Tα σκάνδαλα απειλούν… τον καπιταλισμό

H χαιρεκακία της Ευρώπης για το σκάνδαλο της Ένρον δεν υπάρχει πια, καθώς το
περσινό σκάνδαλο της Βιβέντι και το φετινό της Παρμαλάτ… φρόντισαν γι’ αυτό.
H Ευρώπη (όπως και οι ΗΠΑ, αλλά και ολόκληρος ο υπόλοιπος καπιταλιστικός
κόσμος) πρέπει να γίνει πιο σκληρή, απαιτώντας τη δίωξη και την τιμωρία των
αφεντικών που λεηλατούν τις επιχειρήσεις τους.

Οι Αμερικανοί κατήγοροι στην υπόθεση Ένρον έχουν κάνει σημαντική πρόοδο
τελευταία, καθώς αρκετοί απατεώνες, όπως το στέλεχος της εταιρείας Andrew
Fastow, παραδέχονται την ενοχή τους και δέχονται να καταθέσουν εναντίον πρώην
συνεργατών τους. Ο κ. Fastow θα πάει στη φυλακή για δέκα χρόνια. Εκείνοι
εναντίον των οποίων θα καταθέσει, θα πάνε φυλακή για ακόμα περισσότερα χρόνια.

Οι Ιταλοί κατήγοροι φαίνεται να είναι αποφασισμένοι να κάνουν όσους λεηλάτησαν
την Παρμαλάτ να πληρώσουν κάποιο τίμημα. Όμως, το θέμα δεν είναι μόνο η
λεηλασία των εταιρειών και η προδοσία που αντιμετώπισαν οι μέτοχοι. Εκείνο που
διακυβεύεται, είναι η αξιοπιστία της ίδιας της αγοράς.

Ανισότητες

Ο Alberto Alesina είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ – Ο Francesco Giavazzi είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Bocconi του Μιλάνου

Οι καπιταλιστικές οικονομίες δημιουργούν ανισότητες, οι οποίες συχνά είναι
μεγάλες. Ώς έναν βαθμό – που εξαρτάται από την ικανότητα, τις προσπάθειες, τις
επενδύσεις στην εκπαίδευση κ.λπ. – τέτοιες ανισότητες είναι απαραίτητες, ώστε
να παρέχουν κίνητρα για επενδύσεις, δημιουργία νεωτερισμών και ανάπτυξη. Όσο
χειρότερη, όμως, είναι η φήμη της αγοράς τόσο περισσότεροι πολίτες θα
αποδώσουν την ψαλίδα που δημιουργείται στα εισοδήματα, στη διαφθορά, την
παρανομία και τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις με κρατικούς λειτουργούς. Αυτό
δημιουργεί την ανάγκη να υπάρχει μεγαλύτερος παρεμβατισμός και ανάμειξη της
κυβέρνησης στην οικονομία, ώστε να γίνεται πιο αυστηρός έλεγχος για να
αποφεύγονται φαινόμενα διαφθοράς.

Επιπλέον, όσο περισσότερο αντιμετωπίζεται η συγκέντρωση πλούτου σαν «άδικη»
(ως αποτέλεσμα διαφθοράς και παρανομίας) τόσο μεγαλύτερες πιέσεις θα υπάρχουν
για αυστηρή φορολόγηση των «παράνομων κερδών». Αν κάποια από αυτά τα
λαϊκίστικα μέτρα κάνουν πιο δίκαιες τις αγορές, θα πούμε «ας είναι». Δυστυχώς,
όμως, όταν υπάρχει τέτοιου είδους αντίδραση ενάντια σε διεφθαρμένους
επιχειρηματίες, ξεκινά ένας φαύλος κύκλος. Όσο μεγαλύτερος είναι ο έλεγχος
τόσο περισσότερη διαφθορά υπάρχει για να αποφύγουν όσοι παρανομούν τον έλεγχο
αυτό. Οι υψηλότεροι φόροι στον πλούτο προκαλούν ακόμη μεγαλύτερη φοροδιαφυγή,
με αποτέλεσμα το σύστημα να γίνει – τελικά – ακόμη πιο διεφθαρμένο.

«Καουμπόης»

Ένα κιβώτιο γεμάτο αποδεικτικά στοιχεία για το σκάνδαλο της Παρμαλάτ. Ο καπιταλιστικός κόσμος πρέπει να γίνει πιο σκληρός με τα αφεντικά που λεηλατούν τις επιχειρήσεις τους

Είναι λυπηρό ότι περιστατικά όπως τα σκάνδαλα της Ένρον και της Παρμαλάτ,
αμφισβητούμενες συγχωνεύσεις και εξαγορές, έντονη διακύμανση στις
κεφαλαιαγορές και υπερτιμήσεις στα στοιχεία του ενεργητικού έχουν δημιουργήσει
τον λεγόμενο «καπιταλισμό-καουμπόη». Οι Ευρωπαίοι επηρεάζονται περισσότερο από
τον φόβο αυτόν θεωρώντας την κυβέρνηση κάτι σαν σερίφη, ο οποίος δεν θα
επιτρέψει στους καουμπόηδες να διαλύσουν την πόλη.

Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, επειδή μόλις πρόσφατα η Ευρώπη άρχισε να
κινείται στη σωστή κατεύθυνση της απελευθέρωσης των αγορών. Και ενώ η πολιτική
υποστήριξη για τέτοιου είδους αλλαγές είναι ακόμη αμφισβητούμενη, ο κίνδυνος
είναι ότι οι πολέμιοι αυτής της απελευθέρωσης μπορεί να χρησιμοποιήσουν την
Ένρον, την Παρμαλάτ και τη Βιβέντι σαν δικαιολογία για να σταματήσουν τη
διαδικασία.

Ανεξάρτητα στελέχη

Όσον αφορά την Ιταλία, ο έλεγχος μέσα στις ιταλικές εταιρείες θα πρέπει να
ενισχυθεί με το να εξασφαλιστεί ότι στα διοικητικά συμβούλια των εισηγμένων
επιχειρήσεων θα βρίσκεται ένας αριθμός μη εκτελεστικών μελών. Αν υπήρχε έστω
κι ένα ανεξάρτητο στέλεχος στο διοικητικό συμβούλιο της Παρμαλάτ, θα ήταν
αρκετό για να χτυπήσει το καμπανάκι του κινδύνου ότι κάτι δεν πάει καλά. Όμως,
στο διοικητικό συμβούλιο της Παρμαλάτ δεν βρισκόταν ούτε ένα τέτοιο στέλεχος.

Επίσης θα βοηθούσε αν οι εταιρείες ορκωτών ελεγκτών διαλέγονταν από τους
μέτοχους μειοψηφίας ή αν πληρώνονταν από το Χρηματιστήριο και όχι από την ίδια
την εταιρεία. Ακόμη και στις ΗΠΑ δεν έγιναν όσες αλλαγές θα μπορούσαν να έχουν
γίνει στον τομέα αυτόν. Μπορεί να μην επιτρέπεται σε ελεγκτικές εταιρείες να
έχουν και συμβουλευτικό ρόλο, αλλά οι ελεγκτές εξακολουθούν και αμείβονται από
τις ίδιες τις εταιρείες που ελέγχουν, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται κίνητρα
για «μαγειρέματα» στα οικονομικά στοιχεία.

Έκπληξη

Προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ενώ η ιταλική κυβέρνηση ασχολείται με τον
επανασχεδιασμό του εποπτικού συστήματος των οικονομικών οργανισμών και των
χρηματιστηριακών αγορών της χώρας, τίποτε δεν έχει λεχθεί για τη δημιουργία
ανεξάρτητων ελεγκτών και ελεγκτικών εταιρειών. Στο κάτω κάτω, οι καλοί
σερίφηδες χρειάζονται ενεργούς πολίτες για να λειτουργούν ως ένορκοι. Ο
καπιταλισμός χρειάζεται τέτοιου τύπου συμμετοχή.

© Project Syndicate, Ιανουάριος 2004

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ