TPITH AΠOΨH Oι «αναντικατάστατοι»

Τις προάλλες, δεν πρόλαβε να πέσει καλά καλά η αυλαία με την υποδειγματική
παράδοση – παραλαβή των υπουργών και υφυπουργών στα υπουργεία και ανέκυψε θέμα
παραμονής στις θέσεις τους (για δήθεν εθνικούς λόγους) των ανώτερων μετακλητών
στελεχών και αξιωματούχων που διορίζονται από την κυβέρνηση και απολαμβάνουν
της πολιτικής εμπιστοσύνης της.

Είναι όντως περίεργο να δημιουργείται ζήτημα για μια συνήθη διαδικασία, η
οποία από δεοντολογική άποψη είναι μονόδρομος σε περιπτώσεις κυβερνητικής
αλλαγής. Όμως, όπως δεν υπάρχει καπνός χωρίς φωτιά, έτσι κι εδώ, υπάρχουν
ασφαλώς κάποιες αιτίες. Φαίνεται ότι βιαστήκαμε να πανηγυρίσουμε για τον
λεγόμενο πολιτικό πολιτισμό της χώρας μας. Διότι πολιτικός πολιτισμός δεν
είναι μόνο οι (υποκριτικές;) φιλοφρονήσεις και οι ευγενικές χαιρετούρες. Είναι
κυρίως η προσωπική στάση κάθε στελέχους – ως προς το ήθος και την αξιοπρέπεια
– απέναντι στην απώλεια της θέσης. Εδώ, δυστυχώς, αποκαλύφθηκε η ηθική και
λειτουργική ανεπάρκεια ολόκληρου του συστήματος αλλά και αρκετών πολιτικών
προσώπων.

Καλώς, λοιπόν, ο πρώην πρωθυπουργός έδωσε εντολή σε όλους (γενικούς γραμματείς
και προέδρους των εποπτευόμενων οργανισμών των υπουργείων) να αφήσουν τις
παραιτήσεις τους μέσα στον ενημερωτικό φάκελο που θα παρέδιδε ο παλιός
υπουργός στον νέο. Κακώς όμως, κάποιοι από τους ανωτέρω «υψηλής εμπιστοσύνης»
αξιωματούχους – σύμφωνα πάντα με δημοσιεύματα εφημερίδων – εμφανίστηκαν να το
«σκέπτονται» να παραιτηθούν ή δεν… επέμειναν στις παραιτήσεις τους. Έτσι
έκλεισαν το (δεξί;) μάτι στη νέα εξουσία αφήνοντας να εννοηθεί ότι υπάρχουν
εθνικοί λόγοι που παραμένουν, εμφανιζόμενοι, έστω και προσωρινά, ως
αναντικατάστατοι, τους οποίους έχει ανάγκη ο τόπος! H μαύρη αλήθεια όμως είναι
ότι φάνηκαν απρόθυμοι να αφήσουν τη γλυκιά καρέκλα της εξουσίας που έγινε σε
πολλούς «δευτέρα έξις». Εκτός και αν παραδέχονται ότι αυτοί έχουν τα πάντα
μέσα στο κεφάλι τους και οι υπηρεσίες δεν είχαν κανένα στοιχείο! Αλλά τότε το
«αμάρτημα» είναι σοβαρότερο γιατί σε μια ευνομούμενη Πολιτεία η μόνιμη
διοικητική ιεραρχία πρέπει πάντα να είναι ενημερωμένη, γιατί αυτή είναι που
μένει σταθερή εξασφαλίζοντας τη συνέχεια της Πολιτείας, ενώ οι πολιτικοί
ιθύνοντες αλλάζουν. H εκάστοτε πολιτική ηγεσία καθοδηγεί τη διοίκηση δίνoντας
εντολές και κατευθύνσεις, αλλά ποτέ δεν την υποκαθιστά. Ας μην ξεχνάμε και το
γαλλικό ρητό που θυμίζει σκωπτικά το αυτονόητο, ότι δηλαδή «οι υπουργοί
φεύγουν, αλλά η διοίκηση μένει» (Les ministres passent mais les fonctionnaires
restent).

Από την άλλη πλευρά, κακώς η Νέα Δημοκρατία θέλησε να κρατήσει (με το ζόρι;)
κάποιους αξιωματούχους σε ορισμένους τομείς, με το πρόσχημα της συναίνεσης και
του εθνικού συμφέροντος. Μήπως όμως δεν είχε αρκετά ικανά στελέχη έτοιμα (όπως
διατυμπανιζόταν προεκλογικά) για να αναλάβουν καίριους τομείς; Τελικά, η
κίνηση αυτή ήταν ένδεια ή σκοπιμότητα; Ανάγκη ή υστεροβουλία;

Αλλά το επιχείρημα της παραμονής των παλαιών στελεχών στις θέσεις τους, για
λόγους μετάδοσης γνώσεων και εμπειρίας (που είναι απαραίτητες στη νέα πολιτική
ηγεσία για την ομαλή συνέχιση της λειτουργίας των υπηρεσιών), καταρρίπτεται
εύκολα. Διότι υπάρχει πάντα η δυνατότητα να παρέχει κανείς ατύπως (και
ανιδιοτελώς!) τις συμβουλές του για ένα ορισμένο διάστημα, χωρίς να κατέχει
αξιώματα. Άρα υπάρχει τρόπος συνεργασίας και επομένως κάθε δικαιολογία
διατήρησης πολιτικών θέσεων «για εθνικούς λόγους» είναι – από κάθε πλευρά – εκ
του πονηρού!

H θεωρία του αναντικατάστατου δεν ισχύει πουθενά, ούτε στην καθημερινή ζωή
ούτε και στην πολιτική. Πίσω της κρύβονται, σχεδόν πάντοτε, ιδιοτελείς σκοποί.
Και αποτελεί δείγμα πολιτικής ανωριμότητας που δεν προάγει καθόλου την υπόθεση
της αναβάθμισης του λεγόμενου πολιτικού πολιτισμού στη χώρα μας.

Ο Ηλίας Μπεριάτος είναι καθηγητής Χωροταξικού και Περιβαλλοντικού
Σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας.