TPITH AΠOΨH H «πάλη των γενεών»

H ιδιαίτερη ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης στα ζητήματα της κοινωνικής
ασφάλισης, της ανεργίας και της αναδιανομής του εισοδήματος στην Ελλάδα και
στις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ουσία αποτυπώνει το ενδιαφέρον για
τον χαρακτήρα, το περιεχόμενο και το επίπεδο της σχέσης ανάμεσα στην
αλληλεγγύη και την ανασφάλεια κοινωνικών ομάδων του πληθυσμού.

Ιδιαίτερα σε περιόδους επιβράδυνσης της οικονομικής μεγέθυνσης, διατήρησης της
ανεργίας σε υψηλά επίπεδα και επιδείνωσης του δείκτη δημογραφικής εξάρτησης
μεταξύ ηλικιωμένων και νέων, η οικονομική και κοινωνική ανασφάλεια εντείνεται,
σε βαθμό που οι προτάσεις των προγραμμάτων οικονομικής και κοινωνικής
πολιτικής να αντιμετωπίζονται με διστακτικότητα από την κοινή γνώμη, αφού οι
αντίστοιχες παρεμβάσεις στο παρελθόν δεν αντιμετώπισαν με ιδιαίτερη
αποτελεσματικότητα την αβεβαιότητα και δεν ενδυνάμωσαν την κοινωνική
αλληλεγγύη.

H διαπίστωση αυτή σημαίνει ότι η κυρίαρχη αντίληψη που ενέπνευσε από την αρχή
της δεκαετίας του ’90 την οικονομική και κοινωνική πολιτική προς την
κατεύθυνση της συρρίκνωσης της αλληλεγγύης των γενεών και της κοινωνίας
γενικότερα για να καταπολεμηθεί η ανεργία, δεν στέφθηκε με επιτυχία αφού το
επίπεδο της ανεργίας παραμένει υψηλό και οι παραμετρικές παρεμβάσεις στα
συστήματα κοινωνικής ασφάλισης στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν
εξασφάλισαν τις αναγκαίες προϋποθέσεις της μακροχρόνιας χρηματοοικονομικής
τους ισορροπίας.

H «πάλη των γενεών» και της κοινωνίας είναι παρούσα, αφού η εφαρμοζόμενη
οικονομική και κοινωνική πολιτική δεν συνέβαλε στην ενδυνάμωση (ποσοτικά και
ποιοτικά) της οικονομικής και κοινωνικής αλληλεγγύης μεταξύ πλουσίων και
φτωχών (κοινωνικές και οικογενειακές παροχές), μεταξύ εργαζομένων και ανέργων
(ασφάλιση ανεργίας), μεταξύ υγιών και ασθενών εργαζομένων (ασφάλιση υγείας),
μεταξύ νέων και ηλικιωμένων (ασφάλιση γήρατος) (Yves Mamou, 2002).

Από την άποψη αυτή, η πάλη της κοινωνίας και ειδικότερα η «πάλη των γενεών»
εντείνεται, αφού δεν επιτυγχάνεται η ισορροπία μεταξύ εισροών (απασχόληση επί
επίπεδο εισφορών) και εκροών (ποσοστό αναπλήρωσης του εισοδήματος επί δείκτη
δημογραφικής εξάρτησης) στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης.

Πράγματι, στο σύστημα αυτό εισροών-εκροών των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης,
οι αντίστοιχες πολιτικές της τελευταίας δεκαπενταετίας επικεντρώθηκαν
ιδιαίτερα στην αύξηση του επιπέδου των εισροών και στη μείωση του επιπέδου των
παροχών και των κοινωνικών δικαιωμάτων.

Παράλληλα, η αναποτελεσματικότητα της αναπτυξιακής και επενδυτικής πολιτικής
να δημιουργήσει σε σημαντικό βαθμό νέες θέσεις εργασίας και η σταδιακή
επιδείνωση του δείκτη δημογραφικής εξάρτησης με τη γήρανση του πληθυσμού
διαμορφώνουν τις συνθήκες χρηματοοικονομικής ανισορροπίας των συστημάτων
κοινωνικής ασφάλισης, εντείνοντας έτσι την αντίφαση μεταξύ αλληλεγγύης των
γενεών και κοινωνικής αβεβαιότητας.

Έτσι, οι συνταξιούχοι ανησυχούν για τη χρηματοδότηση των συντάξεών τους από
τους απασχολουμένους-ασφαλισμένους, αφού το επίπεδο απασχόλησης αυξάνεται με
βραδύτερο ρυθμό απ’ αυτό της αύξησης του αριθμού των συνταξιούχων. Παράλληλα,
οι απασχολούμενοι-ασφαλισμένοι ανησυχούν για τη χρηματοδότηση των συντάξεών
τους έπειτα από μερικά χρόνια που θα είναι συνταξιούχοι, αφού τουλάχιστον στον
ορίζοντα της τρέχουσας δεκαετίας δεν προβλέπεται η αποτελεσματική καταπολέμηση
της ανεργίας.

Ακριβώς, αυτή η ανησυχία των νέων και ηλικιωμένων κοινωνικών ομάδων του
πληθυσμού αποτελεί, στον βαθμό που το αφορά, το υπόβαθρο της «πάλης των
γενεών», καθώς και της έκφρασης της πολιτικής τους διαφοροποίησης απέναντι στα
προγράμματα οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής που ανακοινώνουν κατά τη
διάρκεια της προεκλογικής περιόδου οι πολιτικές δυνάμεις στη χώρα μας.

Το βασικό κριτήριο της πολιτικής διαφοροποίησης αναφέρεται στο περιεχόμενο,
τον χαρακτήρα και το επίπεδο συνέπειας και αξιοπιστίας των αντίστοιχων
προτάσεων αντιμετώπισης της ανησυχίας, που παρέχει μεσο-μακροπρόθεσμα το
μείγμα της κοινωνικο-οικονομικής πολιτικής στις συγκεκριμένες κοινωνικές
ομάδες του πληθυσμού.

Όμως, η κατεύθυνση αυτού του προσανατολισμού προϋποθέτει τον σχεδιασμό και την
εφαρμογή πολιτικών που θα ενδυναμώνουν την αλληλεγγύη και θα αντιμετωπίζουν
αποτελεσματικά τις συνθήκες αβεβαιότητας των νέων και ηλικιωμένων ομάδων του
πληθυσμού. Μια τέτοια στρατηγική συμβάλλει, εκτός των άλλων, στην άρση της
αντίφασης αλληλεγγύης και ανασφάλειας και επανατοποθετεί τον πυρήνα και τις
προτεραιότητες της οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

H παρατήρηση αυτή σημαίνει ότι η πιο αναγκαία διαρθρωτική πολιτική δεν είναι η
απελευθέρωση της αγοράς εργασίας, αλλά είναι η οικονομική ανάπτυξη και η
αύξηση της απασχόλησης. Είναι η αναδιανομή του εισοδήματος και η μείωση του
χρόνου εργασίας χωρίς μείωση των αποδοχών.

Επομένως, στις σύγχρονες κοινωνικο-οικονομικές και τεχνολογικές συνθήκες
παραγωγής, η νεωτερικότητα ορίζεται με την ανάπτυξη, την απασχόληση, την
οικονομική και πολιτική δημοκρατία. Ο αναχρονισμός αντίθετα ορίζεται με τον
αποκλεισμό, την εισοδηματική και την κοινωνική περιθωριοποίηση. Πράγματι, στο
πλαίσιο αυτό, η οικονομική και κοινωνική επιλογή η οποία αποτελεί στην ουσία
την νέα πρόκληση του εικοστού πρώτου αιώνα συνίσταται στη διαμόρφωση ενός
ρεύματος σκέψης για την ενδυνάμωση της κοινωνικής αλληλεγγύης και ενός
συστήματος προσδοκιών για την καταπολέμηση της κοινωνικής αβεβαιότητας.

Ο Σάββας Ρομπόλης είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και
επιστημονικός διευθυντής του INE/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ.