TPITH AΠOΨH «Στην Άλλη Όχθη» των παιδιών

Πώς διδάσκεται η τέχνη στα παιδιά; Τι σημαίνει σήμερα για τον πολιτισμό μας
μια τέτοια διδαχή;

Μπορεί μια αληθινή ιστορία ζωής καμωμένη από πάθος, ψυχική διαταραχή,
παραληρηματική έμπνευση, πηγαία και ασίγαστη δημιουργία, εγκλεισμό διά βίου σε
άσυλο, μπορεί άραγε μια τέτοια ιστορία συνυφασμένη με διαταρακτικής ομορφιάς
έργα ζωγραφικής να αποτελέσει έναυσμα για μάθημα σε παιδιά που ακόμα δεν
ξέρουν καλά καλά να διαβάζουν ή να γράφουν;

Και αν ναι, τότε τι μάθημα είναι αυτό; Μάθημα τέχνης; Μάθημα εκπαίδευσης στη
διαφορετικότητα, μάθημα ανοχής και ανοίγματος στον άλλον, ή απλώς και μόνον
μάθημα ζωής;

Τα ερωτήματα αυτά γεννώνται στο μυαλό μου με αφορμή τη θαυμάσια εκπαιδευτική
δουλειά που οργανώνει μαζί με τον Δήμο Αθηναίων η διευθύντρια της Δημοτικής
Πινακοθήκης Αθηνών κυρία Νέλλυ Κυριαζή.

Πολλά είναι τα σχολεία που επισκέφθηκαν τη διεθνή έκθεση της Πολιτιστικής
Ολυμπιάδας «Στην Άλλη Όχθη» που αναδεικνύει μορφές έκφρασης ατόμων με ψυχικές
διαταραχές.

Τριάντα νήπια καθισμένα οκλαδόν, μπροστά στο άριστα διαμορφωμένο από την
επιμελήτρια Κατερίνα Κοσκινά, σκούρο κόκκινο δωμάτιο της Αλοΐζ.

H Αλοΐζ Κορμπάζ είναι η πιο διάσημη δημιουργός της έκθεσης. Εκείνη που μάγεψε
με το πηγαίο και ανεπιτήδευτο ταλέντο της την πρωτοπορία της τέχνης του 20ού
αιώνα. H συγκλονιστική ομορφιά του έργου της παρότρυνε, μεταξύ άλλων, τον
Dubuffet να εισάγει τον όρο «Art Brut» (Ωμή Τέχνη) ορίζοντας ένα νέο,
ανατρεπτικό πεδίο τέχνης, σε πλήρη αντιδιαστολή με την πολιτισμικά καθιερωμένη
τέχνη.

Τα μικρά παιδιά πλάι στη φωτογραφία της Αλοΐζ αντικρύζουν τους ανθισμένους
πίνακές της. Ήρωες με το κοστούμι του έρωτα, γοητευτικοί πρίγκιπες και
αισθησιακές πριγκιπέσες, λουλουδιασμένα γυναικεία σώματα, αγκαλιές,
βαθυσκότεινα μπλε σκεπασμένα μάτια. Το θέατρο του κόσμου είναι εδώ, μπροστά
στα έκπληκτα μάτια τους.

Ίσως και να είναι η πρώτη τους φορά που επισκέπτονται ένα μουσείο.

Η σκέψη μου ήταν να ακουσθεί σαν παραμύθι η ιστορία της Αλοΐζ κι έπειτα να
τους ζητηθεί να ζωγραφίσουν ή να της γράψουν κάτι.

«Μια φορά κι έναν καιρό ήταν η Αλοΐζ. Γεννήθηκε στην Ελβετία.
Κι ονειρεύεται να γίνει τραγουδίστρια. Είκοσι χρόνων ταξιδεύει στη
Γερμανία και δουλεύει σαν δασκάλα. Εκεί ερωτεύεται τρελά τον
αυτοκράτορα Γουλιέλμο. Όλα αυτά συμβαίνουν στην αρχή του 20ού
αιώνα. Δεν γνώρισε ποτέ τον αυτοκράτορα. Σε μια παρέλαση μόνον
τον είδε να ιππεύει ένα άσπρο άλογο και να ζητωκραυγάζεται από το πλήθος.
Από τότε ζει με τη σκέψη του. Έχασε τα λογικά της, έχασε την
επαφή με την πραγματικότητα. Τρελάθηκε. Την έκλεισαν σε
άσυλο. Εκεί πέθανε στα ογδόντα της χρόνια ζωγραφίζοντας μέχρι τέλους με
χρωματιστά μολύβια και κραγιόνια, με χυμούς από ροδοπέταλα ή
οδοντόπαστα, σε χαρτιά περιτυλίγματος και σε οτιδήποτε βρει μπροστά
της».

H τρέλα, η έμπνευση, η δημιουργία, το ανεκπλήρωτο των επιθυμιών, ο έρωτας, ο
παράφορος, ανυπόφορος έρωτας. Πώς να μιλήσεις για όλα αυτά σε πέντε ετών
παιδιά;

Γίνεται; Ναι, γίνεται!

«Έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα» όπως θυμίζει ο Σαββόπουλος.

Αρκεί να τους δοθούν τα ερεθίσματα για να αποδράσουν από την ετοιμοπαράδοτη
τροφή.

«Τι ορέα που είναι οι ζογραφιές και αυτά που σκέπτεστε κυρία Αλοΐζ!»

Γράφει σε ένα κομμάτι χαρτί ο εξάχρονος Χρήστος και ζωγραφίζει ένα ανθισμένο
δένδρο. «Για την κυρά Αλοΐζ».

Κι εκείνη ανασταίνεται.

Δεν ξέρω αν ήταν μάθημα το πείραμα που έκανα.

* Το παιδί, ο πατέρας του άνθρώπου κρατάει το μυστικό όλων των μαθημάτων.
Αξίζει με κάθε τρόπο να του δίδεται η δυνατότητα να εκφράζεται.

Δεν είναι κρίμα που πριν πάνε σχολείο τα παιδιά δημιουργούν θαυμάσιες
εκρηκτικές ζωγραφιές που καθ’ οδόν λίγο λίγο ευπρεπίζονται, ευθυγραμμίζονται,
ομοιογενοποιούνται; Και οι ζωές λες και αυτές από κοντά τείνουν να ακολουθούν
τη μοίρα της ζωγραφικής.

Όμως η τέχνη παραμένει το αντίδοτο σε κάθε λογής θανάτους. Μαγικό μάθημα
επιβίωσης σε ταραγμένους καιρούς.

Γιατί να μην ενδώσουμε στη μαγική σκέψη; Το «για πάντα» είναι η επιθυμία των
μικρών παιδιών και των ερωτευμένων.

«Αγαπητή κυρία Αλοΐζ πόσο ευτυχής θα ήσασταν αν βλέπατε τα γράμματα και τις
ζωγραφιές που μικρά παιδιά από την Ελλάδα φτιάξαν για εσάς πενήντα χρόνια μετά
τον θάνατό σας.

Για πάντα ίσως και να επιστρέφατε εδώ. Δεν ξέρεις ποτέ. Με
την τέχνη όλα τα μπορεί κανείς».

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.