Προϊστορικός… ρατσισμός

Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία πιθανόν να έχουν βαθιές βιολογικές βάσεις που
χρονολογούνται από τη Λίθινη Εποχή και εξηγούν γιατί οι άνθρωποι έχουν από τη
φύση τους την τάση να αποφεύγουν τους αλλοδαπούς.

Ρατσισμός και ξενοφοβία. O φόβος των πρώτων ανθρώπινων ομάδων για τους αλλοδαπούς οδήγησε στην εξέλιξη διαφορετικών φυλών και γλωσσών

Για δεκάδες χιλιάδες χρόνια πριν από την εμφάνιση της γεωργίας γύρω στο 8000
π.X., οι πρώτες ανθρώπινες κοινότητες ήταν περιχαρακωμένες φυλές
κυνηγών-συλλεκτών οι οποίες επιβίωναν καλύτερα αν ήταν δύσπιστες απέναντι
στους αλλοδαπούς, υποστηρίζουν δύο ανθρωπολόγοι. Ο Μαρκ Πέιγκελ του
Πανεπιστημίου Reading και η Ρουθ Μέις του Πανεπιστημιακού Κολεγίου του
Λονδίνου πιστεύουν πως αυτή η αντιπάθεια προς τους ξένους δεν οφειλόταν απλώς
στην προσπάθεια να προστατευθεί η επικράτεια – χαρακτηριστικό κοινό στα ζώα
που ανταγωνίζονται για περιορισμένους πόρους -, αλλά ήταν ένας τρόπος για να
εξασφαλίζεται μεγαλύτερος βαθμός αλτρουιστικής συνεργασίας μέσα στο πλαίσιο
μιας κοινωνικής ομάδας.

H συμπεριφορά αυτή θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί οι άνθρωποι είναι τόσο
διαφορετικοί πολιτισμικά, αφού η αποφυγή των αλλοδαπών οδήγησε στην εξέλιξη
διαφόρων γλωσσών και παραδόσεων που έτειναν να ενισχύουν τις διαφορές ανάμεσα
στις φυλές και τις εθνοτικές ομάδες.

Οι μελέτες

Θεωρητικές μελέτες έδειξαν πως ομάδες στενά συνεργαζόμενων κυνηγών-συλλεκτών
μπορούν να τα καταφέρουν καλύτερα από άλλες ομάδες στις οποίες τα άτομα είναι
πιο εγωιστικά. Αυτό όμως συμβαίνει μόνον εφόσον υπάρχει τρόπος να εξασφαλίσουν
ότι οι ομάδες δεν θα υπονομεύονται από απατεώνες που ζουν ανάμεσά τους. Σε
άρθρο τους στην επιθεώρηση «Nature», οι Πέιγκελ και Μέις εξηγούν ότι στη
διάρκεια της ιστορίας τους οι άνθρωποι διαπίστωσαν πως είναι καλύτερο να
συνεργάζονται ανιδιοτελώς απ’ ό,τι να ζουν σε ομάδες στις οποίες τα άτομα
είναι πιο επικεντρωμένα στον εαυτό τους. Το πρόβλημα, επισημαίνουν, είναι ότι
ο αλτρουισμός μπορεί πάντα να υπονομευθεί από μεμονωμένους απατεώνες, από τους
οποίους οι ομάδες δεν καταφέρνουν να απαλλαγούν. Τις συνέφερε συνεπώς να έχουν
μια υγιή δυσπιστία έναντι των αλλοδαπών επειδή αυτός ήταν ένας τρόπος για να
εξασφαλίσουν ότι οι άνθρωποι γνωρίζουν ο ένας τον άλλο – ώστε να
ελαχιστοποιούνται οι απάτες. «Αυτή η ακραία κοινωνικότητα μπορεί να κάνει τη
συνεργασία σταθερή στρατηγική, ανθεκτική στην εξαπάτηση, ακόμη κι όταν τα μέλη
της ομάδας δεν έχουν συγγενική σχέση», λένε. «Εξαρτάται όμως από ένα σημαντικό
δημογραφικό χαρακτηριστικό: η μετανάστευση ανάμεσα στις ομάδες πρέπει να
παραμένει χαμηλή. Αν αυτό δεν συμβαίνει, οι ομάδες γίνονται ομογενοποιημένες,
οι απατεώνες ευημερούν και το κίνητρο για την επιλογή ομάδας – η διαφορά
ανάμεσα στις ομάδες – δεν λειτουργεί. H ανησυχία που νιώθουμε απέναντι στους
ξένους, παρά τις δυνάμει άσχημες εκδηλώσεις της, μπορεί να έχει τις ρίζες της
βαθιά στην ψυχοσύνθεσή μας», λένε οι Πέιγκελ και Μέις.

Τα γονίδια

Ένα από τα ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου είδους είναι ότι είναι
γενετικά ομοιόμορφο – με σχετικά ήσσονες διαφορές στα γονίδια ανθρώπων που
ζουν σε αντίθετες πλευρές του κόσμου – αν και πολιτισμικά διαφορετικό.
«Εφαρμόζουμε την πολυγυνία, την πολυανδρία και τη μονογαμία, αγοράζουμε τις
νύφες ή τους δίνουμε προίκες», λένε οι ερευνητές. «Κατασκευάζουμε και
κατοικούμε κάθε είδους καταφύγια, μιλάμε περίπου 7.000 διαφορετικές γλώσσες
και τρώμε τα πάντα, από σπόρους μέχρι φάλαινες», προσθέτουν. Παρά τις
μεταναστεύσεις μέσω των εδαφών αλλήλων, τους πολέμους εναντίον γειτονικών
φυλών και το εκτεταμένο εμπόριο, οι πρώτοι άνθρωποι φαίνεται πως ανέπτυξαν μια
έμφυτη τάση να διατηρούν φυλετικά και πολιτισμικά όρια, η οποία διατηρείται
μέχρι σήμερα.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:Γιώργος Αγγελόπουλος