Διαστάσεις Ο Aϊνστάιν των μαθηματικών

«Δεν αμφέβαλλα ποτέ ότι θα κατάφερνα μια μέρα να φτάσω στον πάτο των
πραγμάτων». Αλεξάντερ Γκρότεντικ

Αλεξάντερ Γκρότεντικ: μια διάνοια που δεν άντεχε πια να ζει σ’ αυτόν τον κόσμο

Τι είναι αυτό που κάνει έναν καταξιωμένο διανοούμενο, έναν συγγραφέα, έναν
επιστήμονα, να εγκαταλείπει ξαφνικά το σπίτι του και να περνά στην απόλυτη
απομόνωση, αρνούμενος κάθε ανθρώπινη επαφή; Να είναι θέμα ανατροφής,
χαρακτήρα, εμπειριών; Να είναι άραγε η μοναξιά το τελευταίο στάδιο της γνώσης;
Ο «Σούρικ», όπως είναι το παρατσούκλι τού Αλεξάντερ Γκρότεντικ, γεννήθηκε το
1928 στο Βερολίνο και πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια. Ο πατέρας του, ο Σάσα,
ήταν αναρχικός και μια από τις ελάχιστες δουλειές που του επέτρεπαν οι
πεποιθήσεις του ήταν φωτογράφος δρόμου. H μητέρα του, η Χάνκα, εργαζόταν
περιστασιακά ως δημοσιογράφος. Το 1939 ο Σούρικ έφυγε για να συναντήσει τους
γονείς του στο Παρίσι, όπου είχαν καταφύγει απογοητευμένοι μετά τη συμμετοχή
τους στον ισπανικό εμφύλιο. Αλλά η οικογένεια δεν είχε τύχη. H μάνα κλείστηκε
σε ένα στρατόπεδο ως «ανεπιθύμητη» και ο πατέρας εκτοπίστηκε στο Άουσβιτς,
όπου πέθανε το 1942. Εκείνος είχε κλίση στα μαθηματικά. Σπούδασε στο
Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ, κι από εκεί πήγε στο Παρίσι, στο Σάο Πάολο, στο
Κάνσας, στο Σικάγο. Το 1966 βραβεύεται από το Διεθνές Συνέδριο Μαθηματικών που
έγινε στη Μόσχα, αλλά αρνείται να μεταβεί στην πόλη για πολιτικούς λόγους. Το
1988 τού απονέμεται το βραβείο Κράφουρντ, αλλά το αρνείται και πάλι. Τον
αποκαλούν «Αϊνστάιν των μαθηματικών». Τον χαρακτηρίζουν τον μεγαλύτερο
μαθηματικό του 20ού αιώνα. Και το 1991, χωρίς να ειδοποιήσει κανέναν, ο
Αλεξάντερ Γκρότεντικ βάζει φωτιά σε χιλιάδες χειρόγραφες σελίδες που φύλαγε
στο σπίτι τής τότε φίλης του, στα Πυρηναία, και φεύγει προς άγνωστη
κατεύθυνση. Περνά στην άλλη πλευρά, όπως έκαναν πριν απ’ αυτόν ένας Σάλινγκερ
ή ένας Πύντσον.

«Αϊνστάιν των μαθηματικών»: και γιατί δεν μας λέει τίποτα το όνομά του; Οι
λόγοι είναι δύο, γράφει ο Σαμ Λη στο Σπεκτέιτορ. Πρώτον, επειδή η
δουλειά του είναι περίπλοκη: ούτε λίγο ούτε πολύ, ο στόχος του ήταν να
ενοποιήσει τη γεωμετρία, τη θεωρία των αριθμών, την τοπολογία και τη μιγαδική
ανάλυση. Δεύτερον, επειδή ο Γκρότεντικ δεν έγραψε εκλαϊκευτικά βιβλία, όπως ο
Στήβεν Χώκινγκ. Δεν έκανε διαλέξεις σε αμερικανικά πανεπιστήμια. Δεν
προσπάθησε να μεταβιβάσει τις γνώσεις του στους αμύητους.

Βγήκε κερδισμένος από αυτή τη στάση; Το ερώτημα δεν τίθεται καν. Σύμφωνα με
ορισμένες πληροφορίες, αυτή την εποχή ζει μόνος του και ασχολείται με το
πρόβλημα του Κακού. Είναι μάλιστα πεισμένος ότι ο Διάβολος προσπαθεί να
νοθεύσει την ταχύτητα του φωτός. Έχει τρελαθεί; «Δεν θα χρησιμοποιούσα αυτή τη
λέξη» λέει η μαθηματικός Λέιλα Σνεπς, που αλληλογραφούσε παλιότερα μαζί του
και επιμελήθηκε την ιστοσελίδα www. grothendieck-circle. org. «Τι έλεγαν παλιά
για τους άγιους και τους προφήτες, ότι έχουν τρελαθεί; Ο Αλεξάντερ δεν αντέχει
να ζήσει στον δικό μας κόσμο. Ασφαλώς δεν είναι φυσιολογικός. Αλλά δεν θα τον
χαρακτήριζα τρελό. Δεν υπάρχουν μόνο αυτές οι δύο κατηγορίες…».