Δρόμοι

Πριν από 90 χρόνια…

… ο κόσμος ήδη απολάμβανε 60 χρόνια παγκοσμιοποίησης χάρη στους δίδυμους
πύργους της τεχνολογίας (τηλέφωνο, τηλέγραφος, ηλεκτρισμός, αυτοκίνητο, τρένο)
και της ιδεολογίας (ελευθερία του εμπορίου). Ώσπου, το 1914, η δολοφονία του
αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου, διαδόχου του αυστροουγγρικού θρόνου, από το
χέρι του Σέρβου εθνικιστή Γκαβρίλο Πρίνσιπ, έφερε μια σειρά από αλυσιδωτά
γεγονότα, βυθίζοντας τον κόσμο στον πιο τρομερό πόλεμο της Ιστορίας. Όταν πια
κόπασαν οι σκοτωμοί, οι χώρες αποποιήθηκαν τα προηγούμενα «ανοίγματά» τους,
οχυρώθηκαν πίσω από τα σύνορά τους και περιόρισαν την ελευθερία κίνησης των
αγαθών και των ανθρώπων – ακόμη και των ιδεών.

Πριν από 5 χρόνια…

… όταν ο Τζον Μικλτουέιτ και ο Άντριαν Γούλντριτζ έγραφαν το βιβλίο τους
«Τετελεσμένο μέλλον: H πρόκληση και η κρυφή υπόσχεση της παγκοσμιοποίησης»,
υποστήριζαν ότι μία από τις απειλές κατά της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης ήταν
ένας άλλος τρομοκράτης: ο Οσάμα Μπιν Λάντεν. Έγραψαν πολλά γι’ αυτόν. Ίσως
πάρα πολλά. Ακόμη και για το ενδεχόμενο να χτυπήσει στην καρδιά της Νέας
Υόρκης με μια πρωτόγονη πυρηνική βόμβα. Τότε, κάτι τέτοιο έμοιαζε απίθανο. Γι’
αυτό έκοψαν και μίκρυναν το κεφάλαιο για τον Μπιν Λάντεν. Άλλωστε, τότε ο
κόσμος ενδιαφερόταν περισσότερο για τις υποσχέσεις των ελεύθερων αγορών και
τους νεωτερισμούς της τεχνολογίας παρά για την τρομοκρατία. Ήταν μια εποχή
παχέων αγελάδων για τους οπαδούς της παγκοσμιοποίησης, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ. Το
χρηματιστήριο αγνοούσε τους νόμους της βαρύτητας. Το διεθνές εμπόριο αυξανόταν
σταθερά, το ίδιο και οι επενδύσεις. Φυσικά, από εκείνον τον παράδεισο δεν
έλειπαν τα φίδια: πάρα πολλοί άνθρωποι στις αναπτυσσόμενες χώρες ζούσαν σε
συνθήκες σκληρής φτώχειας, πάρα πολλοί άνθρωποι στον πλούσιο κόσμο ανησυχούσαν
μήπως χάσουν τις δουλειές τους. Ύστερα ήρθε η 11η Σεπτεμβρίου. Και τις
προάλλες η 11η Μαρτίου.

H παγκοσμιοποίηση…

… άραγε πόσο ανακόπηκε από την τρομοκρατία; Δεν γνωρίζουμε ακόμη, αλλά
πάντως ξεγύμνωσε τουλάχιστον τρία αδύνατα σημεία της: 1) Οι τρομοκράτες
χρησιμοποιούν εναντίον της την ίδια την τεχνολογία της (αεροπλάνα, τρένα,
κινητά), 2) η τρομοκρατία υποχρεώνει τις αρχές να περιορίζουν την ελευθερία
στην κίνηση αγαθών, υπηρεσιών και ανθρώπων και 3) η φτώχεια θεριεύει τα φίδια.
Από τη Μαδρίτη του 2004 μπορούμε να επιστρέψουμε στο ερώτημα που είχε τεθεί
στο Σαράγεβο του 1914: μήπως βρισκόμαστε μπροστά στο τέλος της
παγκοσμιοποίησης;

Τις μέρες…

… των παχέων αγελάδων, οι λάτρεις της επέμεναν πως ήταν ασυγκράτητη. Το
τέλος της Ιστορίας ήταν γεγονός, ο θρίαμβος του φιλελευθερισμού ήταν
αναπόφευκτος, η πολιτική δεν είχε πια σημασία και η μοναδική ουτοπία ήταν ένα
καλό χαρτοφυλάκιο στο χρηματιστήριο. Σήμερα, οι λαοί αρχίζουν να εκτιμούν
αλλιώς τα εθνικά κράτη και τους στρατούς τους. Κοντά στο «αόρατο χέρι» της
παγκοσμιοποίησης, όλο και συχνότερα οι χώρες αισθάνονται την ανάγκη για τη
σιγουριά μιας πανοπλίας.