταχυδρόμο» της 20ής Μαρτίου, με τίτλο
«Αμφιλεγόμενα του ’21», αναφέρεται ο κ. Ιωάννης A. Παπαδριανός, καθηγητής του
Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης:

«Στο έγκριτο περιοδικό ο “Ταχυδρόμος” της 20ής Μαρτίου 2004 δημοσιεύτηκε ένα
αξιόλογο άρθρο με τον τίτλο “Αμφιλεγόμενα του ’21”, σσ. 43-52, με την ευκαιρία
δημοσιεύσεως δύο βιβλίων, τα οποία αναφέρονται στον Αγώνα του ’21, με απόψεις
όμως που η μία αντικρούει την άλλη. Το εν λόγω άρθρο θέτει, πολύ σωστά,
ορισμένα αμφιλεγόμενα ερωτήματα, όπως “κρυφό σχολείο ή Διαφωτισμός” (1),
“Φιλική Εταιρεία: πόσο σημαντικός ήταν ο ρόλος της;” (2), “H ημερομηνία
έναρξης: πότε ακριβώς ξεκίνησε ο Αγώνας;” (3) κ.λπ. Στο άρθρο αυτό προέβη σε
εύστοχες επισημάνσεις ο συνάδελφος κ. Βασίλης Παναγιωτόπουλος· ας μας
επιτραπεί, ωστόσο, να προσθέσουμε και τις γραμμές αυτές, οι οποίες
αποδεικνύουν, κατά τρόπο ολοφάνερο, τη σημασία της Φιλικής Εταιρείας, η οποία
ήταν σημαντικότατη. Πρόκειται για την παμβαλκανική πολιτική, την οποία
μετήλθαν οι Φιλικοί, γεγονός πολύ λίγο γνωστό στην ιστορική επιστήμη. Και,
πράγματι, η πολιτική αυτή βοήθησε σημαντικά την προπαρασκευή του αγώνα του
Έθνους. Συγκεκριμένα, η έναρξη της Επανάστασης στις παραδουνάβιες ηγεμονίες
οφειλόταν στη Φιλική Εταιρεία, την αρχηγία της οποίας είχε αναλάβει ο
Αλέξανδρος Υψηλάντης (Απρίλιος 1820).

Στους καταλόγους των μελών της Φιλικής Εταιρείας, ο οποίος δίνεται από τον
ιστορικό Ιωάννη Φιλήμονα, αναφέρονται αρκετά μέλη που προέρχονταν από πόλεις
της Βουλγαρίας. Αξιοσημείωτη επίσης ήταν η απόφαση των Φιλικών να
συμπεριλάβουν στα σχέδιά τους για την πραγματοποίηση μιας παμβαλκανικής
εξεγέρσεως και τους απομονωμένους κατοίκους του Μαυροβουνίου, οι οποίοι
φημίζονταν για την πολεμική τους εμπειρία.Έτσι, το λεγόμενο “Σχέδιον Γενικόν”
της Φιλικής Εταιρείας προέβλεπε την εκλογή έμπειρου “αποστόλου – οπαδού”, ο
οποίος θα μετέβαινε στο Μαυροβούνιο και θα έπειθε τους ηγέτες του να
συμμετάσχουν σε μια ελληνομαυροβουνιώτικη συμμαχία.

Στο επίκεντρο, όμως, των επαναστατικών ενεργειών των Φιλικών βρισκόταν ο
προσεταιρισμός των Σέρβων ηγετών Καραγιώργη και Μίλος Ομπρένοβιτς. H επαφή με
τους Σέρβους έγινε μέσω του οπλαρχηγού Γιωργάκη Ολύμπιου, στην αρχή με τον
Καραγιώργη και μετά τον θάνατό του (1817) με τον Μίλος Ομπρένοβιτς».